Astım Yönetimi: Nefesinizi Kontrol Altına Alın

Genel Bakış

Astım, akciğerlerdeki hava yollarının (bronşların) iltihaplanması ve daralmasıyla ortaya çıkan uzun süreli bir hastalıktır. Bu daralma nedeniyle hava akciğerlere kolayca girip çıkamaz ve nefes almak güçleşir. Astım atakları bazı tetikleyicilerle ortaya çıkar veya kötüleşir.

Astım dünyada ve ülkemizde çok sık görülen bir hastalıktır. Türkiye'de yaklaşık her 10-12 kişiden birinde astım olduğu tahmin edilmektedir.

Astım her yaşta başlayabilir, ancak çocuklarda ve genç erişkinlerde daha sık tanı konur. Ailede astım veya alerji öyküsü olan kişilerde risk daha yüksektir.

Belirtiler

Yaygın belirtiler

• Nefes darlığı
• Göğüste sıkışma veya baskı hissi
• Hırıltılı nefes (ıslık sesi)
• Özellikle gece veya sabaha karşı artan öksürük
• Yorgunluk ve halsizlik

Çocuklarda belirtiler

• Öksürük (özellikle oyun sırasında veya geceleri)
• Hırıltı
• Hızlı nefes alma
• Oyun oynarken veya beslenirken çabuk yorulma
• Enerji kaybı ve isteksizlik

Yaşlı yetişkinlerde belirtiler

• Nefes darlığının daha belirgin olması
• Göğüs ağrısı veya baskı hissi
• Öksürük ve balgam
• Günlük aktivitelerde zorlanma ve yorgunluk

Nedenler

Ana nedenler

• Hava yollarında aşırı duyarlılık ve iltihaplanma
• Alerjenler: polen, ev tozu akarları, küf, hayvan tüyleri
• Soğuk hava, hava kirliliği, sigara dumanı
• Soğuk algınlığı ve grip gibi solunum yolu enfeksiyonları
• Egzersiz veya yoğun efor
• Bazı ilaçlar ve gıda katkı maddeleri

Risk faktörleri

• Ailede astım veya alerjik hastalık öyküsü
• Çocuklukta geçirilmiş ciddi solunum yolu enfeksiyonları
• Sigara dumanına maruziyet
• Obezite
• Mesleki maruziyetler: toz, kimyasal madde, duman

Ne zaman doktora görünmeli

Aşağıdaki durumlarda acilen doktora görünün:

• Semptomlarınız sıklaşıyor veya şiddetleniyorsa
• Geceleri uykunuzu bölen öksürük varsa
• Hırıltı veya nefes darlığı günlük işlerinizi yapmanızı engelliyorsa
• Kullandığınız ilaçların etkisi yetersiz kalıyorsa

Şu durumlarda rutin randevu alın:

• Yeni başlayan öksürük, hırıltı veya nefes darlığı fark ettiğinizde
• Astım tanınız varsa, doktorunuzun önerdiği planlı kontroller için
• Tetikleyicilerden korunma ve ilaç kullanımı konusunda bilgi almak için

Tanı

Astım tanısı için doktorunuz öykünüzü dinler, fizik muayene yapar ve bazı solunum testleri ister. Tanı, tek bir testle değil; belirtiler, muayene ve testlerin bir arada değerlendirilmesiyle konur.

Yapılabilecek testler

• Spirometri (nefes ölçüm testi)
• Peak flow ölçümü (tepe akım hızı takibi)
• Alerji deri testleri veya kan testleri
• Göğüs röntgeni (diğer hastalıkları ekarte etmek için)
• Metakolin (provokasyon) testi (gerekirse)

Randevunuzda neler beklenir

Doktorunuz tanıyı koyduktan sonra size bir astım eylem planı hazırlar. Bu plan; hangi ilacı ne zaman kullanacağınızı, hangi belirtilerde ne yapmanız gerektiğini ve acil durumda kimi arayacağınızı içerir. Ayrıca evde nefes ölçüm cihazı kullanmanız önerilebilir.

Tedavi

Astım tedavisinin amacı semptomları kontrol altına almak, atakları önlemek ve akciğer fonksiyonlarını olabildiğince normal düzeyde tutmaktır. Tedavi; düzenli ilaç kullanımı, tetikleyicilerden kaçınma ve yaşam tarzı önlemlerini içerir.

Evde kişisel bakım

• Tetikleyicilerinizi öğrenin ve onlardan kaçının: sigara dumanı, polen, hayvan tüyleri, soğuk hava
• Doktorunuzun önerdiği nefes egzersizleri ve gevşeme tekniklerini uygulayın
• Evinizde sigara içilmesine izin vermeyin
• Toz ve küfü azaltmak için düzenli temizlik yapın
• Astım eylem planınızı düzenli takip edin
• İlaçlarınızı önerilen şekilde kullanın ve kontrollerinizi aksatmayın

Tıbbi tedaviler

Astım ilaçları genel olarak iki gruba ayrılır: günlük kullanılan kontrol edici ilaçlar ve aniden ortaya çıkan nefes darlığında hızla rahatlama sağlayan kurtarıcı ilaçlar. Hangi ilacın size uygun olduğuna doktorunuz karar verir. İlaçların çoğu inhaler adı verilen, nefes yoluyla alınan formlardadır ve doğru kullanım tekniği çok önemlidir. Doktorunuzun önerdiği doz ve sıklıkta kullanmanız gerekir. Gerekli durumlarda doktorunuz alerji aşısı (immünoterapi) gibi ek tedavileri de önerebilir.

Ameliyat ne zaman düşünülür?

Astımda rutin bir cerrahi uygulanmaz. Eğer astımınıza eşlik eden başka bir sağlık sorunu varsa, cerrahi yalnızca o soruna yönelik düşünülebilir.

Bu durumla yaşamak

Astımla yaşamak, doğru alışkanlıklar ve doktorunuzla iyi bir işbirliği gerektirir. Günlük yaşamınızı planlarken ilaçlarınızı düzenli almayı, tetikleyicilerden uzak durmayı ve uyarı işaretlerini tanımayı unutmayın. Astım tamamen kontrol altına alınabilir; çoğu insan spor yapabilir, seyahat edebilir ve normal bir yaşam sürer.

Yaşam tarzı ipuçları

• Düzenli egzersiz yapın, ancak doktorunuzun önerilerine uyun
• Sağlıklı bir kiloyu koruyun
• Sigara içmeyin ve sigara dumanından uzak durun
• Evde toz, küf ve hayvan tüyleri gibi alerjenleri azaltın
• Stresle başa çıkmak için gevşeme ve nefes egzersizleri öğrenin

Diyet ve egzersiz

Astım için özel bir diyet yoktur; ancak sebze, meyve ve tam tahıldan zengin, dengeli bir beslenme genel sağlığınızı destekler. Egzersiz yapmak akciğer kapasitenizi artırır; ancak egzersiz öncesinde doktorunuzun önerilerini dikkate alın. Egzersiz nefes darlığına neden oluyorsa, doktorunuzla birlikte egzersiz türünü ve yoğunluğunu ayarlayın.

Ruh sağlığı ve duygusal iyilik hâli

Astım gibi kronik bir hastalıkla yaşamak zaman zaman kaygı ve strese yol açabilir. Stres, astım semptomlarını kötüleştirebilir; kaygı ise nefes darlığı hissini artırabilir. Bu nedenle duygusal iyi oluşunuzu ihmal etmeyin. Gerekirse bir psikolog veya psikiyatristten destek almaktan çekinmeyin.

Önleme

Astımın tamamen önlenmesi her zaman mümkün olmasa da, tetikleyicileri bilmek ve onlardan kaçınmak atakların önlenmesinde çok etkilidir. Sigara dumanı, hava kirliliği ve bilinen alerjenlerden uzak durmak riski azaltır.

Aşılar

Grip ve zatürre aşılarının astımlı bireylerde önerilip önerilmediğini doktorunuza danışın. Solunum yolu enfeksiyonları astım ataklarını tetikleyebilir; bu nedenle aşılar önemli bir korunma yöntemi olabilir.

Tarama programları

Astım için topluma yönelik bir tarama testi yoktur; ancak astım belirtileri yaşıyorsanız erken tanı için bir aile hekimine başvurmanız önemlidir.

Komplikasyonlar

Tedavi edilmezse

• Sık ve şiddetli astım atakları
• Gece uykusuzluk ve gündüz yorgunluğu
• Acil servis başvuruları ve hastane yatışları
• Akciğer fonksiyonlarında kalıcı hasar
• Günlük aktivitelerde ve yaşam kalitesinde düşüş

Uzun vadeli görünüm

Astım iyi bir takip ve tedavi ile kontrol altına alınabilir. Çoğu kişi düzenli kontroller, uygun ilaç kullanımı ve tetikleyicilerden kaçınma sayesinde sağlıklı ve aktif bir yaşam sürer. Önemli olan hastalığınızın farkında olmak, tedavinizi aksatmamak ve doktorunuzla iletişimde kalmaktır.

Destek bul

Harici bağlantılar üçüncü taraf web sitelerini açar. Ruqelo harici içerikten sorumlu değildir. Bir kuruluşun listelenmesi onaylandığı anlamına gelmez.