Astım Okulu ve Çocuk Bakımı

Genel Bakış

Astım okulu, astımı olan çocuklara ve ailelerine yönelik özel bir eğitim programıdır. Bu okulda astımın ne olduğu, belirtilerin nasıl fark edileceği, ilaçların doğru kullanımı, atakları tetikleyen durumlardan kaçınma ve acil durumlarda neler yapılacağı basit bir dille öğretilir.

Astım çocukluk çağında en sık görülen uzun süreli (kronik) hastalıklardan biridir. Türkiye'de birçok hastane ve Sağlık Bakanlığı'na bağlı sağlık kuruluşu, astım okulu eğitimleri sunmaktadır.

Astım okulları özellikle astım tanısı almış çocuklar ve ergenler için hazırlanmıştır. Aynı zamanda onlara bakan aileleri, okul öğretmenlerini ve bakıcıları da kapsar.

Belirtiler

Yaygın belirtiler

• Nefes darlığı ve göğüste sıkışma hissi
• Hırıltılı nefes, yani nefes alıp verirken ıslık benzeri ses
• Gece veya sabaha karşı artan öksürük
• Konuşurken veya oynarken çabuk yorulma

Çocuklarda belirtiler

• Bebeklerde emerken veya ağlarken zorlanma
• Gülme, ağlama ya da koşma sonrası öksürük
• Nefes alırken göğüs kafesinin içeri çekilmesi
• Gece öksürükle uyanma

Yaşlı yetişkinlerde belirtiler

• Nefes darlığının dinlenirken bile hissedilmesi
• Kuru ve inatçı öksürük
• Göğüste sıkışma, yorgunluk ve hareket etmekte isteksizlik

Nedenler

Ana nedenler

• Astımın tek bir nedeni yoktur; genellikle kalıtımsal yatkınlık ve çevresel etkenler birlikte rol oynar.
• Solunum yollarının aşırı duyarlı olması, çeşitli uyaranlara aşırı tepki vererek daralması astımın temelidir.
• Alerjik bünye, astımın ortaya çıkmasında sık görülen bir zemindir.

Risk faktörleri

• Ailede astım, egzama veya alerjik nezle öyküsü
• Ev tozu, polen, küf ve hamamböceği gibi alerjenlere maruziyet
• Sigara dumanı ve hava kirliliği
• Soğuk hava, bazı enfeksiyonlar ve yoğun egzersiz
• Stres ve heyecan gibi duygusal etkenler

Ne zaman doktora görünmeli

Aşağıdaki durumlarda acilen doktora görünün:

• Astım belirtileri günlük oyun ve okul aktivitelerini engelliyorsa
• Rahatlatan ilaçların etkisi kısa sürüyor veya sık kullanmak gerekiyorsa
• Gece öksürüğü ve hırıltı artarak çocuğu uyandırıyorsa

Şu durumlarda rutin randevu alın:

• Düzenli kontroller için çocuk doktoruna veya aile hekimine başvurulmalıdır
• Okul ve kreş için yazılı bir astım eylem planı hazırlatılmalıdır
• Astım okulu eğitimlerine katılmak için hastanenin astım biriminden bilgi alınmalıdır

Tanı

Doktor önce çocuğun ve ailenin öyküsünü dinler, belirtilerin ne zaman ve nasıl ortaya çıktığını sorar. Muayene sonrasında solunum kapasitesini ölçen testlerle tanıyı destekler.

Yapılabilecek testler

• Spirometri: Çocuğun derin nefes alıp güçlü şekilde üflemesini gerektiren, ağrısız bir akciğer fonksiyon testidir.
• Peak flow ölçümü: Evde de kullanılabilen küçük bir cihazla akciğerlerden hava çıkış hızını takip etmeyi sağlar.
• Alerji testleri: Belirtilere yol açan alerjenleri bulmak için doktorun gerekli gördüğü durumlarda uygulanır.

Randevunuzda neler beklenir

Astım okulunda tanı sonrası size bir astım eylem planı verilir. Bu planda ilaçların ne zaman kullanılacağı, atak belirtilerinde ne yapılacağı ve ne zaman acile gidileceği adım adım yazar. Ayrıca inhaler kullanımı uygulamalı olarak öğretilir.

Tedavi

Astım tedavisinin amacı belirtileri kontrol altında tutmak, atakları önlemek ve çocuğun hareketli, rahat bir yaşam sürmesini sağlamaktır. Astım okulu, bu tedavinin evde ve okulda doğru uygulanması için aileyi güçlendirir.

Evde kişisel bakım

• Astım eylem planını güncel tutun ve bir kopyasını okul öğretmenine verin
• Sigara dumanı, ev tozu, küf ve polen gibi tetikleyicileri azaltın
• İlaçların düzenli kullanılmasını sağlayın, inhaler cihazının temizliğini ve kullanımını öğrenin
• Okuldaki öğretmen ve hemşireyle yakın iletişim kurun

Tıbbi tedaviler

Astımda ilaçlar çoğunlukla inhaler adı verilen, nefesle akciğere çekilen formda kullanılır. Bazıları uzun süreli koruma sağlar, bazıları ise atak sırasında hızlı rahatlama için kullanılır. İlacın türüne, dozuna ve kullanım sıklığına yalnızca doktor karar verir. Astım okullarında bu ilaçların doğru teknikle kullanımı öğretilir.

Bu durumla yaşamak

Astım okulu sayesinde ailece nasıl bir rutin kuracağınızı öğrenirsiniz. Çocuğunuza ilaçlarını hatırlatmak, tetikleyicilerden uzak durmak ve okulda güvenliğini sağlamak için ortak bir plan uygulamak günlük yaşamı kolaylaştırır.

Yaşam tarzı ipuçları

• Çocuğunuzun düzenli uyumasına ve yeterince dinlenmesine özen gösterin
• Evde ve arabada sigara içilmesine kesinlikle izin vermeyin
• Evdeki toz birikebilecek halı, perde ve pelüş oyuncak sayısını azaltın
• Astımı bir engel olarak değil, yönetilebilir bir durum olarak çocuğunuza aktarın

Diyet ve egzersiz

Astım için özel bir diyet yoktur. Renkli sebze ve meyvelerden zengin, dengeli bir beslenme genel sağlığı destekler. Düzenli egzersiz akciğeri güçlendirir; bu nedenle doktorun onayladığı spor ve oyun aktivitelerine katılmak çocuğun hem fiziksel hem sosyal gelişimi için faydalıdır.

Ruh sağlığı ve duygusal iyilik hâli

Kronik bir hastalıkla yaşamak çocukta endişe, öfke veya farklı hissetme duyguları yaratabilir. Bu duyguları normal karşılayın, çocuğunuzla konuşun ve ona güvendiğinizi hissettirin. Aile olarak siz de yorgun ve kaygılı hissedebilirsiniz; bu durumu paylaşmak ve destek almak güç doğurur.

Önleme

Astımın başlamasını tamamen önlemek her zaman mümkün değildir. Fakat tetikleyicilerden kaçınmak, düzenli kontrol ve doğru ilaç kullanımıyla atakların büyük bir kısmı önlenebilir.

Aşılar

Grip ve solunum yolu enfeksiyonları astımı tetikleyebilir. Çocuğunuzun aşı takviminin eksiksiz olmasına dikkat edin; hangi aşıların önerildiğini aile hekiminizden öğrenin.

Tarama programları

Astım için topluma yönelik rutin bir tarama testi yoktur. Ancak tekrarlayan öksürük, hırıltı ve nefes darlığı gibi belirtileri olan her çocuk en kısa sürede çocuk doktoru tarafından değerlendirilmelidir.

Komplikasyonlar

Tedavi edilmezse

• Kontrolsüz astım, çocuğun okula devamını ve sosyal etkinliklerini kesintiye uğratır
• Sık ve şiddetli ataklar acil servise başvuru gerektirebilir
• Uzun süre kontrol altına alınmazsa akciğer gelişimini olumsuz etkileyebilir

Uzun vadeli görünüm

Doğru eğitim, düzenli ilaç kullanımı ve okul-aile iş birliği sayesinde astımlı çocukların büyük çoğunluğu sağlıklı, aktif ve mutlu bir yaşam sürer. Ergenlik döneminde belirtilerin hafiflediği hatta kaybolduğu birçok çocuk vardır. Bu nedenle umutlu olmak için her nedenimiz var.

Destek bul

Harici bağlantılar üçüncü taraf web sitelerini açar. Ruqelo harici içerikten sorumlu değildir. Bir kuruluşun listelenmesi onaylandığı anlamına gelmez.