Astım ve İş Yeriniz

Genel Bakış

Astım, akciğerlere hava taşıyan boruların (hava yolları) iltihaplanıp daralmasıyla ortaya çıkan uzun süreli bir solunum hastalığıdır. İş yerinde astım, iş ortamındaki toz, kimyasal madde, gaz, duman veya nem gibi faktörlerin astım belirtilerini tetiklemesi ya da var olan astımı kötüleştirmesi anlamına gelir. Bu durum; hem işe bağlı yeni gelişen astımı hem de iş yerinde alevlenen mevcut astımı kapsar.

Astım, dünya genelinde ve Türkiye'de sık görülen bir hastalıktır. İş yerlerinde kimyasal madde, toz veya dumanla temas eden çalışanlarda işle ilişkili astım görülebilir. Ancak doğru önlemler ve tedavi ile belirtiler büyük ölçüde kontrol edilebilir.

Astım her yaşta görülebilir. İş yerine bağlı astım genellikle yetişkinlikte, meslek hayatı boyunca ortaya çıkabilir. Kimyasal maddelerle, tozlu ortamlarda veya duman altında çalışan kişilerde risk daha yüksektir. Ailede astım öyküsü olanlar ve alerjik bünyeli kişiler de daha duyarlı olabilir.

Belirtiler

Yaygın belirtiler

• Nefes darlığı; özellikle iş sırasında veya işten sonra ortaya çıkabilir
• Hırıltılı solunum, yani nefes alırken ıslık benzeri bir ses duyulması
• Geçmeyen veya tekrarlayan öksürük, özellikle geceleri ve sabaha karşı
• Göğüste sıkışma, ağırlık veya baskı hissi
• İş yerinden uzaklaşınca belirtilerin azalması veya kaybolması

Nedenler

Ana nedenler

• İş yerinde havada bulunan tozlar: un tozu, odun tozu, pamuk tozu, tahıl tozu gibi
• Kimyasal dumanlar, gazlar ve boya kokuları
• Temizlik maddeleri ve dezenfektanların buharları
• İş yerindeki nem, küf ve mantar sporları
• Hayvan tüyleri, kepek ve deri parçacıkları; özellikle hayvancılık veya laboratuvar ortamlarında
• Sigara dumanı ve kapalı alanlarda tütün ürünü kullanımı

Risk faktörleri

• Sigara içmek veya pasif olarak sigara dumanına maruz kalmak
• Alerjik bünye, saman nezlesi veya egzama öyküsü
• Ailede astım veya alerjik hastalık öyküsü
• İş yerinde havalandırmanın yetersiz olduğu ortamlarda çalışmak
• Kişisel koruyucu ekipmanların, örneğin maske veya eldivenin, düzenli kullanılmaması

Ne zaman doktora görünmeli

Aşağıdaki durumlarda acilen doktora görünün:

• Astım belirtileriniz iş yerinde her gün tekrarlıyorsa veya giderek kötüleşiyorsa
• Nefes darlığı yüzünden gece uykudan uyanıyorsanız
• İş yerinde yeni bir madde kullanılmaya başlandıktan sonra belirtiler başladıysa

Şu durumlarda rutin randevu alın:

• Astım tanınız varsa, doktorunuzun önerdiği aralıklarla düzenli kontrol randevusu alın
• İş değişikliği veya yeni bir işe başlamadan önce astım kontrolünüzü değerlendirin
• Mevsim geçişlerinde veya soğuk algınlığı sonrası belirtilerinizde artış fark ederseniz

Tanı

Doktorunuz önce size şikayetlerinizi, iş ortamınızı, işte kullandığınız maddeleri ve belirtilerin ne zaman ortaya çıktığını sorar. Ardından akciğerlerinizi dinler ve solunum fonksiyon testi adı verilen bir nefes testi isteyebilir. Bu test, hava yollarınızın ne kadar daraldığını gösterir ve tedavi planının hazırlanmasına yardımcı olur.

Yapılabilecek testler

• Solunum fonksiyon testi (spirometri): Derin bir nefes alıp bir alete kuvvetlice üflemeniz istenir.
• Tepe akım ölçümü: Gün içinde nefesinizin ne kadar açık olduğunu takip eden basit bir ölçüm cihazıdır.
• Alerji testleri: İş yerindeki toz, küf veya kimyasal maddelere karşı alerjiniz olup olmadığını araştırır.
• Bronş provokasyon testi: Doktor kontrolünde, belirli bir maddenin solunum yollarınızı ne kadar etkilediği değerlendirilir.

Randevunuzda neler beklenir

Tanı süreci genellikle birkaç hafta içinde tamamlanır. Doktorunuz, iş yeri hekiminizle iletişime geçerek iş ortamındaki risklerin değerlendirilmesini önerebilir. Tanı konulduktan sonra belirtilerinizi nasıl kontrol edeceğiniz, ilaçlarınızı nasıl kullanacağınız ve hangi durumlarda acil yardım alacağınız size adım adım anlatılacaktır.

Tedavi

Astım tedavisinin amacı belirtileri kontrol altına almak ve hayat kalitenizi artırmaktır. Tedavi; ilaçları doğru kullanmanın yanı sıra iş yerindeki tetikleyicilerden kaçınmayı, düzenli doktor kontrolünü ve sağlıklı yaşam alışkanlıklarını içerir. Tedavi kişiye özeldir; doktorunuz size en uygun planı hazırlar.

Evde kişisel bakım

• İş yerinde tetikleyici maddelerden korunmak için maske, eldiven gibi iş güvenliği ekipmanlarını düzenli kullanın
• Çalışma alanınızın havalandırmasını sağlayın; uygun olduğunda pencereleri açın veya havalandırma sisteminin bakımını yaptırın
• Belirtilerinizi tetikleyen maddeleri not alın ve iş yeri hekiminize bildirin
• Kişisel koruyucu ekipman kullanımı konusunda iş yerinde eğitim alın
• Doktorunuzun önerdiği kontrol ilaçlarını düzenli kullanmayı ihmal etmeyin

Tıbbi tedaviler

Astım ilaçları genellikle inhaler adı verilen nefes yoluyla kullanılan cihazlarla uygulanır. İki ana tür vardır: belirti anında kullanılan rahatlatıcı/nefes açıcı ilaçlar ve belirtileri önlemeye yardımcı olan kontrol edici ilaçlar. Hangi ilacın size uygun olduğuna ve nasıl kullanılacağına yalnızca doktorunuz karar vermelidir. Tedaviye ek olarak iş yerindeki tetikleyicileri azaltmaya yönelik düzenlemeler de yapılabilir.

Ameliyat ne zaman düşünülür?

Astımda cerrahi tedavi genellikle gerekmez; temel tedavi ilaçlar ve çevresel önlemlerle yürütülür. Çok nadir ve ağır durumlarda özel tedavi yöntemleri değerlendirilebilir, ancak bu kararı yalnızca uzman doktor verir.

Bu durumla yaşamak

Astımla iş hayatına devam etmek, doğru planlama ile oldukça mümkündür. İlaçlarınızı düzenli kullanmak, iş yerinizdeki tetikleyicileri bilmek ve erken belirtileri tanımak en önemli adımlardır. İş yeri hekiminizle görüşerek riskleri azaltacak düzenlemeler yapabilirsiniz. Hava kalitesinin kötü olduğu günlerde açık alanda çalışmayı sınırlamak da yardımcı olabilir.

Yaşam tarzı ipuçları

• Sigara içmeyin ve sigara içilen ortamlarda bulunmaktan kaçının
• Düzenli uyku ve yeterli dinlenme; yorgunluk astım belirtilerini artırabilir
• Stresten uzak durmaya çalışın; gevşeme egzersizleri ve derin nefes teknikleri öğrenin
• İş yerindeki molalarınızda temiz hava almaya özen gösterin
• Alerjinizi tetikleyen mevsimlerde ekstra koruyucu önlemler alın

Diyet ve egzersiz

Sağlıklı ve dengeli beslenme genel sağlığınız için önemlidir; ancak astımı tamamen iyileştiren özel bir diyet yoktur. Düzenli yürüyüş, yüzme veya bisiklet gibi hafif-orta tempolu egzersiz akciğer sağlığını destekler. Egzersize başlamadan önce doktorunuza danışın; egzersiz sırasında nefes darlığı yaşarsanız yavaşlayın ve dinlenin.

Ruh sağlığı ve duygusal iyilik hâli

Astım, belirtilerin ne zaman ortaya çıkacağına dair kaygıya ve bazı durumlardan kaçınmaya yol açabilir. İş yerinde nefes darlığı yaşamak endişe verici olabilir ve bu kaygı belirtileri daha da kötüleştirebilir. Bu duygular normaldir; doktorunuzla veya bir psikologla konuşmak başa çıkmanıza yardımcı olabilir.

Önleme

İş yerine bağlı astım tamamen önlenemese de, riskleri azaltmak mümkündür. İş yerinde havadaki toz ve kimyasal maddelerin kontrolü, havalandırma sistemlerinin düzenli bakımı, kişisel koruyucu ekipman kullanımı ve düzenli sağlık kontrolleri astım gelişme riskini ve belirtilerin alevlenmesini azaltabilir.

Aşılar

Grip ve zatürre gibi solunum yolu enfeksiyonları astımı tetikleyebilir. Sağlık Bakanlığı'nın bağışıklama takvimine uygun olarak grip ve zatürre aşılarınızı doktorunuza danışarak yaptırmanız önerilir.

Tarama programları

Astım riski taşıyan bir işte çalışıyorsanız, belirtileriniz olmasa bile iş yeri hekiminiz periyodik sağlık muayeneleri sırasında solunum fonksiyon testi önerebilir. Bu testler, olası sorunları erken fark etmek açısından önemlidir.

Komplikasyonlar

Tedavi edilmezse

• Astım belirtilerinin sık ve şiddetli alevlenmesi işe devamsızlığa ve verim kaybına yol açabilir
• Uzun süre kontrol altına alınamayan astım, akciğer fonksiyonlarının kalıcı olarak bozulmasına neden olabilir
• Gece atakları uykusuzluğa, yorgunluğa ve gün içinde performans düşüklüğüne yol açabilir
• Ciddi astım atakları acil hastaneye yatış gerektirebilir

Uzun vadeli görünüm

Astım iyi yönetildiğinde, çoğu kişi normal ve üretken bir iş yaşamı sürdürebilir. Günümüzdeki tedavi ve korunma yöntemleri sayesinde astım belirtileri büyük ölçüde kontrol altına alınabilir. Düzenli doktor takibi, doğru ilaç kullanımı ve iş yeri düzenlemeleriyle nefes almada zorlanmadan çalışmanız mümkündür. Kendinize ve sağlığınıza dikkat ettiğinizde astım hayatınızın önünde bir engel değildir.

Destek bul

Yardım hatları

Harici bağlantılar üçüncü taraf web sitelerini açar. Ruqelo harici içerikten sorumlu değildir. Bir kuruluşun listelenmesi onaylandığı anlamına gelmez.