Otoimmün Enteropati Nedir?

Genel Bakış

Otoimmün enteropati, bağışıklık sisteminin (vücudun savunma sistemi) yanlışlıkla ince bağırsağın iç yüzeyindeki sağlıklı hücrelere saldırdığı, nadir görülen bir hastalıktır. Bu saldırı bağırsak duvarında hasara yol açar ve besinlerin emilimini bozar. Yani vücut, kendi bağırsak dokusunu yabancı olarak algılayarak ona zarar verir.

Çok nadir bir hastalıktır. Tıpta 'nadir hastalıklardan' biri olarak kabul edilir. Yaklaşık olarak yüz binde birkaç kişide görülür.

Her yaşta görülebilir, ancak en sık bebeklik döneminde ve çocuklarda ortaya çıkar. Yetişkinlerde de görülebilir ve genellikle başka otoimmün hastalıklarla birlikte olabilir.

Belirtiler

Yaygın belirtiler

• Kronik (uzun süren) sulu ishal
• Kilo kaybı
• Karın ağrısı ve şişkinlik
• Yorgunluk ve halsizlik
• Mide bulantısı ve kusma
• Besin emilimi bozulduğu için kansızlık ve beslenme eksiklikleri

Çocuklarda belirtiler

• Büyüme geriliği ve boy-kilo artışında duraklama
• Beslenme güçlüğü
• Sürekli huzursuzluk ve ağlama
• Şiddetli ve kötü kokulu ishal
• Ciltte kuruluk ve solukluk

Yaşlı yetişkinlerde belirtiler

• Çocuklara benzer ishal ve kilo kaybı görülür
• Aşırı yorgunluk ve güçsüzlük daha belirgin olabilir
• Denge sorunları ve düşme riski artabilir
• Eklem ağrıları veya tiroid hastalığı gibi diğer otoimmün sorunlar eşlik edebilir

Nedenler

Ana nedenler

• Bağışıklık sisteminin ince bağırsak hücrelerine yanlışlıkla saldırması
• Genetik yatkınlık (ailede otoimmün hastalık öyküsünün bulunması)
• Bazı enfeksiyonların veya çevresel etkenlerin hastalığı tetikleyebileceği düşünülmektedir, ancak kesin tetikleyici tam olarak bilinmemektedir

Risk faktörleri

• Ailede otoimmün enteropati veya başka otoimmün hastalıkların varlığı
• Tip 1 diyabet, çölyak hastalığı veya tiroid hastalığı gibi otoimmün bozukluklar
• Bazı genetik işaretlerin bulunması

Ne zaman doktora görünmeli

Aşağıdaki durumlarda acilen doktora görünün:

• İshalin birkaç günden uzun sürmesi ve kilo kaybıyla birlikte olması
• Dışkıda kan görülmesi
• Bebekte veya yaşlıda susuzluk belirtileri (idrar çıkışında azalma, ağız kuruluğu, halsizlik)
• Şiddetli karın ağrısı veya kusmanın günlük beslenmeyi engellemesi

Şu durumlarda rutin randevu alın:

• Sürekli veya tekrarlayan ishal, karın şişliği ve yorgunluk
• Çocuklarda büyüme hızının yavaşlaması
• Gıda alerjisi veya çölyak hastalığı testleri normal olduğu halde belirtilerin devam etmesi

Tanı

Tanı, gastroenteroloji (sindirim sistemi) uzmanı tarafından konur. Doktor önce belirtilerinizi, aile öykünüzü ve diğer hastalıklarınızı dinler. Kesin tanı için ince bağırsaktan biyopsi (küçük bir doku örneği) alınması gerekir. Bu işlem genellikle endoskopi ile yapılır.

Yapılabilecek testler

• Dışkı incelemesi (enfeksiyon ve emilim bozukluğu araştırılır)
• Kan testleri (kansızlık, besin düzeyleri ve otoantikorlar için)
• Üst sindirim sistemi endoskopisi ve biyopsi
• Genellikle gerekirse genetik testler

Randevunuzda neler beklenir

Bu tetkikler hastanede yapılır; bazıları günübirlik, bazıları ise kısa bir takip gerektirebilir. Biyopsi sırasında hafif bir sedasyon (sakinleştirici) uygulanabilir. Tüm sonuçlar toplandıktan sonra doktorunuz tanıyı sizinle yalın bir dille paylaşır ve tedavi seçeneklerini anlatır.

Tedavi

Tedavinin temel amacı, bağırsaktaki iltihabı azaltmak, ishal ve beslenme kaybını kontrol altına almak ve özellikle çocuklarda büyüme-gelişmeyi desteklemektir. Bu hastalık tamamen iyileşenden çok, kontrol altına alınarak belirtilerin azaltılabildiği bir durumdur.

Evde kişisel bakım

• Doktorunuzun önerdiği şekilde küçük ve sık öğünler tüketin
• Günde en az 2-3 litre sıvı alın (su, ayran, maden suyu gibi)
• Alevlenme döneminde yağlı, çok lifli ve baharatlı besinlerden kaçının
• Sigara ve alkol kullanmayın
• Aile hekiminiz veya diyetisyeninizle beslenme planınızı düzenleyin

Tıbbi tedaviler

İlaç tedavisi mutlaka bir uzman hekim tarafından planlanmalıdır. Genellikle bağışıklık sistemini düzenleyen ilaçlar ve kısa süreli iltihap azaltıcı kortikosteroid kullanımı gerekebilir. Bazı durumlarda hedefe yönelik biyolojik tedaviler önerilebilir. Hangi ilacın veya dozun uygun olduğuna hekiminiz; yaşınıza, genel sağlığınıza ve hastalığın şiddetine göre karar verir. Burada ismi geçen hiçbir ilacı doktor reçetesi olmadan kullanmayın.

Ameliyat ne zaman düşünülür?

Bu hastalığın tedavisinde doğrudan cerrahi uygulanmaz. Ancak bağırsakta delinme, tıkanma veya başka ciddi bir komplikasyon gelişirse, acil cerrahi fiil gerekebilir.

Bu durumla yaşamak

Günlük hayatta en önemli kural, hekiminizle düzenli temasta kalmak ve tedavi planınızı aksatmamaktır. İshal nedeniyle sık tuvalete gitme ihtiyacı doğabilir; bu durumda tuvalete yakın olacak şekilde plan yapmak, yanınızda ekstra kıyafet ve ıslak mendil bulundurmak faydalıdır.

Yaşam tarzı ipuçları

• Yeterli ve düzenli uyuyun
• Stres yönetimine önem verin; nefes egzersizleri veya meditasyon deneyebilirsiniz
• Belirtilerinizi ve tetikleyen durumları takip etmek için bir günlük tutun
• Kendinizi iyi hissettiğiniz günlerde bile dinlenmeye zaman ayırın

Diyet ve egzersiz

Diyet çok kişiseldir; doktorunuz ve diyetisyeniniz önerilerde bulunur. Alevlenme dönemlerinde besinleri haşlama, fırında pişirme gibi kolay sindirilebilir yöntemlerle hazırlamak iyi olabilir. Hafif yürüyüş, esneme ve yüzme gibi düşük yoğunluklu egzersizler uygunken; çok yorucu ve şiddetli egzersizlerden kaçının. Egzersize başlamadan önce mutlaka doktorunuza danışın.

Ruh sağlığı ve duygusal iyilik hâli

Kronik ishal, kilo kaybı ve sürekli yorgunluk; kişinin sosyal hayatını, işini ve ruh halini olumsuz etkileyebilir. Bu hastalıkla yaşamak zor olsa da, destek almak güçlü olmaktır. Kendinizi çok mutsuz, tükenmiş hissederseniz veya içinden çıkamadığınız olumsuz düşünceleriniz varsa mutlaka bir ruh sağlığı uzmanından destek isteyin. Ayrıca 112'yi aramaktan çekinmeyin.

Önleme

Otoimmün enteropati genetik ve bağışıklık sistemi ile ilgili bir hastalık olduğu için tamamen önlemek mümkün değildir. Ancak düzenli doktor takibi, enfeksiyonlardan korunma, sağlıklı beslenme ve tetikleyici faktörlerden uzak durma, belirtilerin azalmasına ve alevlenmelerin önlenmesine yardımcı olur.

Aşılar

Bağışıklık sistemini baskılayan ilaçlar kullanılıyorsa canlı aşılar bazı durumlarda sakıncalı olabilir. Bu nedenle aşı takviminizi doktorunuza danışarak yaptırın. Özellikle grip ve zatürre aşılarının zamanını hekiminizle birlikte planlayın.

Tarama programları

Bu hastalık için toplum genelinde bir tarama testi yoktur. Yalnızca belirti gösteren kişilerde ve riskli grupta olanlarda ileri tetkikler yapılır.

Komplikasyonlar

Tedavi edilmezse

• Ağır beslenme yetersizliği ve vitamin-mineral eksiklikleri
• Ciddi susuzluk (dehidrasyon) ve elektrolit dengesizliği
• Kilo kaybı ve kas erimesi
• Çocuklarda büyüme geriliği ve gelişme bozukluğu
• İnce bağırsak hasarının ilerlemesi ve kalıcı emilim kaybı
• Nadiren bağırsak delinmesi gibi hayatı tehdit eden durumlar

Uzun vadeli görünüm

Tedavi edilebilir ve kontrol altına alınabilir bir hastalıktır. Erken teşhis ve uygun tedaviyle ishal ve beslenme sorunları büyük ölçüde düzelir; çocuklar normal büyüme atılımlarını yakalar, yetişkinler yaşam kalitelerini geri kazanır. Hastalık bazı dönemlerde alevlenebilir, ancak düzenli takip ve doğru tedaviyle bu alevlenmeler hafifletilebilir. Umutlu olmak ve sağlık ekibinizle işbirliği yapmak çok önemlidir.

Destek bul

Harici bağlantılar üçüncü taraf web sitelerini açar. Ruqelo harici içerikten sorumlu değildir. Bir kuruluşun listelenmesi onaylandığı anlamına gelmez.