Beyindeki Fırtına: Nöbetler ve Epilepsi

Genel Bakış

Nöbet, beyindeki elektrik sinyallerinin aniden ve geçici olarak aşırı uyarılmasıdır. Bu durum, vücudun kontrolsüz kasılmasına, bilinç kaybına veya farklı davranışlara yol açabilir. Epilepsi ise tekrarlayan nöbetlerle tanımlanan bir beyin hastalığıdır. 'Beyin fırtınası' tam da böyle ani ve yoğun elektriksel bir dalgayı anlatır.

Epilepsi dünya genelinde en sık görülen nörolojik hastalıklardan biridir. Yaklaşık her 100 kişiden 1'inde epilepsi vardır.

Nöbetler her yaşta ortaya çıkabilir, ancak çocuklarda ve 65 yaş üstü bireylerde daha sıktır. Cinsiyet, ırk veya toplum farkı gözetmez.

Belirtiler

Yaygın belirtiler

• Bilinç kaybı veya hafif dalgınlık
• Tüm vücutta kasılmalar ve titreme
• Sadece bir kol veya bacakta istemsiz hareketler
• Boş bakma, anlık duraksama
• Çiğneme, şapırdatma veya yutkunma gibi tekrarlayan ağız hareketleri
• Ortama uygun olmayan davranışlar veya kafa karışıklığı
• Olağan dışı kokular, tatlar veya gözlenemeyen hisler

Çocuklarda belirtiler

• Çocuklarda nöbetler genellikle yüksek ateşle ortaya çıkabilir (ateşli havale).
• Bebeklerde hafif emme, göz kırpma veya pedal çevirme hareketi görülebilir.
• Çocuklarda nöbet sırasında solgunluk, ağlama ve kısa süreli kendini kaybedip dalma sık olabilir.

Yaşlı yetişkinlerde belirtiler

• Yaşlılarda nöbetler daha çok kafa karışıklığı, dalgınlık veya düşme olarak anlaşılabilir.
• İnme sonrası gelişen nöbetler yaşlılarda daha sıktır.
• Yaşlı bireylerde nöbet sonrası uzun süreli yorgunluk ve bellek problemleri görülebilir.

Nedenler

Ana nedenler

• Beynin elektriksel işleyişindeki doğuştan veya sonradan oluşan farklılıklar
• Kafa travmaları ve kazalar
• İnme, tümör veya beyin enfeksiyonları (menenjit gibi)
• Yüksek ateş, özellikle çocuklarda
• Kan şekeri düşüklüğü veya elektrolit dengesizliği gibi metabolik sorunlar
• Bazen neden bulunamaz; bu duruma 'nedeni bilinmeyen epilepsi' denir

Risk faktörleri

• Ailede epilepsi öyküsü olması
• Daha önce kafa travması geçirmiş olmak
• İnme veya beyin damar hastalıkları
• Uyku eksikliği ve düzensiz uyku
• Yoğun stres ve yorgunluk
• Aşırı alkol tüketimi ve bazı maddeler

Ne zaman doktora görünmeli

Aşağıdaki durumlarda acilen doktora görünün:

• İlk kez nöbet geçirdiyseniz hemen sağlık kuruluşuna başvurun
• Nöbet sırasında kendinizi yaraladıysanız
• Nöbet sonrası kısa süreli bile olsa konuşma, görme veya hareket sorunları yaşadıysanız

Şu durumlarda rutin randevu alın:

• Düzenli kontrol randevularınızı ihmal etmeyin
• İlaçlarınızı almayı unutuyorsanız veya yan etkiler yaşıyorsanız doktorunuza danışın
• Nöbet günlüğü tutarak doktorunuzla paylaşın

Tanı

Doktorunuz öncelikle sizin ve nöbete şahit olan birinin anlattıklarını dinler. Nörolojik muayene yaparak hareket, denge, refleks ve duyu işlevlerinizi değerlendirir. Ayrıca nöbetlerin altında yatan nedeni araştırmak için bazı testler isteyebilir.

Yapılabilecek testler

• Elektroensefalografi (EEG): Beynin elektriksel aktivitesini ölçmeye yarayan ağrısız bir testtir.
• Manyetik rezonans (MR) veya bilgisayarlı tomografi (BT): Beynin yapısındaki olası sorunları gösteren görüntüleme yöntemleridir.
• Kan testleri: Şeker, elektrolitler, karaciğer ve böbrek fonksiyonları ve enfeksiyon belirteçleri incelenebilir.

Randevunuzda neler beklenir

Tanı süreci birkaç gün veya hafta sürebilir. Nöbetin türü ve nedeni belirlendikten sonra doktorunuz size en uygun tedavi seçeneğini önerecektir. Bu süreçte endişelenmeniz doğaldır; ancak bilgi almak ve soru sormak sizi rahatlatır.

Tedavi

Nöbetlerin tedavisinin amacı, nöbetleri durdurmak veya sıklığını azaltmak ve kişinin günlük yaşamını güvenle sürdürmesini sağlamaktır. Tedavi planı kişisel ihtiyaçlara göre hazırlanır.

Evde kişisel bakım

• Nöbetlerinizi tetikleyen durumları belirleyin ve mümkünse onlardan kaçının
• Uyku düzeninizi koruyun; uykusuzluk nöbet riskini artırır
• İlaçlarınızı her gün aynı saatte, doktorunuzun önerdiği şekilde alın
• Düzenli egzersiz yapın, ancak yüzme gibi aktivitelerde mutlaka gözlemci bulunsun
• Nöbet sırasında yaralanmayı önlemek için evinizde keskin köşeleri koruma altına alın

Tıbbi tedaviler

Doktorunuz, nöbet türünüze uygun antiepileptik (epilepsi karşıtı) ilaçlar önerebilir. İlaçların adı ve dozu doktor tarafından ayarlanır; bu nedenle reçetesiz ilaç kullanmayın. İlaçlar düzenli kullanılmazsa nöbetler tekrarlayabilir. Bazı hastalarda doktor kontrolünde özel diyetler veya cerrahi seçenekler de değerlendirilebilir.

Ameliyat ne zaman düşünülür?

İlaç tedavisi nöbetleri kontrol altına alamıyorsa ve nöbetlerin başladığı bölge ameliyatla güvenli bir şekilde çıkarılabiliyorsa, beyin cerrahisi seçeneği değerlendirilebilir. Bu karar, nörolog, beyin cerrahı ve ilgili uzmanlardan oluşan bir ekip tarafından verilir.

Bu durumla yaşamak

Epilepsi ile yaşamak, nöbetleri tanımayı, tetikleyicilerden kaçınmayı ve tedaviye düzenli bağlı kalmayı öğrenmeyi içerir. Çevrenizdekileri bilgilendirmek, nöbet anında ne yapacaklarını öğretmek size güven verir.

Yaşam tarzı ipuçları

• Her gün aynı saatte uyuyup uyanmaya özen gösterin
• Nöbet günlüğü tutarak nöbetlerin hangi durumlarda ortaya çıktığını kaydedin
• Alkolü sınırlayın; aşırı alkol nöbetleri tetikleyebilir
• Stresi azaltacak nefes egzersizleri ve meditasyon deneyin

Diyet ve egzersiz

Dengeli ve düzenli beslenmek, kan şekerini sabit tutar ve nöbet eşiğini düşürmez. Aşırı açlıktan kaçının. Düzenli yürüyüş ve hafif egzersiz önerilir; ancak yüksek riskli sporlar için doktorunuza danışın.

Ruh sağlığı ve duygusal iyilik hâli

Epilepsi teşhisi, kişide kaygı, utanç, üzüntü ve depresyon hislerine yol açabilir. Bu duygular normaldir ve destek almak bir güç göstergesidir. Kendinizi kötü hissettiğinizde doktorunuzdan veya bir ruh sağlığı uzmanından yardım isteyin. Unutmayın, kriz durumlarında 112'yi aramaktan çekinmeyin.

Önleme

Epilepsinin bazı türleri tamamen önlenemez; ancak kafa travmasından kaçınmak, emniyet kemeri ve kask kullanmak, düşme önlemleri almak ve beyin enfeksiyonlarına karşı korunmak nöbet riskini azaltabilir. Tetikleyici durumları bilmek de bazı nöbetleri önlemeye yardımcı olur.

Aşılar

Sağlık Bakanlığı'nın önerdiği aşı takvimine uymak, beyin enfeksiyonlarından korunmada önemlidir. Menenjit gibi enfeksiyonlar sonradan epilepsiye neden olabilir. Bu nedenle aşıların zamanında yapılması önerilir.

Tarama programları

Epilepsi için toplumda rutin bir tarama yoktur; ancak ailede epilepsi öyküsü olanlar veya beyin ameliyatı geçirenler düzenli doktor kontrolünde olmalıdır.

Komplikasyonlar

Tedavi edilmezse

• Nöbet sırasında düşme, çarpma gibi kazalar
• Uzun süren nöbetlerin beyne zarar verebilme riski
• Bilinç kaybı sırasında boğulma veya yaralanma
• Tedavisiz sık nöbetlerin öğrenme, bellek ve sosyal yaşam üzerindeki olumsuz etkileri

Uzun vadeli görünüm

Epilepsi, doğru tedavi ile büyük oranda kontrol altına alınabilir. İlaçlarını düzenli kullanan kişilerin önemli bir bölümü nöbetsiz bir yaşam sürer. Umut edebilirsiniz; pek çok kişi iş, okul ve sosyal yaşamında başarılı olabilmektedir. Önemli olan doktorunuzla yakın iletişim kurmanız ve önerilen takip planına uymanızdır.

Destek bul

Harici bağlantılar üçüncü taraf web sitelerini açar. Ruqelo harici içerikten sorumlu değildir. Bir kuruluşun listelenmesi onaylandığı anlamına gelmez.