Astım Tetikleyicilerinden Kaçınma

Genel Bakış

Astım, hava yollarının (akciğerlere giden boruların) iltihaplanması ve daralması sonucu nefes almayı zorlaştıran uzun süreli bir akciğer hastalığıdır. Tetikleyiciler, astımı olan kişilerde bu belirtileri başlatan veya kötüleştiren çevresel ya da kişisel faktörlerdir.

Astım dünyada ve Türkiye’de yaygın bir hastalıktır. Türkiye’de yaklaşık her 12-13 kişiden birinde astım olduğu tahmin edilmektedir.

Astım her yaşta görülebilir, ancak sıklıkla çocuklukta başlar. Ailede astım veya alerji öyküsü olan kişilerde daha sık görülür; ayrıca sigara dumanına maruz kalanlar, aşırı kilolu olanlar ve bazı meslek gruplarında çalışanlar için risk daha yüksektir.

Belirtiler

Yaygın belirtiler

• Göğüste sıkışma veya baskı hissi
• Hırıltılı solunum (nefes verirken ıslık benzeri ses)
• Nefes darlığı
• Özellikle gece veya sabaha karşı kötüleşen öksürük

Çocuklarda belirtiler

• Çocuklarda hızlı nefes alıp verme veya nefes alırken göğüs ve kaburgaların içeri çekilmesi
• Öksürük, özellikle oyun oynarken veya gülerken
• Yorgunluk, huzursuzluk veya iştahsızlık
• Boyun ve göğüs kaslarının nefes almak için zorlanması

Yaşlı yetişkinlerde belirtiler

• Nefes darlığı günlük aktiviteleri daha belirgin şekilde kısıtlayabilir
• Yorgunluk ve uyku sorunları daha sık görülebilir
• Kalp hastalığı gibi diğer sağlık sorunlarıyla benzer belirtiler olduğundan astım tanısı gecikebilir
• Solunum yolu enfeksiyonlarına bağlı astım atakları daha ağır geçebilir

Nedenler

Ana nedenler

• Sigara dumanı (pasif içicilik dahil)
• Ev tozu akarları (yatak, halı ve mobilyalarda bulunan mikroskobik canlılar)
• Polenler, küf mantarları ve nem
• Evcil hayvan tüyü, kepeği ve tükürüğü
• Soğuk hava, hava kirliliği ve keskin kokular (parfüm, boya, temizlik ürünleri)
• Solunum yolu enfeksiyonları (grip, soğuk algınlığı)
• Stres, yoğun egzersiz ve bazı ilaçlar

Risk faktörleri

• Ailede astım veya alerjik hastalık öyküsü
• Alerjik bünye (saman nezlesi, egzama gibi)
• Sigara dumanına maruz kalmak
• Obezite
• Hava kirliliği ve bazı kimyasal maddelere maruz kalan işlerde çalışmak
• Bebeklik döneminde ağır solunum yolu enfeksiyonu geçirmiş olmak

Ne zaman doktora görünmeli

Aşağıdaki durumlarda acilen doktora görünün:

• Nefes darlığınız hızla kötüleşiyorsa ve acil ilacınızla geçmiyorsa 112'yi arayın
• Göğüs ağrısı ile birlikte solunum sıkıntısı varsa
• Dudaklarınızda veya yüzünüzde morarma fark ederseniz

Şu durumlarda rutin randevu alın:

• Yeni başlayan öksürük, hırıltı veya nefes darlığı şikayetiniz varsa doktorunuza başvurun
• Astım ilacınızı düzenli kullanmanıza rağmen belirtileriniz sıklaştıysa kontrol randevunuzu erkene alın
• Yılda en az bir kez düzenli astım kontrolü yaptırın

Tanı

Doktorunuz belirtilerinizi, ailenizdeki astım ve alerji öyküsünü ve tetikleyici faktörleri sorarak muayene eder; ardından solunum fonksiyon testleriyle tanıyı doğrular.

Yapılabilecek testler

• Spirometri: Derin nefes alıp güçlü bir şekilde üfleyerek akciğer kapasitesini ve hava akışını ölçen test
• Zirve akım hızı (PEF) ölçümü: Taşınabilir cihazla nefes verme hızınızı ölçen basit bir test
• Atakların ve ilaç kullanımının takibi için tekrarlanan solunum ölçümleri

Randevunuzda neler beklenir

Doğru tanı için göğüs hastalıkları uzmanına yönlendirilebilirsiniz. Testler ağrısızdır ve genellikle 15-30 dakika sürer. Tanı sonrasında doktorunuz size bir astım eylem planı verecek, ilaçlarınızı ve tetikleyicilerden korunma yollarını anlatacaktır.

Tedavi

Astım tedavisinin amacı belirtileri kontrol altına almak, atakları önlemek ve normal yaşamınızı sürdürmektir. Tedavi, tetikleyicilerden kaçınma ve düzenli ilaç kullanımına dayanır.

Evde kişisel bakım

• Sigara içmeyin ve içilen ortamlarda bulunmayın
• Ev tozu akarlarına karşı yatak, yastık ve yorgan için toz geçirmez kılıflar kullanabilirsiniz
• Düzenli havalandırma ve nem kontrolüyle küf oluşumunu önleyin
• Polen mevsiminde pencereleri kapalı tutun ve dışarıdayken şapka veya güneş gözlüğü kullanın
• Evcil hayvanınız varsa düzenli yıkayın ve yatak odanıza almayın
• Yazılı astım eylem planınızı her gün takip edin

Tıbbi tedaviler

Astım tedavisinde kullanılan ilaçlar farklı formlarda olabilir: bazıları her gün düzenli kullanılarak hava yolundaki iltihabı ve belirtileri önlemek için, bazıları da aniden gelişen belirtiler sırasında nefes almayı kolaylaştırmak için kullanılır. İlaçların çoğu solunum yoluyla alınır; hangi ilacın size uygun olduğuna, ne sıklıkta ve ne kadar kullanmanız gerektiğine doktorunuz karar verir. İlaçlarınızı doktorunuzun tarif ettiği şekilde düzenli kullanmak çok önemlidir. Ağır astımı olan bazı kişiler için biyolojik ajanlar adı verilen ek tedaviler de gündeme gelebilir.

Ameliyat ne zaman düşünülür?

Astım için cerrahi bir tedavi yöntemi standart değildir; tedavi ilaçlar ve tetikleyicilerden korunma ile yapılır.

Bu durumla yaşamak

Astımla yaşamda amacınız belirtileri önlemek ve iyi bir kontrol sağlamaktır. Bunun için ilaçlarınızı her gün düzenli almak, tetikleyicilerden kaçınmak ve atak belirtilerini tanımak yeterli olacaktır. Yedek (acil) nefes açıcı ilacınızı her zaman yanınızda taşıyın.

Yaşam tarzı ipuçları

• Sigara ve dumandan uzak durun
• Düzenli uyuyun ve uyku kalitenize dikkat edin
• Düzenli fiziksel aktivite yapın; egzersiz öncesinde gerekirse doktorunuza danışın
• Stresle başa çıkmak için nefes egzersizleri, meditasyon veya sevdiğiniz bir hobiyi deneyin
• Sağlıklı kilonuzu korumaya özen gösterin

Diyet ve egzersiz

Astımı besinlerle tamamen iyileştirmek mümkün değildir, ancak dengeli ve Akdeniz tipi bir beslenme genel sağlığı destekleyebilir. Aşırı kilo astım belirtilerini artırabileceği için sağlıklı bir kiloda kalmak önemlidir. Egzersiz, kontrol altındaki astımlı çoğu kişi için güvenlidir ve akciğer kapasitesini geliştirir; soğuk ve kuru hava yerine ılık, nemli ortamları tercih etmek faydalı olabilir.

Ruh sağlığı ve duygusal iyilik hâli

Astım, bazen kaygı ve uyku sorunlarına yol açabilir; özellikle gece atakları korkutucu olabilir. Belirtilerinizi takip etmek ve bir atakta ne yapacağınızı bilmek kontrol hissinizi güçlendirir. Üzüntü, endişe veya isteksizlik günlük yaşamınızı etkiliyorsa, bunu doktorunuzla paylaşmaktan çekinmeyin.

Önleme

Astımın oluşumunu tamamen önlemek mümkün değildir, ancak doğru tedavi ve tetikleyicilerden kaçınma ile astım ataklarının büyük çoğunluğu önlenebilir.

Aşılar

Grip ve zatürre gibi solunum yolu enfeksiyonları astım ataklarını tetikleyebilir. Bu nedenle doktorunuzun önerdiği grip aşısı ve diğer aşıları zamanında yaptırmak, korunmanın önemli bir parçasıdır. Aşı olup olmamanız gerektiğine doktorunuzla birlikte karar verin.

Tarama programları

Astım için rutin bir tarama testi önerilmemektedir; ancak astımı olan kişilerin belirtilerini düzenli olarak takip ettirmesi ve kontrol randevularını aksatmaması önerilir.

Komplikasyonlar

Tedavi edilmezse

• Tekrarlayan astım atakları nedeniyle acil servis başvuruları
• Uyku sorunları ve yorgunluk
• Akciğer fonksiyonlarında kalıcı azalma riski
• Okul, iş ve sosyal yaşamda aksamalar

Uzun vadeli görünüm

İyi bir tedavi ve düzenli takip ile astımlı kişilerin büyük çoğunluğu aktif ve dolu bir yaşam sürer. Astım belirtileri zamanla değişebileceği için tedavi planınızı doktorunuzla düzenli aralıklarla gözden geçirmeniz en doğrusudur.

Destek bul

Harici bağlantılar üçüncü taraf web sitelerini açar. Ruqelo harici içerikten sorumlu değildir. Bir kuruluşun listelenmesi onaylandığı anlamına gelmez.