Astım ve Besin Alerjileri

Genel Bakış

Astım, akciğerlerdeki hava yollarının daralmasıyla nefes almayı zorlaştıran bir hastalıktır. Besin alerjisi ise bağışıklık sisteminin bazı yiyeceklere aşırı tepki vermesidir. Astımı olan bir kişide besin alerjisi de varsa, alerjik olduğu yiyeceği yemek astım belirtilerini tetikleyebilir veya şiddetlendirebilir.

Astım ve besin alerjileri birlikte görülebilir, ancak Astımı olan kişilerin yalnızca küçük bir bölümünde besinler astım belirtilerini tetikler. Besin alerjisi olanların bir kısmında da astım vardır. Kesin sıklık kişiden kişiye değişir.

Bu durum her yaşta görülebilir, ancak çocuklarda daha sık fark edilir. Ailede astım, egzama veya saman nezlesi gibi alerjik hastalık öyküsü olan kişilerde daha sıktır.

Belirtiler

Yaygın belirtiler

• Alerjik yiyeceği yedikten sonra başlayan öksürük veya hırıltı
• Nefes darlığı
• Göğüste sıkışma hissi
• Burun akıntısı veya hapşırma
• Dudaklarda, dilde veya boğazda kaşıntı
• Deride kızarıklık, kurdeşen veya kaşıntı
• Mide bulantısı, karın ağrısı, kusma

Çocuklarda belirtiler

• Besin alerjisi olan çocuklarda, alerjen yiyeceği yedikten dakikalar sonra astım belirtileri başlayabilir
• Ciltte kızarıklık, dudaklarda şişlik, egzamada artış görülebilir
• Çocuk nefes almakta zorlanabilir, hızlı nefes alıp verebilir
• Bazı çocuklarda öksürük veya hırıltı tek belirti olabilir
• Çocuklar belirtilerini iyi anlatamayabilir, bu yüzden ebeveynlerin dikkati önemlidir

Yaşlı yetişkinlerde belirtiler

• Yaşlılarda besin alerjisi nedeniyle tetiklenen astım belirtileri daha silik olabilir
• Nefes darlığı ve yorgunluk ön planda görülür
• Kalp veya akciğer hastalıklarına bağlı belirtilerle karışabilir
• Erişkin yaşta başlayan besin alerjileri daha az yaygındır, ancak görülebilir

Nedenler

Ana nedenler

• Besin alerjisi, bağışıklık sisteminin bazı yiyeceklerdeki proteinleri zararlı olarak algılayıp tepki vermesiyle başlar
• Bu tepki, vücutta histamin gibi kimyasalların salınmasına yol açar
• Bu kimyasallar hava yollarını daraltarak astım belirtilerini tetikleyebilir
• Besin alerjisi olan kişilerde astım atakları, alerjen besinin alınmasından dakikalar ile birkaç saat içinde ortaya çıkabilir

Risk faktörleri

• Astım, egzama veya saman nezlesi gibi alerjik hastalıkların ailede bulunması
• Kişinin başka besin alerjilerinin olması
• Alerjik rinit veya egzama gibi alerjik durumların varlığı
• Çocukluk yaş grubunda olmak
• Daha önce ciddi alerjik reaksiyon geçirmiş olmak

Ne zaman doktora görünmeli

Aşağıdaki durumlarda acilen doktora görünün:

• Besin alerjisi belirtileri ile birlikte nefes darlığı, hırıltı veya öksürük gelişirse aynı gün acil bir sağlık kuruluşuna başvurun
• Astım ilaçlarınıza rağmen nefesiniz rahatlamıyorsa vücudunuzun kötüye gittiğini hissediyorsanız acil tıbbi yardım isteyin
• Reaksiyon belirtileri hızla yayılıyor veya şiddetleniyorsa gecikmeden acile başvurun

Şu durumlarda rutin randevu alın:

• Alerjik olduğunuzu düşündüğünüz besinler varsa doktorunuza anlatın
• Astım tanısı almadıysanız veya astım tedaviniz yetmiyorsa kontrol randevusu alın
• Daha önce besin alerjisi tanısı aldıysanız ve belirtileriniz değiştiyse doktorunuzla görüşün

Tanı

Doktor öncelikle belirtilerinizi, öykünüzü ve ailenizdeki alerji durumunu dinler. Ardından gerekli görürse sizi bir alerji veya göğüs hastalıkları uzmanına yönlendirebilir. Kesin tanı için alerji testleri ve astım değerlendirmeleri birlikte kullanılır.

Yapılabilecek testler

• Deri prik testi: Küçük bir damla alerjen deri üzerine damlatılır ve iğne ile çizilir, reaksiyon gözlenir
• Kan testi: Belirli besin alerjenlerine yönelik antikor seviyesi ölçülür
• Soluk testi (spirometri): Akciğerlerin ne kadar hava alıp verebildiği ölçülür
• Besin yükleme testi: Doktor gözetiminde az miktarda alerjenden şüphelenilen besin verilir ve tepki izlenir; bu test yalnızca deneyimli sağlık merkezlerinde yapılır

Randevunuzda neler beklenir

Tanı sürecinde doktorunuz size belirtilerinizi ve beslenme alışkanlıklarınızı ayrıntılı soracaktır. Gerekirse beslenme günlüğü tutmanızı isteyebilir. Testler sonrasında hem astımın kontrolü hem de besin alerjisinin yönetimi için bir plan hazırlanacaktır.

Tedavi

Besin alerjisi ve astımın tedavisi, öncelikle alerjen besinlerden tamamen kaçınmayı ve astımın düzenli kontrolünü içerir. Astım ilaçları doktorun belirlediği şekilde kullanılır. Ciddi alerji riski olan kişilere, acil bir reaksiyon durumunda kullanılmak üzere doktor tarafından bir acil ilaç planı verilir.

Evde kişisel bakım

• Alerjik olduğunuz yiyecekleri öğrenip bunlardan kaçının
• Satın aldığınız tüm paketli gıdaların etiketlerini dikkatlice okuyun
• Dışarıda yemek yerken restoran çalışanlarına alerjinizi açıkça bildirin
• Astım tedavinizi doktorunuzun önerdiği şekilde düzenli uygulayın
• Acil durum ilacınız varsa her zaman yanınızda taşıyın
• Evde astım tetikleyicilerini azaltın; örneğin toz, küf ve sigara dumanından kaçının

Tıbbi tedaviler

Astım tedavisinde kullanılan ilaçlar, hava yollarını rahatlatan ve kontrol altında tutan türlerdir. Bu ilaçların seçimi ve dozu doktor tarafından kişiye özel belirlenir. Besin alerjisi olan ve ciddi reaksiyon riski taşıyan kişilere, doktor gerekli durumlarda acil durum ilacı reçete edebilir. Alerji için bağışıklık tedavisi (alerji aşısı) bazı hastalarda önerilebilir; bu karar mutlaka uzman doktor tarafından verilmelidir.

Ameliyat ne zaman düşünülür?

Astım veya besin alerjisi tedavisinde cerrahi işlem gerekmez. Tedavinin temeli tıbbi yönetim, besinlerden kaçınma ve acil durum planıdır.

Bu durumla yaşamak

Astım ve besin alerjisiyle yaşam, doğru planlama ile günlük hayatı aksatmaz. Hangi yiyeceklerin güvenli olduğunu bilmek, astım ilaçlarını düzenli kullanmak ve belirtileri tanımak önemlidir. Çevrenizdeki insanları bilgilendirmek de size yardımcı olur.

Yaşam tarzı ipuçları

• Astım kontrol randevularınızı aksatmayın
• Alerjik olmadığınız gıdalarla dengeli ve çeşitli beslenin
• Düzenli egzersiz yapın; ancak egzersiz öncesi doktorunuzun önerilerini uygulayın
• Yeterli ve düzenli uyuyun
• Stresi yönetmek için nefes egzersizleri, yürüyüş veya size iyi gelen aktiviteler yapın
• Sigara dumanından ve hava kirliliğinden uzak durun

Diyet ve egzersiz

Alerjik olduğunuz besinlerden kesinlikle kaçının. Diğer besinleri içeren sağlıklı ve dengeli bir tabak hazırlayın. Egzersiz astım kontrolünü iyileştirebilir, ancak egzersiz öncesinde doktorunuza danışarak gerekli önlemleri alın. Yüzme, yürüyüş ve bisiklet gibi düzenli aktiviteler akciğerlerin güçlenmesine yardımcı olabilir.

Ruh sağlığı ve duygusal iyilik hâli

Ciddi bir besin alerjisi veya astım atağı korkusu kaygıya neden olabilir. Özellikle çocuklarda ve ailelerde bu durum daha belirgin olabilir. Kaygı hissettiğinizde bunu doktorunuzla paylaşın; gerekirse psikolojik destek de alabilirsiniz. Bu duygular normaldir ve başa çıkmanın yolları vardır.

Önleme

Astım ve besin alerjilerinin tamamen önlenmesi her zaman mümkün değildir. Ancak alerjen besinlerden kaçınmak, astımı düzenli tedavi etmek ve sağlıklı yaşam alışkanlıkları edinmek atakları büyük ölçüde önleyebilir. Özellikle çocuklarda beslenme ve çevresel faktörler konusunda doktorun önerileri önemlidir.

Aşılar

Astımı olan kişilere grip ve zatürre aşıları doktor tarafından önerilebilir. Aşıların sizin için uygun olup olmadığını aile hekiminize veya göğüs hastalıkları uzmanınıza danışın.

Tarama programları

Alerji testleri herkese rutin olarak yapılmaz. Doktor, belirtilerinize ve öykünüze göre alerji testi isteyebilir. Astımı olan kişilerin besin alerjisi açısından değerlendirilmesi ancak şüphe varlığında yapılır.

Komplikasyonlar

Tedavi edilmezse

• Astım atakları sıklaşabilir ve şiddetlenebilir
• Alerjen besinlere bağlı ciddi alerjik reaksiyon (anafilaksi) gelişebilir; bu hayatı tehdit edebilir
• Gece öksürüğü ve uyku bozuklukları nedeniyle yorgunluk artar
• Günlük aktiviteler ve okul/iş yaşamı olumsuz etkilenir
• Akciğer işlevinde uzun dönemli azalma görülebilir

Uzun vadeli görünüm

Doğru tanı ve tedavi ile astım ve besin alerjisi olan kişiler sağlıklı, dolu ve aktif bir yaşam sürebilir. Önemli olan hekimin önerilerine uymak, alerjen besinlerden kaçınmak ve acil durum planını hazır tutmaktır. Bu sayede ataklar önlenebilir ve yaşam kalitesi yüksek tutulabilir.

Destek bul

Harici bağlantılar üçüncü taraf web sitelerini açar. Ruqelo harici içerikten sorumlu değildir. Bir kuruluşun listelenmesi onaylandığı anlamına gelmez.