Atipik Anoreksiya: Fark Edilmeyen Yeme Bozukluğu

Genel Bakış

Atipik anoreksiya, kişinin normal kabul edilen bir vücut ağırlığına sahip olmasına rağmen anoreksiyaya benzer belirtiler gösterdiği bir yeme bozukluğudur. Kişi besin alımını aşırı kısıtlar, kilo almaktan yoğun bir korku duyar ve bedenini olduğundan farklı algılar. Klasik anoreksiyadan farkı, düşük kilonun bulunmamasıdır. Bu durum fark edilmesini zorlaştırır, ancak hastalık ciddiye alınmalıdır.

Atipik anoreksiya, klasik anoreksiyadan daha yaygın olduğu düşünülen bir durumdur. Ancak vücut ağırlığı normal olduğu için birçok kişiye tanı konmaz ve sayı tam olarak bilinmez.

Her yaş, cinsiyet ve sosyal grupta görülebilir. En sık ergenlik döneminde başlar; ancak çocukları, genç yetişkinleri ve ileri yaştaki kişileri de etkileyebilir. Kadınlarda daha sık tanınmasına rağmen erkeklerde de görülür.

Belirtiler

Yaygın belirtiler

• Besin alımını aşırı kısıtlamak
• Kilo almaktan yoğun korku duymak
• Sürekli tartılmak, aynada kendini kontrol etmek
• Yemekler ve kalorilerle ilgili takıntılı düşünceler
• Sosyal yemekli ortamlardan kaçınmak
• Halsizlik, yorgunluk ve üşüme hissi

Çocuklarda belirtiler

• Büyüme geriliği veya yaşıtlara göre kilo kaybı
• Yemek saatlerinde ağlama, öfke veya huzursuzluk
• Belirli besin gruplarını yemeyi tamamen reddetme
• Aşırı egzersiz yapmakta ısrar etme

Yaşlı yetişkinlerde belirtiler

• İştah kaybı ve belirgin kilo düşüşü
• Yemek yemeyi 'unutma' veya yemeklerden kaçınma
• Mevcut kalp, şeker gibi kronik hastalıkların kötüleşmesi
• Sosyal izolasyon ve depresif ruh hali

Nedenler

Ana nedenler

• Kesin nedeni bilinmemekle birlikte genetik yatkınlık, beyin kimyası ve psikolojik etkenler rol oynayabilir.
• Toplumda zayıflıkla ilgili güzellik algıları ve sosyal medya baskısı tetikleyici olabilir.
• Kontrol kaybı hissi, yeme davranışı üzerinden kontrol sağlama ihtiyacını artırabilir.

Risk faktörleri

• Mükemmeliyetçi kişilik yapısı
• Düşük öz saygı
• Kilo verme geçmişi ve tekrarlayan diyetler
• Ailede yeme bozukluğu veya psikolojik hastalık öyküsü
• Bale, jimnastik, güreş gibi kilo odaklı spor veya meslekler
• Çocuklukta aşırı kontrol, eleştiri veya istismar öyküsü

Ne zaman doktora görünmeli

Aşağıdaki durumlarda acilen doktora görünün:

• Birkaç haftada ciddi kilo kaybı fark ediliyorsa
• Kişi hiçbir şey yemiyor veya su dahi alamıyorsa
• İntihar veya kendine zarar verme düşünceleri varsa hemen 112'yi arayın.

Şu durumlarda rutin randevu alın:

• Yeme alışkanlıkları hayatınızı kısıtlıyorsa
• Kilo almaktan sürekli korku yaşıyorsanız
• Yemeklerle ilgili takıntılı düşünceler yoğunlaşıyorsa

Tanı

Doktor, ayrıntılı görüşme yaparak yeme davranışlarını, kilo değişimini, düşünce ve duyguları değerlendirir. Fizik muayene yapar ve kilo, boy, vücut kitle indeksi gibi ölçümler alır. Atipik anoreksiyada kilo düşük olmadığı için tanı, belirtiler üzerinden konulur.

Yapılabilecek testler

• Kan sayımı ve elektrolit düzeyleri
• Tiroid fonksiyon testleri
• Kalp elektrokardiyogramı (EKG)
• Gerekirse kemik yoğunluğu ölçümü

Randevunuzda neler beklenir

Doktorunuz size yeme alışkanlıklarınızı, duygularınızı ve günlük yaşamınızı sorar. Muayene ve testler için ayrılan süre genellikle birkaç saattir. Sonuçlara göre sizi bir psikiyatrist, psikolog veya diyetisyene yönlendirebilir.

Tedavi

Atipik anoreksiyanın tedavisinde asıl hedef; sağlıklı beslenme düzenini yeniden kurmak, kilo korkusunu ve beden algısı bozukluğunu çözmektir. Tedavi; tıbbi izlem, beslenme desteği ve psikoterapiyi bir arada içerir. Ergenlerde ailenin sürece katılması büyük önem taşır.

Evde kişisel bakım

• Kendinize karşı nazik olun; bu bir hastalıktır, suçluluk duymayın.
• Öğün atlamadan, küçük ve düzenli aralıklarla yemeye çalışın.
• Tartılmayı bırakın veya tartılma sıklığını doktorunuzla sınırlandırın.
• Diyet programlarından ve kilo verme içerikli sosyal medya hesaplarından uzaklaşın.
• Duygularınızı güvendiğiniz bir yakınınızla paylaşın.

Tıbbi tedaviler

Tedavide temel yöntem psikoterapidir. Bilişsel davranışçı terapi, yemek ve kiloyla ilgili olumsuz düşünceleri değiştirmeye yardımcı olur. Ergenlerde aile temelli yaklaşım kullanılır. Bazı durumlarda doktor, eşlik eden depresyon veya kaygı için ilaç tedavisi önerebilir. İlaçlar yalnızca uzman doktor kontrolünde ve diğer tedavi yaklaşımlarıyla birlikte kullanılır.

Bu durumla yaşamak

İyileşme zaman alır; küçük adımlarla ilerlemek önemlidir. Tedavi ekibinizle düzenli görüşmek, yemek planlarınızı birlikte yapmak ve hedefleri gerçekçi tutmak günlük yaşamı kolaylaştırır.

Yaşam tarzı ipuçları

• Yemek saati için düzenli bir rutin oluşturun.
• Aşırı egzersizden kaçının; bedeninizin açlık ve tokluk sinyallerine kulak verin.
• Yeterli ve düzenli uyku almaya özen gösterin.
• Stresle baş etmek için yürüyüş, nefes egzersizi veya hobi edinin.

Diyet ve egzersiz

Beslenme; yasaklardan değil, dengeli seçimlerden oluşmalıdır. Bir diyetisyen eşliğinde hazırlanan plan, vücudun ihtiyacı olan enerjiyi sağlamaya odaklanır. Egzersiz, aşırıya kaçmadan ve doktor onayıyla yapılmalıdır.

Ruh sağlığı ve duygusal iyilik hâli

Bu durum kaygı, depresyon, sosyal çekilme ve değersizlik hisleri yaratabilir. Bu duygular hastalığın bir parçasıdır; psikolojik destek iyileşmenin temel taşıdır. Duygularınızı bastırmak yerine ifade etmek önemlidir.

Önleme

Yeme bozukluklarını tamamen önlemek her zaman mümkün değildir. Ancak sağlıklı beden algısı oluşturmak, 'diyet' yerine 'sağlıklı beslenme' anlayışını yaygınlaştırmak ve çocuklara kiloları üzerinden değer vermemek koruyucu olabilir. Erken belirtileri tanımak ve ciddiye almak en önemli önlemdir.

Komplikasyonlar

Tedavi edilmezse

• Kalp ritim bozuklukları ve vücut sıvı ve mineral dengesizlikleri
• Kemik erimesi (osteoporoz) riskinde artış
• Sindirim sistemi sorunları; kabızlık, mide boşalmasında gecikme
• Depresyon, yaygın kaygı ve sosyal çekilme
• Çocuklarda büyüme ve gelişme geriliği

Uzun vadeli görünüm

Umutsuzluğa kapılmayın. Atipik anoreksiya tedavi edilebilir bir hastalıktır. Doğru destek, düzenli takip ve sabırla birçok kişi sağlıklı yaşamına yeniden kavuşur. İyileşme zorlu olabilir ancak mümkündür.

Destek bul

Harici bağlantılar üçüncü taraf web sitelerini açar. Ruqelo harici içerikten sorumlu değildir. Bir kuruluşun listelenmesi onaylandığı anlamına gelmez.