Astım ve Sigara

Genel Bakış

Astım, akciğer içindeki hava yollarının daralması ve iltihaplanması sonucu nefes almayı zorlaştıran uzun süreli bir akciğer hastalığıdır. Sigara ise bu hava yollarını tahriş ederek astımın daha sık ve daha şiddetli ataklarla seyretmesine neden olur.

Evet, astım dünya genelinde milyonlarca insanı etkileyen yaygın bir hastalıktır. Türkiye'de de her yaştan birçok insan astım ile yaşamaktadır. Sigara ise astım hastalarının yaklaşık dörtte birini etkileyen önemli bir sorundur.

Astım her yaşta başlayabilir, ancak çocuklarda ve genç erişkinlerde daha sık görülür. Sigara içen veya sigara dumanına maruz kalan kişilerde astım kontrolü daha zordur. Hamilelikte sigara içmek, doğacak bebekte astım riskini artırabilir.

Belirtiler

Yaygın belirtiler

• Nefes darlığı veya göğüste sıkışma hissi
• Hırıltılı veya ıslık sesi gibi nefes alma
• Özellikle gece veya sabaha karşı artan öksürük
• Eforla veya gülmeyle tetiklenen öksürük

Çocuklarda belirtiler

• Oyun oynarken çabuk yorulma veya nefes nefese kalma
• Gece uykudan öksürükle uyanma
• Okulda veya evde sigara dumanına maruz kaldığında belirtilerin artması

Yaşlı yetişkinlerde belirtiler

• Nefes darlığını yaşlılığa bağlayıp doktora geç başvurma
• Eşlik eden kalp veya akciğer hastalıkları nedeniyle belirtilerin karışması
• İlaçların yan etkilerine veya diğer hastalıkların tedavisine bağlı belirtilerde değişiklik

Nedenler

Ana nedenler

• Sigara ve sigara dumanı (aktif veya pasif içicilik)
• Ev tozu akarları, küf, polen gibi alerjenler
• Soğuk hava, egzersiz veya güçlü kokular
• Solunum yolu enfeksiyonları (soğuk algınlığı, grip)
• Bazı ilaçlar (aspirin gibi ağrı kesiciler) ve bazı gıda katkı maddeleri

Risk faktörleri

• Sigara içmek veya sigara dumanına maruz kalmak
• Ailede astım veya alerji öyküsü olması
• Alerjik rinit (saman nezlesi) veya egzama gibi alerjik hastalıkların varlığı
• Düşük doğum ağırlığı veya erken doğum
• Obezite
• Hava kirliliği olan bölgelerde yaşamak

Ne zaman doktora görünmeli

Aşağıdaki durumlarda acilen doktora görünün:

• Astım belirtileriniz her zamankinden daha sık veya daha şiddetliyse
• Astım ilacınızı normalden daha sık kullanmanız gerekiyorsa
• Nefes darlığı nedeniyle uykunuz bölünüyorsa
• Belirtileriniz günlük işlerinizi, okulunuzu veya işinizi etkiliyorsa

Şu durumlarda rutin randevu alın:

• Astım tanınız varsa, düzenli kontrol için yılda en az bir kez doktorunuzu ziyaret etmeniz önerilir
• Sigara bırakma konusunda destek almak istiyorsanız
• Astım ilacınızın nasıl kullanılacağını öğrenmek veya tekrar hatırlatmak için

Tanı

Doktorunuz belirtilerinizi dinleyerek, aile öykünüzü sorarak ve akciğerlerinizi dinleyerek astımı değerlendirmeye başlar. Astımı doğrulamak ve diğer hastalıkları ekarte etmek için bazı testler yapabilir.

Yapılabilecek testler

• Spirometri: Derin nefes alıp güçlü bir şekilde üfleyerek akciğer hacmini ve hava akışını ölçen bir testtir
• Peak flow ölçümü: Günlük kullanılan taşınabilir bir cihazla nefes veriş hızını ölçen testtir
• Alerji testleri: Hangi maddelerin alerjinizi tetiklediğini belirlemek için yapılabilir
• Göğüs röntgeni: Akciğerlerde başka bir sorun olup olmadığını görmek için istenebilir

Randevunuzda neler beklenir

Tanı sürecinde doktorunuz size nefes testi yaptıracak ve belirtilerinizle ilgili ayrıntılı sorular soracaktır. Astım tanısı konduğunda, size bir tedavi planı hazırlanacak ve ilaçların nasıl kullanılacağı uygulamalı olarak gösterilecektir. Düzenli takip ile tedaviniz ihtiyaca göre ayarlanacaktır.

Tedavi

Astım tedavisinin temel amacı belirtileri kontrol altına almak, atakları önlemek ve akciğerlerin zarar görmesini engellemektir. Tedavi, tetikleyicilerden kaçınma, düzenli ilaç kullanımı ve sağlıklı yaşam alışkanlıklarıyla birlikte yürütülür. Sigara bırakmak tedavinin en önemli parçasıdır.

Evde kişisel bakım

• Sigara ve sigara dumanından tamamen uzak durmak
• Tetikleyicilerinizi (toz, polen, küf, güçlü kokular gibi) öğrenip bunlardan kaçınmak
• Doktorunuzun önerdiği astım eylem planını takip etmek
• Düzenli egzersiz yapmak (doktorunuzun onayı ile)
• Solunum yolu enfeksiyonlarından korunmak için hijyene dikkat etmek

Tıbbi tedaviler

Astım tedavisinde genellikle iki tür ilaç kullanılır: rahatlatan (kurtarıcı) ilaçlar ve kontrol (önleyici) ilaçlar. Rahatlatıcı ilaçlar, atak sırasında anında rahatlamak için, kontrol ilaçları ise hava yollarındaki iltihabı azaltarak astımı önlemek için düzenli kullanılır. İlaçlar genellikle nefes yoluyla (inhaler) alınır. Hangi ilacın, nasıl ve ne sıklıkta kullanılacağını mutlaka doktorunuz belirlemelidir.

Ameliyat ne zaman düşünülür?

Astım cerrahi gerektiren bir hastalık değildir. Ancak bazı astım hastalarında, ilaçlarla kontrol altına alınamayan şiddetli astım için özel kliniklerde uygulanan başka tedavi yöntemleri (örneğin bronşiyal termoplasti) değerlendirilebilir. Bu seçenekler yalnızca uzman doktorlar tarafından kararlaştırılır.

Bu durumla yaşamak

Astım ile yaşamak, belirtilerinizi iyi yönetmek ve tetikleyicilerden kaçınmakla kolaylaşır. Günlük ilaçlarınızı düzenli kullanmak, astım eylem planınızı bilmek ve belirtilerinizi takip etmek önemlidir. Sigara içiyorsanız bırakmak, atak sayınızı ve şiddetini azaltır ve akciğer sağlığınızı korur.

Yaşam tarzı ipuçları

• Sigara ve elektronik sigara dahil tütün ürünlerinden uzak durmak
• İkinci el duman olduğu ortamlardan kaçınmak
• Evinizi düzenli havalandırmak ve toz tutan eşyaları azaltmak
• Stresi yönetmek için nefes egzersizleri veya meditasyon denemek
• Doktorunuzla birlikte hazırlanan egzersiz planına sadık kalmak

Diyet ve egzersiz

Sağlıklı ve dengeli beslenmek bağışıklık sistemini güçlendirir, ancak astımı tek başına tedavi eden özel bir besin yoktur. Bazı kişilerde besin alerjileri astımı tetikleyebilir; doktorunuz alerji testleriyle bunu belirleyebilir. Düzenli egzersiz akciğer kapasitesini artırır ve astımın kontrolünü kolaylaştırır. Egzersiz öncesi doktorunuzun önerdiği şekilde ısınma yapın ve astım planınıza uygun hareket edin.

Ruh sağlığı ve duygusal iyilik hâli

Astım, özellikle kontrol altına alınmadığında kaygı, stres ve uyku sorunlarına yol açabilir. Sigarayı bırakma süreci de ruhsal zorluklar doğurabilir. Bu durumların normal olduğunu kabul etmek ve gerektiğinde doktorunuz veya bir ruh sağlığı uzmanından destek almak önemlidir.

Önleme

Astımın tamamen önlenmesi her zaman mümkün olmasa da, belirtileri ve atakları önlemek büyük ölçüde elinizdedir. En önemli önlem, sigara içmemek ve sigara dumanına maruz kalmamaktır. Hamilelikte sigara içmemek de çocukta astım riskini azaltır.

Aşılar

Astımı doğrudan önleyen bir aşı olmamakla birlikte, grip ve zatürre gibi solunum yolu enfeksiyonları astım ataklarını tetikleyebilir. Bu nedenle astım hastalarına, doktorlarının önerisiyle grip aşısı ve bazı zatürre aşıları yaptırmaları önerilir. Aşı takvimi için aile hekiminize danışın.

Tarama programları

Astım tanısı konmuş kişilerin düzenli doktor kontrolü yaptırması erken belirtileri yakalamak ve tedaviyi güncellemek açısından önemlidir. Risk grubundaki kişilerin (sigara içenler, ailede astım öyküsü olanlar) nefes darlığı, öksürük gibi belirtileri varsa vakit kaybetmeden bir sağlık kuruluşuna başvurması önerilir.

Komplikasyonlar

Tedavi edilmezse

• Astım ataklarının sıklaşması ve şiddetlenmesi
• Akciğer fonksiyonlarında kalıcı azalma
• Uyku bozukluklarına bağlı yorgunluk ve günlük yaşamda kısıtlılık
• Acil servise sık başvuru ve hastane yatışı ihtiyacı
• Sigara kullanmaya devam edilirse KOAH (kronik obstrüktif akciğer hastalığı) gelişme riski

Uzun vadeli görünüm

Astım günümüzde iyi tedavi edilebilen bir hastalıktır. Doktorunuzun önerdiği tedaviye uyduğunuzda, sigaradan uzak durduğunuzda ve sağlıklı bir yaşam tarzı benimsediğinizde astımınız kontrol altına alınabilir. Çoğu kişi normal ve aktif bir hayat sürebilir. Unutmayın, sigarayı bırakmanın akciğer sağlığınıza faydası hemen başlar.

Destek bul

Yardım hatları

Harici bağlantılar üçüncü taraf web sitelerini açar. Ruqelo harici içerikten sorumlu değildir. Bir kuruluşun listelenmesi onaylandığı anlamına gelmez.