İyi Huylu Pozisyonel Baş Dönmesi (BPPV)

Genel Bakış

BPPV, iç kulaktaki küçük kalsiyum kristallerinin doğru yerlerinden kayarak baş hareketleriyle tetiklenen kısa süreli baş dönmesine yol açtığı bir durumdur. 'Benign' yani iyi huylu olması, ciddi ve hayati tehlike oluşturmadığı anlamına gelir. 'Paroksismal', aniden gelen kısa ataklar halinde olduğunu; 'pozisyonel' ise baş pozisyonunun değişmesiyle tetiklendiğini gösterir.

Evet, BPPV en yaygın baş dönmesi (vertigo) nedenlerinden biridir. Yaşam boyu her 100 kişiden yaklaşık 2-3'ü bu durumu en az bir kez yaşar.

Her yaşta görülebilir, ancak 50 yaşın üzerindeki yetişkinlerde çok daha sık ortaya çıkar. Kadınlarda erkeklere oranla biraz daha yaygındır. Kafa travması geçirenlerde ve uzun süre hareketsiz kalanlarda risk artar.

Belirtiler

Yaygın belirtiler

• Başı sağa sola çevirme, yatakta dönme veya eğilme gibi hareketlerle gelen dönme hissi
• Bulantı ve bazen kusma
• Baş dönmesi sırasında istemsiz göz hareketleri (nistagmus)
• Atakların kısa sürmesi, genellikle bir dakikanın altında olması
• Sabah yataktan kalkarken veya gece yatakta ters dönerken şiddetlenme
• İşitme kaybı veya kulak çınlaması gibi belirtilerin eşlik etmemesi

Çocuklarda belirtiler

• Çocuklarda nadir görülür, ancak kafa travması sonrası gelişebilir.
• Çocuklar baş dönmesini sözel olarak ifade etmekte zorlanabilir; bu yüzden ani düşme, dengesizlik, tutunma ihtiyacı veya huzursuzluk belirti olabilir.
• Baş pozisyonunu değiştirirken ağlama veya korku tepkisi görülebilir.

Yaşlı yetişkinlerde belirtiler

• Yaşlılarda baş dönmesi, düşme ve düşmeye bağlı kırık riskini artırır.
• Ataklar sırasında denge kaybı daha belirgin olabilir.
• Düşme korkusu nedeniyle günlük aktivitelerde kısıtlama ve hareketsizlik gelişebilir.

Nedenler

Ana nedenler

• İç kulaktaki yarım daire kanallarında yerinden çıkan küçük kalsiyum karbonat kristalleri (kanalitiazis)
• Kafa travması veya boyun travması
• Uzun süre yatak istirahati sonrası kristallerin hareket etmesi
• Yaşlanmaya bağlı iç kulak yapısındaki değişiklikler
• Çoğu zaman belirlenebilen tek bir neden olmayabilir (idiyopatik)

Risk faktörleri

• 50 yaş üzerinde olmak
• Kadın olmak
• Daha önce BPPV geçirmiş olmak
• Kafa veya boyun yaralanması öyküsü
• Uzun süreli hareketsizlik veya yatak istirahati
• Meniere hastalığı gibi iç kulak hastalıklarına sahip olmak

Ne zaman doktora görünmeli

Aşağıdaki durumlarda acilen doktora görünün:

• Baş dönmesi çok şiddetliyse veya sık sık tekrarlıyorsa
• Düşme veya yaralanma riski taşıyorsanız
• Baş dönmesi günlük işlerinizi yapmanıza engel oluyorsa
• İşitme kaybı, kulak çınlaması veya kulakta dolgunluk hissi eşlik ediyorsa

Şu durumlarda rutin randevu alın:

• Baş dönmeniz ilk kez oluyorsa
• Belirtileriniz birkaç günden uzun sürüyorsa veya giderek sıklaşıyorsa
• Aile hekiminize veya bir kulak burun boğaz uzmanına muayene olmak istiyorsanız

Tanı

Doktorunuz ayrıntılı bir öykü aldıktan sonra baş dönmesini tetiklemeye yönelik özel pozisyon testleri yapar. Bu testler sırasında göz hareketleriniz gözlemlenir ve hangi kulağın etkilendiği belirlenmeye çalışılır.

Yapılabilecek testler

• Dix-Hallpike testi: Başınız yatağın kenarında belirli bir açıyla arkaya doğru yatırılarak yapılır.
• Roll testi: Başınız sağa ve sola çevrilerek yatay kanaldaki kristaller değerlendirilir.
• Nistagmus değerlendirmesi: İstemsiz göz hareketlerinin tipi ve yönü incelenir.
• İşitme testi veya görüntüleme yöntemleri (MR gibi) yalnızca gerekli görülen durumlarda istenebilir.

Randevunuzda neler beklenir

Tanı çoğunlukla muayene odasında testler yapılarak konulur ve işlemler birkaç dakika sürer. Testler sırasında baş dönmesi yaşamanız normaldir, ancak bu his geçicidir. Doktorunuz sonuçlara göre tedavi planınızı size anlatacaktır.

Tedavi

BPPV tedavisinin temeli, iç kulaktaki yanlış konumdaki kristalleri doğru bölgeye taşımak için uygulanan baş ve gövde manevralarıdır. Bu manevralar doktorunuz tarafından muayenehanede yapılabilir veya size evde uygulamanız için öğretilir. İlaç kullanımı, bulantı ve baş dönmesini geçici olarak hafifletmeye yöneliktir; hastalığın kökünü ortadan kaldırmaz.

Evde kişisel bakım

• Yataktan kalkarken önce yan tarafınıza dönün, ardından yavaşça doğrulun.
• Başınızı yüksek bir yastıkla destekleyerek uyuyun.
• Ani eğilme, uzanma veya başınızı geriye atma hareketlerinden kaçının.
• Baş dönmesi geldiğinde sabit bir noktaya odaklanın, olduğunuz yerde durun ve hareket etmeyin.
• Doktorunuzun önerdiği maneva egzersizlerini düzenli olarak yapın.

Tıbbi tedaviler

Doktorunuz tanı koyduktan sonra Epley manevrası veya Semont manevrası gibi pozisyonel tedavi yöntemlerini uygulayabilir. Bu manevralar, kristallerin yarım daire kanallarından ana bölmeye geri dönmesini sağlar ve çoğu hastada tek seansta etkilidir. Bulantıyı kontrol etmek için doktorunuzun önerebileceği ilaçlar mevcuttur, ancak bu ilaçlar baş dönmesini tek başına tedavi etmez. Tedavi sonrası belirli bir süre başınızı dik tutmanız önerilebilir.

Ameliyat ne zaman düşünülür?

Çok nadir görülen, diğer tedavilere yanıt vermeyen ve şiddetli tekrarlayan BPPV vakalarında cerrahi seçenekler değerlendirilebilir. Ancak bu durum oldukça enderdir ve çoğu hasta için cerrahi gerekli değildir.

Bu durumla yaşamak

Hangi baş hareketlerinin dönmeye yol açtığını öğrenmek, günlük yaşamda size çok yardımcı olur. Atak sırasında sakin olun ve güvenli bir yere oturun veya uzanın. Evde düşme riskini azaltacak basit düzenlemeler yapın.

Yaşam tarzı ipuçları

• Evdeki kaygan halılara dikkat edin, sabitlenmemişse kaldırın.
• Gece yarısı kalktığınızda yürüyüş yolunu aydınlatmak için gece lambası kullanın.
• Merdiven inip çıkarken mutlaka korkuluklara tutunun.
• Baş dönmesinin sık yaşandığı dönemlerde denge gerektiren aktivitelerden kaçının.
• Yeterince uyuyun ve stresi yönetmeye çalışın.

Diyet ve egzersiz

Tuz tüketimini azaltmak ve yeterli su içmek iç kulak sıvı dengesini destekleyebilir. Düzenli yürüyüş gibi dengeyi geliştirici egzersizler faydalı olabilir, ancak atak dönemlerinde egzersiz yapmayı erteleyin. Yeni bir egzersiz programına başlamadan önce doktorunuza danışın.

Ruh sağlığı ve duygusal iyilik hâli

Tekrarlayan baş dönmesi atakları; anksiyete, stres ve günlük hayata katılımda azalmaya neden olabilir. Bu duyguların normal olduğunu bilin, ancak sizi çok zorluyorsa bir ruh sağlığı uzmanından destek almaktan çekinmeyin.

Önleme

BPPV'yi tamamen önlemek her zaman mümkün değildir. Ancak kafa travmalarından kaçınmak, araç kullanırken emniyet kemeri takmak, bisiklet veya motosiklet kullanırken kask kullanmak ve uzun süre hareketsiz kalmamak riski azaltabilir. Yatakta yavaş hareket etmek de atakları engellemeye yardımcı olabilir.

Aşılar

BPPV'yi doğrudan önleyen bir aşı yoktur. Ancak genel aşı takvimini güncel tutmak, iç kulak enfeksiyonlarına bağlı görülebilecek baş dönmesi nedenlerinden bazılarını önleyebilir.

Tarama programları

BPPV için toplum taramaları önerilmez. Baş dönmesi şikayeti olan kişilerde tanı, muayene sırasında yapılan testlerle konur.

Komplikasyonlar

Tedavi edilmezse

• Düşme ve düşmeye bağlı kırık, çıkık veya yumuşak doku yaralanmaları
• Baş dönmesi nedeniyle günlük aktivitelerin kısıtlanması ve yaşam kalitesinin düşmesi
• Anksiyete, depresyon ve sosyal izolasyon gelişme riski
• Uzun süren denge problemleri nedeniyle yürüme ve hareket etmede zorlanma
• Baş dönmesi sırasında araç kullanma ya da makine kullanma gibi durumlarda kaza riski

Uzun vadeli görünüm

BPPV tedavi edilebilir ve prognozu oldukça iyidir. Doğru tanı ve manevralarla belirtiler dakikalar içinde bile çözülebilir. Hastalık zaman zaman tekrarlayabilir, ancak bu endişe edilecek bir durum değildir; her atak yeni bir tedaviyle kontrol altına alınabilir. Çoğu kişi normal yaşamına kısa sürede döner.

Destek bul

Harici bağlantılar üçüncü taraf web sitelerini açar. Ruqelo harici içerikten sorumlu değildir. Bir kuruluşun listelenmesi onaylandığı anlamına gelmez.