Çocuklarda Astım ve Sigara Dumanı

Genel Bakış

Astım, akciğerlerdeki hava yollarının (bronşların) aşırı duyarlı olması nedeniyle zaman zaman daralmasına yol açan uzun süreli bir solunum hastalığıdır. Bu daralma dönemlerine astım atağı denir ve nefes darlığı, öksürük, hırıltılı solunum ile göğüste sıkışma hissine neden olur. Sigara dumanı, astımlı çocuklarda bu belirtileri tetikleyen en önemli çevresel etkenlerden biridir.

Astım dünyada ve Türkiye’de sık görülen bir hastalıktır. Çocuklarda en sık görülen kronik solunum yolu hastalıklarından biridir.

Astım her yaşta görülebilir, ancak çoğunlukla çocukluk döneminde başlar. Sigara dumanına maruz kalan çocuklarda astım hem daha sık görülür hem de belirtiler daha şiddetli olabilir.

Belirtiler

Yaygın belirtiler

• Nefes darlığı
• Hırıltılı solunum
• Öksürük (özellikle gece ve sabaha karşı)
• Göğüste sıkışma veya baskı hissi

Çocuklarda belirtiler

• Oyun oynarken veya koşarken çabuk yorulma
• Gece uykudan uyandıran öksürük
• Nefes alırken burun kanatlarının genişlemesi
• Huzursuzluk, iştahsızlık ve nefes almada gayret

Yaşlı yetişkinlerde belirtiler

• Eforla artan nefes darlığı ve öksürük
• Soğuk havada veya sigara dumanına maruz kalınca kötüleşen hırıltı
• Göğüste sıkışma hissi

Nedenler

Ana nedenler

• Astımın kesin nedeni tam olarak bilinmemekle birlikte, hava yollarının iltihaplanması ve aşırı duyarlı olması temel rol oynar.
• Polen, ev tozu, küf gibi alerjenler ve solunum yolu enfeksiyonları belirtileri tetikleyebilir.
• Sigara dumanı, hava kirliliği, keskin kokular ve soğuk hava hava yollarını daraltarak astımı tetikler.

Risk faktörleri

• Ailede astım veya alerji öyküsü olması
• Evde veya kapalı ortamlarda sigara dumanına maruz kalmak
• Düşük doğum ağırlığı
• Erken çocukluk döneminde geçirilen ciddi solunum yolu enfeksiyonları
• Aşırı kiloluluk

Ne zaman doktora görünmeli

Aşağıdaki durumlarda acilen doktora görünün:

• Astım belirtileri günlük yaşamı etkiliyorsa
• Gece uykudan uyandıran öksürük veya nefes darlığı varsa
• Doktorun önerdiği ilaçlara rağmen belirtiler kötüleşiyorsa

Şu durumlarda rutin randevu alın:

• Öksürük, hırıltı veya nefes darlığı ilk kez görülüyorsa
• Astım tanısı konduysa düzenli kontrol için
• Tetikleyicilerden korunma ve ilaç kullanımı hakkında bilgi almak için

Tanı

Doktor çocuğun ve ailenin öyküsünü dinler, kulak ve dinleme aletiyle akciğerleri muayene eder ve gerekirse solunum testleri ister. Tanıda ailenin gözlemleri çok değerlidir.

Yapılabilecek testler

• Spirometri (akciğer fonksiyon testi)
• Tepe akım hızı (peak flow) ölçümü
• Alerji deri testleri veya kan testi
• Gerekirse göğüs filmi

Randevunuzda neler beklenir

Tanı süreci bazen birkaç hafta sürebilir; doktor belirtileri ve tetikleyicileri izleyerek değerlendirme yapabilir. Çocuğun belirtilerini not etmek doktora yardımcı olur.

Tedavi

Astım tedavisinin amacı belirtileri kontrol altına almak, atakları önlemek ve çocuğun okul ve sosyal yaşamda kısıtlama yaşamamasını sağlamaktır. Tedavinin en önemli parçası sigara dumanından uzak durmaktır.

Evde kişisel bakım

• Evde ve arabada sigara içilmesine izin vermemek
• Bilinen alerjenlerden ve keskin kokulardan kaçınmak
• Doktorun hazırladığı yazılı astım eylem planını uygulamak
• Düzenli uyku, sağlıklı beslenme ve doktor onaylı fiziksel aktiviteyi desteklemek

Tıbbi tedaviler

Doktor, çocuğun yaşına ve astım şiddetine uygun bir ilaç planı hazırlar. Bu planda genellikle hızlı rahatlatıcı ve uzun süreli koruyucu inhaler tedaviler yer alır. İlaçlar genellikle solunum yoluyla cihaz veya sprey (inhaler) şeklinde kullanılır. Hangi ilacın, ne sıklıkla ve ne kadar süre kullanılacağına yalnızca hekim karar verir. Doktor önerisi olmadan ilaçlar artırılmamalı, azaltılmamalı veya kesilmemelidir.

Ameliyat ne zaman düşünülür?

Astım tedavisinde cerrahi bir yaklaşım gerekmez.

Bu durumla yaşamak

Astımlı bir çocukla yaşarken düzenli ilaç kullanımı, tetikleyicilerden kaçınma ve aile–okul işbirliği büyük önem taşır. Belirtiler kötüleştiğinde ne yapılacağını anlatan bir plan aileyi rahatlatır.

Yaşam tarzı ipuçları

• Evde sigara içilmemesini herkese hatırlatmak
• Ev tozuna karşı yatak odasını düzenli havalandırmak ve toz almak
• Polen döneminde pencereleri kapalı tutmak
• Çocuğun egzersiz öncesi ısınmasını sağlamak

Diyet ve egzersiz

Astımı kontrol altında olan çocuklar düzenli egzersiz yapabilir; yüzme gibi nefes kontrolünü geliştiren aktiviteler genellikle iyi tolere edilir. Dengeli, sebze ve meyveden zengin beslenme ve aşırı kilodan kaçınmak genel sağlığı destekler. Egzersiz planlaması için doktora danışmak uygundur.

Ruh sağlığı ve duygusal iyilik hâli

Astım, çocukta ve ebeveynlerde kaygıya yol açabilir; özellikle gece atakları korkutucu olabilir. Duyguları ailece konuşmak, endişeleri doktorla paylaşmak ve gerektiğinde psikolojik destek almak önemlidir.

Önleme

Astım tamamen önlenemez, ancak sigara dumanından uzak durmak, bilinen tetikleyicilerden kaçınmak ve düzenli doktor kontrolü ile astım atakları büyük ölçüde önlenebilir.

Aşılar

Grip ve zatürre aşısı gibi solunum yolu enfeksiyonlarını önleyen aşılar, astım ataklarını azaltmaya yardımcı olabilir. Aşı takvimi için aile hekiminize veya çocuk doktorunuza danışabilirsiniz.

Tarama programları

Astım için toplumda rutin bir tarama yapılmaz; ancak astımı olan çocukların düzenli aralıklarla hekim kontrolünde izlenmesi önemlidir.

Komplikasyonlar

Tedavi edilmezse

• Sık ve şiddetli astım atakları hastane yatışı gerektirebilir
• Gece öksürüğü ve nefes darlığı uyku düzenini bozar, gündüz yorgunluğuna yol açar
• Okul devamsızlığı ve günlük aktivitelerde kısıtlanma yaşanabilir
• Uzun dönemde çocuğun akciğer gelişimi olumsuz etkilenebilir

Uzun vadeli görünüm

Erken tanı, düzenli tedavi ve sigara dumanından korunma ile astımlı çocukların büyük çoğunluğu sağlıklı, aktif ve dolu dolu bir yaşam sürer. Birçok çocukta astım belirtileri yaşla birlikte azalabilir; astım kontrol altına alınabilir bir hastalıktır.

Destek bul

Uluslararası kuruluşlar

• World Health Organization ↗

Yerel kuruluşlar

• T.C. Sağlık Bakanlığı ↗ · Türkiye

Yardım hatları

Harici bağlantılar üçüncü taraf web sitelerini açar. Ruqelo harici içerikten sorumlu değildir. Bir kuruluşun listelenmesi onaylandığı anlamına gelmez.