Guillain-Barré Sendromunda Otonomik Disfonksiyon (Otomatik Vücut İşlevlerinin Bozulması)

Genel Bakış

Guillain-Barré sendromu (GBS), bağışıklık sisteminin yanlışlıkla kendi sinirlerine saldırmasıyla ortaya çıkan, genellikle bacaklardan başlayıp yukarı doğru yayılan güçsüzlükle seyreden bir sinir hastalığıdır. Otonom sinir sistemi ise kalp atışı, tansiyon, terleme, sindirim ve idrar gibi bizim istemeden, kendiliğinden çalışan vücut işlevlerini yöneten sinir ağıdır. Otonomik disfonksiyon, bu otomatik sistemin GBS sırasında düzgün çalışamaması demektir. Yani kalp hızı ve tansiyon iniş çıkışlar gösterebilir, terleme düzeni ve sindirim bozulabilir, idrar yapmak zorlaşabilir.

GBS'li kişilerin önemli bir bölümünde otonomik tutulum görülür. Özellikle hastalığı ağır seyreden ve hastanede izlenmesi gereken kişilerde daha belirgindir; hafif olgularda belirtiler silik kalabilir ve gözden kaçabilir.

GBS her yaşta görülebilir. Otonomik belirtiler daha çok ağır güçsüzlüğü olan, solunum desteği gereken ve yoğun bakımda izlenen kişilerde belirginleşir. İleri yaştakilerde ve önceden kalp hastalığı ya da diyabeti olanlarda belirtiler daha belirgin olabilir.

Belirtiler

Yaygın belirtiler

• Ayağa kalkınca baş dönmesi, göz kararması, bayılacak gibi olma (tansiyonun düşmesi)
• Tansiyonun bir yüksek bir düşük ölçülmesi
• Çarpıntı, kalbin hızlı ya da yavaş atması, bazen düzensiz atması
• Göğüste sıkışma ya da nefes darlığı hissi
• Aşırı terleme veya hiç terleyememe
• Yüzde kızarma, sıcak basması
• Kabızlık, karında şişkinlik, sindirimin yavaşlaması
• İdrar yapamama ya da idrarı tutamama
• Ağız kuruluğu, yemek sonrası çarpıntı
• Ellerde ve ayaklarda soğukluk, renk değişimi

Çocuklarda belirtiler

• Küçük çocuklar bu belirtileri anlatamayabilir; huzursuzluk ve ağlama nöbetleri önemli bir işaret olabilir.
• Karın ağrısı, baş dönmesi, bulantı ve kusma şeklinde yakınmalar görülebilir.
• Ani terleme, solukluk, halsizlik ve bayılma fark edilebilir.
• İdrar yapamama veya altını ıslatma yeni ortaya çıkabilir.
• Çocuğunuzun nabzı ve tansiyonu değişkense bunu mutlaka sağlık ekibine söyleyin.

Yaşlı yetişkinlerde belirtiler

• Tansiyon düşmeleri düşme ve yaralanma riskini artırır.
• Mevcut kalp hastalığı, tansiyon ilacı kullanımı ve susuzluk tabloyu ağırlaştırabilir.
• Ani bilinç bulanıklığı, halsizlik veya bayılma 'yaşlılık' diye geçiştirilmemelidir.
• İdrar yapamama fark edilmezse idrar yolu enfeksiyonu gelişebilir.
• Yeni başlayan baş dönmesi ve dengesizlik, düşmeyi önlemek için hızla değerlendirilmelidir.

Nedenler

Ana nedenler

• GBS'te bağışıklık sistemi yanlışlıkla sinir kılıflarına ya da sinir liflerine saldırır. Bu saldırı, hareket ve duyu sinirlerinin yanı sıra istemsiz işlevleri yöneten otonom sinirleri de etkileyebilir.
• Sinir iletisi bozulduğunda kalp hızı, damar gerginliği, terleme ve sindirim gibi otomatik ayarlar dengesini kaybeder.
• Hastalığın ağır seyretmesi, uzun süreli yatak istirahati, ağrı ve stres de tabloyu etkileyebilir.

Risk faktörleri

• Ağır güçsüzlük ve solunum desteği ihtiyacı
• Hızlı ilerleyen hastalık seyri
• İleri yaş
• Önceden var olan kalp-damar hastalığı veya diyabet
• Yeterince sıvı almama (susuzluk)
• Kullanılan bazı tansiyon ilaçları ve idrar söktürücüler; bu konuyu mutlaka hekiminizle konuşun

Ne zaman doktora görünmeli

Aşağıdaki durumlarda acilen doktora görünün:

• Bayılma, göz kararması veya düşme yaşadıysanız
• Göğüs ağrısı, çarpıntı veya nefes darlığı varsa
• İdrar yapamıyorsanız ya da karnınızda şiddetli şişlik varsa
• Güçsüzlük hızla artıyor ve yutma veya nefes almayı etkiliyorsa
• Tansiyonunuz sürekli çok yüksek veya çok düşük ölçülüyorsa

Şu durumlarda rutin randevu alın:

• Kontrollerde tansiyon ve nabzınızın düzenli ölçülmesini isteyin
• İyileşme sürecinde yeni ortaya çıkan baş dönmesi, terleme veya kabızlık gibi belirtileri paylaşın
• Tansiyon ilaçlarınız ya da diğer ilaçlarınız konusunda değişiklik gerekip gerekmediğini sorun
• Fizyoterapi ve günlük hareket planınızı gözden geçirin

Tanı

Tanı öncelikle öykü ve muayene ile başlar. GBS tanısı genellikle hastanede, sinir iletim testleri ve bazı tetkiklerle desteklenir. Otonomik disfonksiyon ise tansiyon ve nabzın farklı pozisyonlarda ölçülmesi, kalp ritminin izlenmesi ve günlük gözlemle değerlendirilir.

Yapılabilecek testler

• Yatar ve ayakta pozisyonda tansiyon ve nabız ölçümü
• Elektrokardiyografi (EKG, kalbin elektrik kaydı) ve gerektiğinde ritim izleme
• Kan testleri (şeker, elektrolitler, böbrek işlevleri)
• Sinir iletim çalışması (sinirlerin ne kadar iyi ilettiğini gösteren test)
• İdrar sonrası mesanede kalan idrarın ultrasonla ölçülmesi
• Gerektiğinde eğik masa (tilt table) testi ile tansiyon-nabız yanıtının değerlendirilmesi

Randevunuzda neler beklenir

Hastanede kalp atışınız ve tansiyonunuz sık aralıklarla izlenebilir, bu sizi şaşırtmasın. Testlerin çoğu kısa ve ağrısızdır; bazıları biraz yorucu olabilir. Sonuçlar, tedavi planınızın ve takip sıklığınızın belirlenmesinde kullanılır.

Tedavi

Tedavi iki yönlüdür: GBS'nin kendisini hedefleyen tedavi ve otonomik belirtilerin güvenli biçimde yönetilmesi. Çoğu kişi hastanede izlenir; ağır olgularda yoğun bakım gerekebilir. Amaç, iyileşmeyi desteklerken tansiyon ve kalp ritmiyle ilgili riskleri önlemektir.

Evde kişisel bakım

• Ani hareket etmeyin; yataktan veya sandalyeden yavaşça doğrulun, önce birkaç saniye oturun.
• Doktorunuzun önerdiği ölçüde sıvı alın; susuzluk belirtilerini (koyu idrar, ağız kuruluğu) görmezden gelmeyin.
• Baş dönmesi olduğunda hemen oturun ya da uzanın; yalnız başınıza banyoya girmeyin.
• Evde tansiyon ve nabız ölçüp not alın, kontrollerde gösterin.
• Kabızlığı önlemek için lifli gıdalar ve uygun hareket; geçmezse hekiminize danışın.
• İdrar yapamadığınızı fark ederseniz beklemeyin, sağlık ekibine haber verin.
• Evde kayma halısı, gece lambası gibi düşmeyi önleyici basit önlemler alın.

Tıbbi tedaviler

GBS'nin kendisi için hastanede, bağışıklık sistemini düzenleyen tedaviler (kan plazmasının değiştirilmesi ya da damar yoluyla uygulanan bağışıklık düzenleyici tedaviler) kullanılabilir; bunlar yalnızca hastane ortamında ve hekim kararıyla yapılır. Otonomik sorunlar için ise sıkı tansiyon ve nabız izlemi, sıvı dengesinin ayarlanması, pozisyon değişiklikleri ve gerektiğinde hekimin uygun gördüğü ilaçlar devreye girer. Hangi yaklaşımın size uygun olduğu kişiye göre değişir; bu nedenle kendi kendinize ilaç başlamayın, var olan ilaçlarınızı da hekiminize sormadan değiştirmeyin.

Ameliyat ne zaman düşünülür?

Otonomik disfonksiyonun kendisi için genellikle ameliyat gerekmez. Ameliyat ancak başka bir sorun ortaya çıkarsa (örneğin ciddi bir sindirim tıkanıklığı ya da kalp ritim bozukluğu için cihaz yerleştirilmesi) ve hekiminiz uygun görürse düşünülebilir.

Bu durumla yaşamak

Günlük yaşamı kolaylaştırmanın yolu, bedeninizin verdiği sinyalleri tanımaktan geçer. Sabahları yataktan yavaş kalkmak, öğünleri küçük ve sık tutmak, sıcak ortamlarda ve sıcak duşta dikkatli olmak çoğu kişiye iyi gelir. Yorgunluk arttığında dinlenmek ve hareketi parçalara bölmek de faydalıdır. Önemli olan, kendinizi zorlamadan dengeli bir tempoda ilerlemektir.

Yaşam tarzı ipuçları

• Gün içinde düzenli ve yeterli sıvı alımı
• Alkol ve aşırı kafeinden kaçınmak; bunlar tansiyon ve nabzı etkileyebilir
• Aşırı sıcak ortamlarda ve sıcak duşlarda dikkatli olmak
• Yavaş doğrulma ve ani pozisyon değişikliklerinden kaçınma alışkanlığı
• Düşmeyi önleyici ev düzenlemeleri (tutamaklar, kaymayan paspaslar, iyi aydınlatma)
• Sigara kullanımı varsa bırakmak için destek almak
• Fizyoterapistin önerdiği güvenli hareket ve denge çalışmalarını sürdürmek

Diyet ve egzersiz

Küçük ve sık öğünler, yemek sonrası çarpıntı ve baş dönmesini azaltmaya yardımcı olabilir. Lifli besinler ve yeterli su, kabızlığı önlemede önemlidir. Egzersiz konusunda acele etmeyin: yorgunluğa göre ayarlanan, kısa ve sık yürüyüşler ve fizyoterapistinizin onayladığı denge çalışmaları genellikle en güvenli yoldur. Yeni bir egzersiz programına başlamadan önce mutlaka sağlık ekibinize danışın.

Ruh sağlığı ve duygusal iyilik hâli

GBS gibi ani başlayan ve bedeni hızla etkileyen bir hastalıkta korku, kaygı, öfke ve moral bozukluğu çok normaldir. Kontrolü kaybetme hissi, uyku sorunları ve 'eskisi gibi olabilecek miyim' endişesi sık görülür. Bu duyguları bir sağlık profesyoneliyle paylaşmak süreci kolaylaştırır; psikolojik destek istemek tedavinin önemli bir parçasıdır. Kendinize zarar verme düşünceleri ya da dayanamayacağınızı hissettiğiniz anlar olursa vakit kaybetmeden en yakın acil servise başvurun veya 112'yi arayın.

Önleme

GBS'nin kendisi bilinen bir yöntemle tamamen önlenemez. Ancak otonomik disfonksiyonun yol açabileceği tehlikeler büyük ölçüde azaltılabilir: belirtileri erken fark etmek, tansiyon ve nabzı düzenli izlemek, yeterli sıvı almak, düşmeyi önleyici önlemler almak ve kontrolleri aksatmamak bunların başında gelir.

Aşılar

GBS çok nadiren, geçirilen bazı enfeksiyonlardan sonra görülebilir. Aşılar ile GBS arasında çok nadir bildirimler olsa da aşıların sağladığı koruma genellikle çok daha büyüktür. Kendi durumunuz için aşı kararını mutlaka hekiminizle birlikte verin ve Sağlık Bakanlığı'nın güncel önerilerini takip edin.

Tarama programları

GBS için özel bir tarama testi yoktur. Ancak hastalık sırasında tansiyon, nabız, sıvı dengesi ve idrar takibi otonomik sorunları erken yakalamak için rutin olarak yapılır.

Komplikasyonlar

Tedavi edilmezse

• Tekrarlayan bayılmalar ve düşmeye bağlı yaralanmalar
• Kalp ritim bozuklukları
• Ani ve tehlikeli tansiyon yükselmeleri veya düşmeleri
• İdrar birikmesi ve buna bağlı idrar yolu enfeksiyonları
• Sindirimin yavaşlaması, şiddetli kabızlık ve karında şişlik
• Yutma güçlüğüne bağlı beslenme ve solunum sorunları

Uzun vadeli görünüm

İyi haber şu: GBS geçiren kişilerin büyük çoğunluğu iyileşir ve otonomik belirtiler de sinirler onarıldıkça genellikle hafifler. Bu süre kişiden kişiye değişir; haftalar ile aylar arasında sürebilir, bazı kişilerde daha uzun zaman alır. Düzenli takip, sabırlı bir iyileşme süreci ve çevrenizden destek almak, günlük yaşamınıza yeniden dönme şansınızı artırır. Herkesin iyileşme hızı farklıdır; kendinizi başkalarıyla kıyaslamayın.

Destek bul

Harici bağlantılar üçüncü taraf web sitelerini açar. Ruqelo harici içerikten sorumlu değildir. Bir kuruluşun listelenmesi onaylandığı anlamına gelmez.