Astım Atağı: Bilmeniz Gerekenler

Genel Bakış

Astım atağı (kriz olarak da bilinir), astım hastası kişilerde nefes yollarının aniden daralması ve iltihaplanması sonucu nefes almanın zorlaştığı bir durumdur. Bu sırada hava yollarındaki kaslar kasılır, mukus artar ve akciğerlere hava giriş çıkışı zorlaşır. Atağın şiddeti hafiften yaşamı tehdit edecek düzeye kadar değişebilir.

Evet, astım dünya genelinde milyonlarca insanı etkileyen oldukça yaygın bir hastalıktır. Türkiye'de de astım hastalarının sayısı her geçen yıl artmaktadır.

Astım her yaşta görülebilir, ancak çoğunlukla çocukluk döneminde başlar. Ailede astım öyküsü olanlar, alerjik bünyeli olanlar ve sigara dumanına maruz kalanlar daha sık etkilenir.

Belirtiler

Yaygın belirtiler

• Nefes darlığı; derin nefes almakta güçlük
• Göğüste sıkışma, baskı veya ağrı
• Hırıltı (nefes verirken ıslık sesi)
• Öksürük, özellikle gece veya sabaha karşı
• Hızlı ve yüzeysel soluma
• Konuşmakta zorlanma

Çocuklarda belirtiler

• Bebeğin veya çocuğun nefes alırken kaburgalarının içeri çekilmesi
• Yemek yemekte veya oyun oynamakta zorlanma
• Hızlı ve sığ soluma, burun kanatlarının açılıp kapanması
• Huzursuzluk, ağlama veya aşırı uyuma isteği

Yaşlı yetişkinlerde belirtiler

• Zaten var olan nefes darlığının daha da kötüleşmesi
• Yorgunluk ve göğüs ağrısı, bazen kalp kaynaklı sanılabilir
• Uykuya dalmakta veya uyumakta zorluk
• Günlük işleri yaparken nefes yetmeme

Nedenler

Ana nedenler

• Solunum yollarının aşırı duyarlı olması; tetikleyici maddelere karşı kasılması ve şişmesi
• Hava yollarında ani iltihaplanma ve artan mukus (balgam) üretimi
• Hava yolu kaslarının spazm geçirmesi

Risk faktörleri

• Alerjenlere maruziyet (toz akarları, polen, hayvan tüyleri, küf)
• Sigara dumanı, hava kirliliği veya keskin kokular
• Soğuk hava ve ani sıcaklık değişiklikleri
• Solunum yolu enfeksiyonları (soğuk algınlığı, grip gibi)
• Yoğun egzersiz, özellikle soğuk havada
• Yoğun stres, aşırı gülme veya ağlama
• Bazı ilaçlara karşı hassasiyet (doktorunuz hangi ilaçların sizi etkilediğini bilir)

Ne zaman doktora görünmeli

Aşağıdaki durumlarda acilen doktora görünün:

• Astım atağı geçirdiyseniz ve belirtileriniz kullandığınız ilaçla geçmiyorsa
• Belirtileriniz giderek kötüleşiyorsa hemen bir sağlık kuruluşuna başvurun
• Şiddetli nefes darlığı, morarma veya bilinç değişikliği varsa 112'yi arayın

Şu durumlarda rutin randevu alın:

• Astım hastasıysanız düzenli kontrol randevularınıza gidin
• Atağınız olduktan sonraki hafta içinde doktorunuzla değerlendirme yapın
• İlaç kullanımınızı ve tetikleyicilerinizi doktorunuzla gözden geçirin

Tanı

Astım atağı tanısı için doktorunuz öncelikle şikayetlerinizi dinler ve akciğerlerinizi dinler. Atağın şiddetini belirlemek için nefes ölçümleri yapılır; gerekirse akciğer görüntülemesi istenebilir.

Yapılabilecek testler

• Spirometri adı verilen nefes ölçüm testi
• Peak flow metre ile tepe akım hızının ölçülmesi
• Nabız oksimetresi ile oksijen seviyesinin kontrol edilmesi
• Gerekirse göğüs röntgeni

Randevunuzda neler beklenir

Doktorunuz atağınızın şiddetini değerlendirecek, size nasıl bir tedavi uygulanacağını ve evde neler yapmanız gerektiğini anlatacaktır. Acil durumlarda hastanede oksijen, nefes açıcı ilaçlar ve izlem gerekebilir. Düzenli takip ve uygun tedaviyle hastaneye yatış çoğu zaman önlenebilir.

Tedavi

Astım atağının tedavisi, hava yollarını hızla açmak ve oksijen alımını artırmak üzerine kuruludur. Atak hafifse evde doktorunuzun önerdiği rahatlatıcı ilaçlarla kontrol edilebilir; şiddetli ataklarda mutlaka acil tıbbi yardım alınmalıdır.

Evde kişisel bakım

• Sakin olun; yavaş ve ritmik nefes almaya çalışın
• Öne doğru oturun ve ellerinizi dizlerinize koyun; bu pozisyon nefes almayı kolaylaştırır
• Doktorunuzun yazdığı kurtarıcı ilacı önerildiği şekilde kullanın
• Tetikleyiciden uzaklaşın (örneğin sigara dumanı, soğuk hava)
• Dar kıyafetleri gevşetin

Tıbbi tedaviler

Astım atağı tedavisinde kullanılan ilaçlar genellikle nefesle alınan (inhaler) ve hava yollarını hızla açan rahatlatıcı ilaçlardır. Ayrıca doktorunuz gerekirse iltihabı azaltan kortikosteroid içeren ilaçlar da önerebilir. Bu ilaçların isimlerini ve nasıl kullanılacağını sağlık çalışanınıza sorun. Ağır ataklarda hastanede oksijen desteği ve ilaçlı buhar (nebulizatör) uygulanabilir. Hangi ilacı ne zaman kullanacağınıza doktorunuz karar vermelidir; asla kendi başınıza doz değiştirmeyin.

Ameliyat ne zaman düşünülür?

Astım atağının cerrahi bir tedavisi yoktur. Doğru ilaç kullanımı, tetikleyicilerden kaçınma ve düzenli doktor takibi esas tedavi yöntemidir.

Bu durumla yaşamak

Astımınızı yönetmenin en önemli yolu düzenli doktor kontrolünü ihmal etmemek ve kişisel bir astım eylem planı oluşturmaktır. Bu planda hangi belirtilerde ne yapmanız gerektiği ve kurtarıcı ilacı ne zaman kullanacağınız yazar. Tetikleyicilerinizi öğrenip onlardan kaçınmak da günlük yaşamınızı büyük ölçüde rahatlatır.

Yaşam tarzı ipuçları

• Sigara içmeyin ve sigara içilen ortamlarda bulunmayın
• Evinizi düzenli havalandırın; nem ve küfle mücadele edin
• Toz tutan halı, perde ve eşyaları azaltın
• Yastık ve yatak koruyucu kılıflar kullanın
• Grip ve zatürre aşılarınızı yaptırın (doktorunuza danışarak)
• Stres yönetimi için nefes egzersizleri, meditasyon veya yürüyüş deneyin

Diyet ve egzersiz

Sağlıklı ve dengeli beslenme astımı iyileştirmez ancak genel bağışıklığı destekler. Fazla kilolar nefes almayı zorlaştırabilir; ideal kilonuzu korumak önemlidir. Düzenli egzersiz ciğerlerinizi güçlendirir. Ancak egzersiz öncesi doktorunuzun önerdiği şekilde hazırlık yapın ve soğuk havalarda ağız yerine burundan nefes almaya çalışın.

Ruh sağlığı ve duygusal iyilik hâli

Astım atağı geçirmek kaygı ve korku yaratabilir. Nefes alamama hissi panik yaparak atağı daha da kötüleştirebilir. Bu nedenle kaygıyla başa çıkma yöntemleri öğrenmek ve gerektiğinde psikolojik destek almak önemlidir. Unutmayın, astım kontrol altına alınabilir bir hastalıktır.

Önleme

Astımın tamamen önlenmesi her zaman mümkün olmasa da atakların çoğu önlenebilir. Düzenli ilaç kullanımı, tetikleyicilerden kaçınma ve sağlıklı yaşam alışkanlıkları atak sıklığını azaltır. Kendi belirtilerinizi tanıyarak erken dönemde önleminizi alabilirsiniz.

Aşılar

Grip ve zatürre aşıları, astımlı hastalarda enfeksiyon kaynaklı atakları önlemek için önerilir. Aşıların sizin için uygun olup olmadığını doktorunuzla görüşün.

Tarama programları

Astım için toplumda rutin bir tarama testi önerilmez. Ancak tekrarlayan öksürük, hırıltı veya nefes darlığı yaşayan kişilerin erken dönemde doktora başvurması tanı ve tedavi sürecini kolaylaştırır.

Komplikasyonlar

Tedavi edilmezse

• Atağın şiddetinin artması ve ciddi solunum yetmezliği
• Akciğerlerde aşırı şişme ve nadiren hava kaçağı (pnömotoraks)
• Uzun süreli kontrolsüz astımda hava yollarında kalıcı hasar
• Hastaneye yatış ve yoğun bakım ihtiyacı
• Okul ve iş günü kayıpları ile yaşam kalitesinin düşmesi

Uzun vadeli görünüm

Astım atağı yaşayan çoğu kişi doğru ve zamanında tedaviyle tamamen normale döner. Astım, iyi yönetildiğinde yaşam kalitesini fazla etkilemeyen bir hastalıktır. Tedavinize sadık kalın, kontrol randevularınızı ihmal etmeyin ve tetikleyicilerden uzak durun. Çoğu insan aktif ve dolu dolu bir yaşam sürdürebilir.

Destek bul

Yerel kuruluşlar

• T.C. Sağlık Bakanlığı ↗ · Türkiye
• Türk Toraks Derneği ↗ · Türkiye

Yardım hatları

Harici bağlantılar üçüncü taraf web sitelerini açar. Ruqelo harici içerikten sorumlu değildir. Bir kuruluşun listelenmesi onaylandığı anlamına gelmez.