Astım İlaçları: Astımı Kontrol Altında Tutmak

Genel Bakış

Astım, akciğerlerdeki hava yollarının daralmasına ve iltihaplanmasına neden olan uzun süreli (kronik) bir hastalıktır. Bu daralma nefes almayı zorlaştırır ve öksürük, hırıltılı solunum gibi belirtilere yol açar. Astım ilaçları, hava yollarındaki iltihabı azaltarak ve hava yollarını genişleterek belirtileri kontrol altına almayı hedefler.

Astım, dünyada ve Türkiye'de oldukça yaygındır. Türkiye'de her 100 kişiden yaklaşık 5-7'sinin astım hastası olduğu tahmin edilmektedir.

Astım her yaşta görülebilir; ancak çoğunlukla çocukluk döneminde başlar. Ailede astım veya alerji öyküsü olanlarda, aşırı kilolu olanlarda ve sigara dumanına maruz kalanlarda daha sık görülür.

Belirtiler

Yaygın belirtiler

• Nefes darlığı, özellikle geceleri veya sabah erken saatlerde
• Göğüste sıkışma veya baskı hissi
• Hırıltılı solunum (nefes verirken ıslık sesi)
• Kuru öksürük, özellikle geceleri
• Soğuk algınlığı sonrası uzayan öksürük

Çocuklarda belirtiler

• Oyun oynarken veya koşarken çabuk yorulma
• Öksürüğün gülmeyle veya ağlamayla tetiklenmesi
• Geceleri öksürük nedeniyle uykudan uyanma
• Nefes alırken göğüs ve boyun kaslarının çekilmesi
• Yemek yeme isteğinde azalma ve hırıltı

Yaşlı yetişkinlerde belirtiler

• Nefes darlığını eforla birlikte daha belirgin hissetme
• Yorgunluk ve günlük aktivitelerde kısıtlılık
• Göğüs ağrısıyla karışabilen baskı hissi
• Soğuk hava ve enfeksiyonlarla belirtilerin artması

Nedenler

Ana nedenler

• Astımın kesin nedeni bilinmemektedir.
• Bağışıklık sisteminin hava yollarında aşırı tepki vermesi
• Genetik ve çevresel faktörlerin etkileşimi
• Viral solunum yolu enfeksiyonları
• Alerjik yatkınlık (atopi)

Risk faktörleri

• Sigara dumanı, hava kirliliği ve kimyasal maddelere maruziyet
• Ev tozu akarları, polen, küf, hayvan tüyü gibi alerjenler
• Ailede astım veya alerjik hastalık öyküsü
• Obezite
• İş yerinde toz veya kimyasal maruziyeti

Ne zaman doktora görünmeli

Aşağıdaki durumlarda acilen doktora görünün:

• Belirtileriniz kötüleşirse ve kurtarıcı ilacınıza rağmen geçmiyorsa
• Göğüs ağrısı ile birlikte nefes darlığı yaşıyorsanız
• Morarma veya konuşma güçlüğü fark ederseniz derhal 112'yi arayın

Şu durumlarda rutin randevu alın:

• İlk kez hırıltılı solunum veya nefes darlığı yaşıyorsanız
• Yılda en az bir kere açık yapısınızın
• Tedavinize rağmen günlük belirtileriniz varsa
• İlaç kullanım tekniğinizi kontrol ettirmek için

Tanı

Doktorunuz şikayetlerinizi dinledikten sonra fizik muayene yapacak ve nefes ölçüm testleri isteyecektir. Tanı, akciğerlerin ne kadar iyi çalıştığını ölçen testlerle doğrulanır.

Yapılabilecek testler

• Solunum fonksiyon testi (spirometri): Akciğer kapasitesini ve hava akışını ölçer.
• Peak flow ölçümü: Evde kullanılan küçük bir cihazla nefes veriş hızınızı ölçer.
• Alerji testleri: Astımı tetikleyen alerjenlerin belirlenmesine yardımcı olabilir.
• Metakolin testi: Bir madde solutularak hava yolu aşırı duyarlılığı değerlendirilir.

Randevunuzda neler beklenir

Tanı sürecinde doktorunuz sizin için bir tedavi planı oluşturacak. Astım teşhisi konulduktan sonra ilaç kullanımı ve yaşam tarzı önerileri hakkında detaylı bilgi alacaksınız.

Tedavi

Astım tedavisinin amacı, belirtileri kontrol altında tutmak ve hava yollarındaki iltihabı azaltmaktır. Tedavi, her hastanın ihtiyacına göre kişiselleştirilir ve ilaçların düzenli kullanımı ile tetikleyicilerden kaçınmayı içerir.

Evde kişisel bakım

• Tetikleyicilerinizi (toz, polen, sigara dumanı vb.) belirleyip bunlardan uzak durun.
• Doktorunuzun önerdiği inhaler tekniğini doğru şekilde öğrenin ve uygulayın.
• Belirtilerinizi ve ilaç kullanımınızı kaydeden bir astım günlüğü tutun.
• Evinizde sigara içilmesine izin vermeyin.
• Nefes egzersizleri ve gevşeme teknikleri öğrenin.

Tıbbi tedaviler

Astım ilaçları genel olarak iki ana gruba ayrılır. Birinci grup, hızlı rahatlatan ilaçlardır; bu ilaçlar hava yollarını hızla genişleterek nefes darlığını anında azaltır ve belirti sırasında kullanılır. İkinci grup, günlük koruyucu (kontrol edici) ilaçlardır; bu ilaçlar hava yollarındaki iltihabı azaltarak belirtilerin önlenmesini sağlar ve her gün düzenli kullanılır. İlaçlar genellikle inhaler adı verilen cihazlarla akciğerlere doğrudan verilir. Gerekli durumlarda ağızdan alınan ilaçlar veya enjeksiyon tedavileri de eklenebilir. Hangi ilacın sizin için uygun olduğuna yalnızca doktorunuz karar verebilir. İlaçları asla başkasının önerisiyle değiştirmeyin veya bırakmayın.

Bu durumla yaşamak

Astımlı bir birey olarak, ilaçlarınızı doktorunuzun verdiği şekilde düzenli kullanmanız ve tetikleyicilerden kaçınmanız hayatınızı büyük ölçüde normalleştirecektir. Belirtilerinizi izleyerek doktorunuzla iş birliği içinde tedavinizi güncelleyebilirsiniz.

Yaşam tarzı ipuçları

• Sigara içmeyin ve içilen ortamlarda bulunmayın.
• Düzenli uyuyun ve stresten uzak durun.
• Tetikleyici alerjenleri azaltmak için evinizi düzenli havalandırın.
• Hava kirliliği yoğun olduğunda pencereleri kapalı tutun.
• Astım eylem planı oluşturun ve buna uyun.

Diyet ve egzersiz

Sağlıklı ve dengeli beslenmek genel sağlığınızı destekler. Astımı doğrudan iyileştirdiği kanıtlanmış özel bir diyet yoktur, ancak meyve, sebze ve omega-3 yağ asitlerinden zengin beslenmenin faydalı olabileceği düşünülmektedir. Egzersiz astımınızı kontrol altında tutmanıza yardımcı olabilir. Yürüyüş, yüzme ve bisiklet gibi aktiviteler iyi birer seçenektir. Egzersizden önce gerekirse doktorunuzun önerdiği şekilde rahatlatıcı ilacınızı kullanın.

Ruh sağlığı ve duygusal iyilik hâli

Astım gibi kronik bir hastalıkla yaşamak zaman zaman endişe, stres veya üzüntü hissettirebilir. Özellikle nefes darlığı yaşamak kaygıyı artırabilir. Bu duygular normaldir. Kendinizi çok kötü hissettiğinizde, bir sağlık çalışanıyla veya psikologla görüşmekten çekinmeyin. Unutmayın, astım kontrol altına alınabilir ve iyi bir tedaviyle yaşam kaliteniz yüksek olabilir. Acil bir durumda 112'yi arayabileceğinizi de hatırlayın.

Önleme

Astımın tam olarak önlenmesi mümkün değildir. Ancak belirtilerin şiddetini ve atak sıklığını azaltmak için tetikleyicilerden kaçınmak, ilaçları düzenli kullanmak ve sağlıklı yaşam alışkanlıkları edinmek çok etkilidir.

Aşılar

Grip (influenza) aşısı ve zatürre (pnömokok) aşısı, astım ataklarını tetikleyebilecek enfeksiyonlara karşı koruma sağlayabilir. Aşı olma kararı için doktorunuza danışmanız önerilir.

Komplikasyonlar

Tedavi edilmezse

• Sık astım atakları ve hastaneye yatış ihtiyacı
• Akciğer fonksiyonlarında kalıcı azalma
• Uyku bozuklukları ve yorgunluk
• İş ve okul günlerinde kayıplar, yaşam kalitesinde düşüş
• Nadiren yaşamı tehdit eden astım atakları

Uzun vadeli görünüm

Astım tedavi edilebilir bir hastalıktır. İlaçların doğru ve düzenli kullanımı, tetikleyicilerden kaçınma ve doktor kontrolü sayesinde çoğu astım hastası normal, aktif bir hayat sürebilir. Astım konusunda umutlu olun; iyi bir tedavi planı ile belirtileriniz kontrol altına alınabilir ve atakların önüne geçilebilir.

Destek bul

Uluslararası kuruluşlar

• Dünya Sağlık Örgütü (WHO) ↗
• GINA (Küresel Astım Girişimi) ↗

Yerel kuruluşlar

• T.C. Sağlık Bakanlığı ↗ · Türkiye
• Türkiye Ulusal Allerji ve Klinik İmmünoloji Derneği · Türkiye

Yardım hatları

Harici bağlantılar üçüncü taraf web sitelerini açar. Ruqelo harici içerikten sorumlu değildir. Bir kuruluşun listelenmesi onaylandığı anlamına gelmez.