Astımda Acil Durum İlk Yardım

Genel Bakış

Astım, akciğerlerdeki hava yollarının iltihaplanması ve daralması sonucu nefes almayı zorlaştıran uzun süreli bir hastalıktır. Bu yazıda, astım krizi sırasında yapılacak ilk yardım adımlarını bulacaksınız.

Astım dünyada ve Türkiye'de çok yaygın bir hastalıktır. Türkiye'de her 10-15 kişiden birinde astım görülebilir.

Astım her yaşta başlayabilir; çocuklarda ve genç erişkinlerde daha sık görülür, ancak her yaşta ortaya çıkabilir.

Belirtiler

Yaygın belirtiler

• Nefes darlığı
• Göğüste sıkışma veya baskı hissi
• Hırıltı (nefes verirken ıslık benzeri ses)
• Öksürük, özellikle gece veya sabaha karşı
• Bitkinlik ve konuşmakta zorlanma

Çocuklarda belirtiler

• Öksürük, özellikle gece veya oyun oynarken
• Nefes alırken burun kanatlarının açılması
• Kaburgaların arasının içeri çekilmesi
• Beslenme güçlüğü ve huzursuzluk

Yaşlı yetişkinlerde belirtiler

• Eforla artan nefes darlığı
• Yorgunluk ve halsizlik
• Bilinçte hafif bulanıklık
• Gece uyandıran öksürük veya hırıltı

Nedenler

Ana nedenler

• Hava yollarının aşırı duyarlı olması
• Alerjenler (ev tozu akarları, polen, küf, hayvan tüyü)
• Sigara dumanı ve hava kirliliği
• Soğuk hava, egzersiz ve solunum yolu enfeksiyonları
• Bazı ağrı kesici ilaçlar veya alerjik reaksiyona neden olan maddeler

Risk faktörleri

• Ailede astım veya alerji öyküsü
• Sigara dumanına maruz kalmak
• Obezite
• Erken doğum öyküsü

Ne zaman doktora görünmeli

Aşağıdaki durumlarda acilen doktora görünün:

• Nefes darlığınız giderek artıyorsa
• Gece ataklarınız sıklaştıysa
• Astım ilacınızı daha sık kullanmak zorunda kalıyorsanız

Şu durumlarda rutin randevu alın:

• Kontrol için yılda en az bir kez doktorunuza görünün
• Astım eylem planınızın güncel olduğundan emin olun
• Belirtilerinizle ilgili aklınıza takılan her soruda doktorunuza danışın

Tanı

Doktor, hastanın öyküsünü dinler, dinleme ile akciğerleri değerlendirir ve solunum fonksiyon testi yapar. Bu testler, hava yollarının daralma derecesini ölçer.

Yapılabilecek testler

• Solunum fonksiyon testi (spirometre)
• Tepe akım hızı (peak flow) ölçümü
• Alerji testleri (gerekiyorsa)
• Metakolin provokasyon testi (kesin tanı gerektiğinde)

Randevunuzda neler beklenir

Tanı süreci birkaç hafta sürebilir. Doktorunuz belirtilerinizi günlük takip etmenizi isteyebilir. Kesin tanı konmadan önce diğer olası hastalıklar dışlanır.

Tedavi

Astım tedavisinin amacı, hava yollarındaki iltihabı azaltmak ve atakları önlemektir. Tedavi, kontrol edici ve rahatlatıcı (kurtarıcı) olmak üzere iki temel grup ilaçla yapılır. Bu ilaçlar genellikle inhaler (sprey) şeklindedir ve düzenli kullanıldığında etkili olur.

Evde kişisel bakım

• Doktorunuzun verdiği astım eylem planını uygulayın
• Kriz anında sakin, oturur pozisyonda öne doğru eğilin
• Yavaş ve uzun nefes vererek rahatlamaya çalışın
• İlaçlarınızı her zaman yanınızda taşıyın
• Sigara dumanı, toz ve polen gibi tetikleyicilerden uzak durun

Tıbbi tedaviler

Astım ilaçları iki ana gruba ayrılır: düzenli kullanılan kontrol edici ilaçlar ve atak sırasında kullanılan rahatlatıcı ilaçlar. Bu ilaçların hangisi, ne zaman ve nasıl kullanılacağı doktorunuz tarafından belirlenir. İlaçların dozu, hastanın durumuna göre ayarlanır. Eğer astım kontrol altına alınamıyorsa, doktor ek tedaviler önerebilir.

Ameliyat ne zaman düşünülür?

Astım için cerrahi bir tedavi yöntemi rutin olarak uygulanmaz; ancak astımla birlikte bazı burun veya sinüs problemleri varsa, bu durumlar ameliyat gerektirebilir.

Bu durumla yaşamak

Astımla yaşam, doktorunuzla birlikte hazırladığınız eylem planını düzenli uygulamayı gerektirir. Belirtilerinizi günlük not almanız, nefes ölçüm cihazı (peak flow) ile takip etmeniz önerilir. Bu sayede atak öncesi belirtileri erken fark edersiniz.

Yaşam tarzı ipuçları

• Sigara içmeyin ve dumanlı ortamlardan uzak durun
• Düzenli uyku ve stres yönetimine özen gösterin
• Evde toz birikimini azaltın (halı ve pelüş oyuncakları azaltın)
• Soğuk havalarda ağzınızı ve burnunuzu atkıyla koruyun
• Alerjiniz varsa doktorunuzun önerdiği önlemleri uygulayın

Diyet ve egzersiz

Sağlıklı ve dengeli beslenme astımı doğrudan tedavi etmez, ancak genel sağlığı destekler. Doktorunuzun izin verdiği ölçüde düzenli egzersiz yapabilirsiniz. Egzersiz öncesi ısınma hareketleri ve gerektiğinde doktorunuzun önerdiği rahatlatıcı ilacın egzersizden önce kullanılması atakları önleyebilir.

Ruh sağlığı ve duygusal iyilik hâli

Astım, bireyde kaygı ve korku yaratabilir. Özellikle atak yaşayan kişiler nefes alamamakla ilgili endişe duyabilir. Bu duygular normaldir, ancak günlük yaşamı etkiliyorsa bir ruh sağlığı uzmanından destek alınmalıdır. Aileniz ve arkadaşlarınızla hislerinizi paylaşmak da rahatlatıcı olabilir.

Önleme

Astımı tamamen önlemek mümkün değildir, ancak atakları büyük ölçüde önlemek mümkündür. Tetikleyicilerden uzak durmak ve düzenli ilaç kullanımı atak riskini ciddi şekilde azaltır.

Aşılar

Doktorunuzun önerdiği grip aşısı ve zatürre aşısı, solunum yolu enfeksiyonlarının astımı tetikleme riskini azaltabilir.

Tarama programları

Astım için topluma yönelik bir tarama testi yoktur; ancak riskli gruptaysanız (örneğin astımlı ebeveyni olan çocuklar) belirtilerin varlığında erken tanı için doktora başvurulmalıdır.

Komplikasyonlar

Tedavi edilmezse

• Şiddetli astım krizi (status astmatikus) – acil müdahale edilmezse hayatı tehdit edebilir
• Akciğer fonksiyonlarında kalıcı azalma
• Uyku sorunları ve günlük aktivitelerde kısıtlama
• Okul veya iş günü kaybı

Uzun vadeli görünüm

Astım, doğru tedavi ve düzenli takiple çok iyi kontrol edilebilir. Çoğu insan spora katılabilir, seyahat edebilir ve normal bir yaşam sürdürebilir. Önemli olan doktorunuzla iş birliği yapmak ve eylem planınıza sadık kalmaktır.

Destek bul

Uluslararası kuruluşlar

• GINA (Global Initiative for Asthma) ↗

Yerel kuruluşlar

• Türk Toraks Derneği ↗ · Türkiye

Yardım hatları

Harici bağlantılar üçüncü taraf web sitelerini açar. Ruqelo harici içerikten sorumlu değildir. Bir kuruluşun listelenmesi onaylandığı anlamına gelmez.