Astım ve Gençler

Genel Bakış

Astım, akciğerlerdeki hava yollarının iltihaplanması ve daralması sonucu nefes almayı zorlaştıran, ataklar halinde seyreden uzun süreli bir hastalıktır.

Astım dünyada ve Türkiye'de sık görülen bir hastalıktır. Çocukluk çağında başlayan astım genellikle ergenlik döneminde de devam eder.

Astım her yaşta ortaya çıkabilir; ancak sıklıkla çocukluk ve ergenlik döneminde belirti verir. Ailede astım veya alerji öyküsü olan gençlerde daha sık görülür.

Belirtiler

Yaygın belirtiler

• Nefes darlığı
• Göğüste sıkışma hissi
• Hırıltılı solunum (nefes verirken ıslık benzeri ses)
• Öksürük, özellikle gece veya sabaha karşı
• Egzersiz veya gülme sonrası belirtilerin artması

Çocuklarda belirtiler

• Oyun oynarken ya da koşarken çabuk yorulma
• Gece uykudan öksürükle uyanma
• Okulda beden eğitimi dersinde nefes almakta zorlanma
• Spor yapmak istememe veya arkadaşlarından geri kalma

Yaşlı yetişkinlerde belirtiler

• Nefes darlığı ve yorgunluk daha belirgin olabilir
• Mevcut astım ilaçlarına rağmen belirtilerde artış
• Kalp hastalığı gibi diğer rahatsızlıklarla belirtiler karışabilir

Nedenler

Ana nedenler

• Solunum yollarının alerjenlere karşı hassas olması
• Sigara dumanı ve hava kirliliği gibi çevresel tetikleyiciler
• Soğuk hava, ani sıcaklık değişiklikleri
• Grip ve soğuk algınlığı gibi solunum yolu enfeksiyonları
• Yoğun egzersiz veya fiziksel aktivite

Risk faktörleri

• Ailede astım veya alerjik hastalık öyküsü
• Sigara içmek veya dumanına maruz kalmak
• Obezite
• Erken doğum veya düşük doğum ağırlığı
• Sık bronşit veya zatürre geçirme

Ne zaman doktora görünmeli

Aşağıdaki durumlarda acilen doktora görünün:

• Nefes darlığı giderek kötüleşiyorsa
• İlaçları düzenli kullanmasına rağmen belirtiler kontrol altına alınamıyorsa
• Spor veya günlük aktiviteler sırasında sık sık belirti oluyorsa

Şu durumlarda rutin randevu alın:

• Yılda en az bir kez düzenli astım kontrolü
• Tedavi planını gözden geçirmek için doktor ziyareti
• Spor yapmaya başlamadan önce doktora danışmak
• Uyku düzeninde bozulma veya okul devamsızlığı durumunda

Tanı

Doktorunuz önce belirtilerinizi ve aile öykünüzü dinler, ardından fizik muayene yapar. Astım tanısı için solunum fonksiyon testleri ve bazı alerji değerlendirmeleri isteyebilir.

Yapılabilecek testler

• Spirometri: derin nefes alıp hızlıca verme ile akciğer kapasitesinin ölçülmesi
• Tepe akım ölçümü: nefes verme hızını gösteren taşınabilir cihazla yapılan ölçüm
• Alerji testleri: cilt veya kan testleri ile tetikleyicilerin belirlenmesi

Randevunuzda neler beklenir

Solunum testleri sırasında sizden ağızlığa üflemeniz ve belli bir düzenle nefes alıp vermeniz istenir. Bu testler genellikle ağrısızdır ve yaklaşık 15-30 dakika sürer. Sonuçlara göre doktorunuz tanıyı netleştirir.

Tedavi

Astım tedavisinde temel amaç belirtileri kontrol altına almak, atakları önlemek ve günlük yaşamı sınırlamamaktır. Tedavi, tetikleyicilerden kaçınma, düzenli doktor takibi ve gerektiğinde ilaç kullanımını içerir.

Evde kişisel bakım

• Sigara ve sigara dumanından uzak durun
• Kendi tetikleyicilerinizi öğrenin (polen, toz, küf, hayvan tüyü gibi)
• Doktorunuzun onayıyla düzenli egzersiz yapın
• İlaçlarınızı her gün doktorunuzun tarif ettiği şekilde kullanın
• Astım günlüğü tutarak belirtilerinizi ve ilaç kullanımınızı izleyin

Tıbbi tedaviler

Astım ilaçları genellikle solunum yoluyla alınan spreyler (inhaler) şeklindedir. Bir grup ilaç hava yollarını genişleterek anlık rahatlama sağlar, diğer grup ise hava yolu iltihabını azaltarak koruyucu görev üstlenir. Hangi ilacın size uygun olduğunu, ne sıklıkta kullanmanız gerektiğini yalnızca doktorunuz belirler.

Ameliyat ne zaman düşünülür?

Astım tedavisinde ameliyat genellikle gerekli değildir. İleri durumlarda uygulanan özel işlemler vardır, ancak bunlar nadirdir ve mutlaka bir uzman ekibin değerlendirmesi ile karar verilir.

Bu durumla yaşamak

Astımınızı yönetmek için doktorunuzun verdiği yazılı astım planını takip etmeniz önemlidir. Bu plan, hangi ilacı ne zaman kullanmanız gerektiğini ve atak anında ne yapmanız gerektiğini içerir.

Yaşam tarzı ipuçları

• Düzenli uykuya özen gösterin
• Stresi yönetmeye çalışın; derin nefes ve rahatlama tekniklerini deneyin
• Sigaraya başlamayın, sigara içilen ortamlardan uzak durun
• Evde toz ve alerjenleri azaltacak önlemler alın (örneğin yatak örtülerini sık yıkamak)

Diyet ve egzersiz

Astıma özel bir diyet yoktur, ancak sağlıklı ve dengeli beslenmek genel sağlığınızı destekler. Doktorunuzun önerisiyle düzenli egzersiz yapmak akciğer kapasitenizi artırabilir. Soğuk havada egzersiz yaparken ağız yerine burundan nefes almaya özen gösterin ve gerekirse doktorunuzla konuşun.

Ruh sağlığı ve duygusal iyilik hâli

Astım, özellikle gençlerde kaygı, stres ve özgüven sorunlarına yol açabilir. Bu duyguları ailenizle, arkadaşlarınızla veya okul rehber öğretmeniyle paylaşmaktan çekinmeyin. Kaygınız günlük yaşamınızı etkiliyorsa bir ruh sağlığı uzmanından destek almak yardımcı olabilir.

Önleme

Astım tamamen önlenemez, ancak tetikleyicilerden kaçınarak ve ilaçları düzenli kullanarak atakların büyük bir kısmı önlenebilir. Sigaradan uzak durmak, alerjenleri tanımak ve düzenli kontroller yaptırmak en önemli adımlardır.

Aşılar

Grip ve zatürre aşıları, astımlı kişilerde solunum yolu enfeksiyonlarının tetiklediği atak riskini azaltabilir. Aşı takvimine ilişkin önerileri aile hekiminizden veya sağlık kuruluşundan alın.

Tarama programları

Astım için toplumda rutin tarama önerilmez. Ancak nefes darlığı, hırıltı, gece öksürüğü gibi belirtileriniz varsa, erken tanı için bir sağlık kuruluşuna başvurmanız önemlidir.

Komplikasyonlar

Tedavi edilmezse

• Sık ve şiddetli astım atakları
• Okula devamsızlık ve ders başarısında düşüş
• Spor ve sosyal aktivitelere katılımın kısıtlanması
• Uyku bozuklukları ve gündüz yorgunluğu
• Hastaneye yatış gerektiren ciddi ataklar

Uzun vadeli görünüm

Ergenlik döneminde astımın seyri kişiden kişiye değişebilir; bazı gençlerde belirtiler azalırken, bazılarında aynen devam edebilir. Düzenli doktor takibi ve doğru tedaviyle astımlı gençlerin çoğu aktif bir yaşam sürdürebilir, spor yapabilir ve geleceğe güvenle bakabilir.

Destek bul

Uluslararası kuruluşlar

• Global Initiative for Asthma (GINA)

Yerel kuruluşlar

• Türk Toraks Derneği · Türkiye
• Türkiye Ulusal Alerji ve Klinik İmmünoloji Derneği · Türkiye

Harici bağlantılar üçüncü taraf web sitelerini açar. Ruqelo harici içerikten sorumlu değildir. Bir kuruluşun listelenmesi onaylandığı anlamına gelmez.