Astım Her Yaşta

Genel Bakış

Astım, akciğer içindeki hava yollarının iltihaplanması ve daralmasıyla ortaya çıkan uzun süreli bir solunum hastalığıdır. Bu durum nefes alıp vermeyi zorlaştırır, öksürük ve hırıltı yapabilir. Astım atakları gelip geçicidir; doğru tedaviyle çoğu kişi normal bir yaşam sürdürebilir.

Astım oldukça yaygındır. Dünya genelinde milyonlarca insan astımla yaşamaktadır. Türkiye'de de her yaştan birçok kişiyi etkileyen önemli bir toplum sağlığı sorunudur.

Astım her yaşta görülebilir; çocukları, gençleri, yetişkinleri ve yaşlıları etkiler. Bazı insanlarda çocuklukta başlar ve zamanla azalır, bazılarında ise erişkinlikte ortaya çıkar. Ailede astım veya alerji öyküsü olanlarda daha sık görülür.

Belirtiler

Yaygın belirtiler

• Öksürük (özellikle gece, sabaha karşı veya egzersizle artabilir)
• Hırıltılı nefes (göğüsten ıslık sesi gibi ses gelmesi)
• Nefes darlığı
• Göğüste sıkışma veya baskı hissi

Çocuklarda belirtiler

• Oyun oynarken diğer çocuklara göre daha çabuk yorulma
• Özellikle geceleri veya ağlarken öksürük
• Nefes alırken hırıltı sesi
• İştahsızlık ve halsizlik

Yaşlı yetişkinlerde belirtiler

• Nefes darlığı bazen sessiz olabilir, hırıltı her zaman duyulmayabilir
• Yorgunluk ve günlük işleri yaparken nefes yetmezliği
• Astım belirtileri kalp veya yaşlılığa bağlı diğer hastalıklarla karışabilir
• Kalp ilaçları gibi başka ilaçlar astım belirtilerini tetikleyebilir

Nedenler

Ana nedenler

• Solunum yollarında aşırı hassasiyet: Herhangi bir tetikleyici hava yolunun daralmasına yol açar
• Hava yollarında iltihaplanma ve şişme
• Sürekli öksürük ve nefes darlığına neden olan aşırı mukus üretimi

Risk faktörleri

• Ailede astım veya alerji öyküsünün bulunması
• Saman nezlesi, egzama gibi alerjik hastalıkların olması
• Sigara dumanına maruz kalmak (aktif veya pasif içicilik)
• Hava kirliliği ve tozlu ortamlar
• Toprak, küf, hamam böceği gibi ev içi alerjenler
• Çocuklukta geçirilen bazı akciğer enfeksiyonları

Ne zaman doktora görünmeli

Aşağıdaki durumlarda acilen doktora görünün:

• Astım belirtileri günlük yaşamı ve uykuyu etkiliyorsa
• Belirtiler sıklaşıyorsa veya şiddeti artıyorsa
• Kullandığınız astım ilacının işe yaramadığını düşünüyorsanız

Şu durumlarda rutin randevu alın:

• Yeni başlayan öksürük, hırıltı veya nefes darlığı varsa
• Astım tanısı konmadan önce belirtileri değerlendirmek için
• Astım tanısı alan kişilerin düzenli kontrol muayeneleri için
• Tedaviye rağmen belirtiler kontrol altında değilse

Tanı

Doktorunuz önce şikayetlerinizi dinler ve ailenizdeki hastalıkları sorar. Ardından akciğerlerinizi dinler ve bazı solunum testleri yapabilir. Astım tanısı genellikle belirtiler ve solunum fonksiyon testleriyle konur.

Yapılabilecek testler

• Solunum fonksiyon testi (spirometri): Derin nefes alıp güçlüce üflemeniz istenir; akciğer kapasitesi ölçülür.
• Peak flow takibi: Evde veya klinikte, bir cihazla nefes veriş hızınızın ölçülmesidir.
• Alerji testleri: Belirtileri tetikleyen alerjenleri (polen, toz gibi) belirlemek için yapılabilir.

Randevunuzda neler beklenir

Tanı için genellikle birkaç kez muayene ve test gerekebilir. Doktorunuz belirtilerinizin astımla mı yoksa başka bir hastalıkla mı ilgili olduğunu değerlendirir. Size nasıl nefes alıp vereceğiniz ve testlerin nasıl yapılacağı adım adım anlatılır.

Tedavi

Astım tedavisinin amacı belirtileri kontrol altına almak, atakları önlemek ve normal bir yaşam sürmenizi sağlamaktır. Tedavi, hastalığın şiddetine ve tetikleyicilere göre kişiye özel olarak planlanır. Düzenli kullanım ve doktorla iş birliği çok önemlidir.

Evde kişisel bakım

• Doktorunuzun önerdiği ilaçları düzenli kullanın, atakta da kendiliğinden bırakmayın.
• Tetiğinizi bilin: Sigara dumanı, parfüm, toz, polen ve soğuk hava gibi tetikleyicilerden uzak durun.
• Evde düzenli havalandırma yapın, nem ve küf oluşumunu engelleyin.
• Astım günlüğü tutarak belirtilerinizi ve tetikleyicileri not alın.
• Doktorunuzun verdiği yazılı astım eylem planını uygulayın.

Tıbbi tedaviler

Doktorunuz astımın kontrolü için bazı ilaçlar reçete edebilir. Bu ilaçlar genellikle soluk alma yoluyla (inhaler cihazı ile) kullanılır; bazıları günlük düzenli koruyucu, bazıları ise atak anında hızlı rahatlama sağlayıcıdır. Tedavi şekli ve ilaç seçimi tamamen doktorunuzun kararına bağlıdır. İlaçları doktorunuzun tarif ettiği şekilde, dozda ve sürede kullanmanız gerekir.

Ameliyat ne zaman düşünülür?

Astımın kendisi için cerrahi bir tedavi genellikle uygulanmaz. Ancak astımı tetikleyen burun eti gibi başka bir sağlık sorunu ameliyat gerektirebilir. Bu durumda mutlaka doktorunuza danışın.

Bu durumla yaşamak

Astım iyi kontrol altına alındığında günlük yaşamınızı çok fazla etkilemez. İlaçlarınızı düzenli kullanmak, tetikleyicilerden kaçınmak ve doktor kontrolünü aksatmamak önemlidir. Spor yapabilir, çalışabilir ve sosyal hayata katılabilirsiniz.

Yaşam tarzı ipuçları

• Sigara içmeyin ve dumanlı ortamlardan uzak durun.
• Kışın soğuk havada atkı veya maske ile ağız ve burnunuzu kapatın.
• Alerjinizi tetikleyen mevsimlerde mümkünse dışarıda fazla vakit geçirmeyin.
• Evcil hayvan kaynaklı alerjiniz varsa, hayvanla temasınızı sınırlandırın.
• Stres ve aşırı duygusal dalgalanmaların astımı tetikleyebileceğini bilin.

Diyet ve egzersiz

Astımlı bireyler için özel bir diyet yoktur, ancak sağlıklı ve dengeli beslenmek genel sağlığı destekler. Düzenli egzersiz akciğerlerin güçlenmesine yardımcı olur. Egzersiz öncesi doktorunuzun önerdiği şekilde hazırlanmak, atakları önlemeye yardımcı olur.

Ruh sağlığı ve duygusal iyilik hâli

Astım kimi zaman kaygı ve endişe yaratabilir; nefes alamama hissi korkutucu olabilir. Bu duyguları destek almak ve doktorunuzla paylaşmak önemlidir. Nefes egzersizleri ve rahatlama teknikleri zihinsel yükü hafifletebilir.

Önleme

Astımı tamamen önlemenin kesin bir yolu yoktur. Ancak belirtilerin ortaya çıkmasını ve atakları önlemek için tetikleyicilerden kaçınmak, sigaradan uzak durmak ve düzenli tedavi almak çok etkilidir.

Aşılar

Doktorunuz grip aşısı gibi bazı aşıları önerebilir. Grip astımı tetikleyebileceği için grip aşısı, astımı olan kişiler için genellikle önerilir. Hangi aşıların size uygun olduğunu mutlaka doktorunuza sorun.

Tarama programları

Astım için toplumda rutin tarama testleri önerilmemektedir. Ancak belirti geliştiren veya risk grubundaki kişilerin erken doktora başvurması tanıyı ve tedaviyi kolaylaştırır.

Komplikasyonlar

Tedavi edilmezse

• Sık ve şiddetli astım atakları yaşanabilir; bu ataklar hastaneye yatış gerektirebilir.
• Akciğer fonksiyonlarında kalıcı azalma görülebilir.
• Uyku bozuklukları, yorgunluk ve günlük aktivitelerde kısıtlanma olabilir.
• Şiddetli atakta hayati tehlike oluşabilir.

Uzun vadeli görünüm

Astım, doğru tedavi ve düzenli takiple çoğunlukla iyi yönetilebilen bir hastalıktır. Pek çok kişi ilaçlarını düzenli kullanarak, tetikleyicilerden kaçınarak aktif ve sağlıklı bir yaşam sürer. Astım kontrol altına alınabilir; gelecek için umutlusanız, bu hedefe ulaşmanızda doktorunuz ve sağlık ekibiniz yanınızdadır.

Destek bul

Harici bağlantılar üçüncü taraf web sitelerini açar. Ruqelo harici içerikten sorumlu değildir. Bir kuruluşun listelenmesi onaylandığı anlamına gelmez.