Tıkınırcasına Yeme Bozukluğu (Binge Eating)

Genel Bakış

Tıkınırcasına yeme bozukluğu, kişinin çok kısa sürede normalden çok daha fazla yemek yediği ve bu sırada kontrolü kaybettiği bir yeme bozukluğudur. Yeme atağı sırasında kişi ne yediğine ve ne kadar yediğine engel olamaz. Bu durum bir hastalık olarak kabul edilir ve tedavi edilebilir.

Evet, tıkınırcasına yeme bozukluğu en sık görülen yeme bozukluğudur. Birçok insan bu sorunu yaşar, ancak çoğu yardım istemekten çekinir.

Her yaşta, her cinsiyette ve her toplumda görülebilir. Genellikle genç yetişkinlikte başlar; çocuklarda ve ileri yaşta da ortaya çıkabilir. Toplumda kadınlarda biraz daha sık teşhis edilmekle birlikte herkesi etkileyebilir.

Belirtiler

Yaygın belirtiler

• Çok kısa sürede normalden belirgin şekilde fazla yemek yeme
• Yeme atakları sırasında kontrolü kaybettiğini hissetme
• Yemek yeme hızının artması
• Aç olmadığı halde yemeye devam etme
• Aşırı yemekten sonra suçluluk, utanç veya iğrenti hissetme
• Tıkınırcasına yeme ataklarını saklama (örneğin kimse yokken yeme)

Çocuklarda belirtiler

• Çocuklarda yeme atakları daha kısa ve daha az belirgin olabilir
• Kilo artışı, okulda davranış değişiklikleri veya sosyal geri çekilme görülebilir
• Çocuk yemekten sonra kendini kötü hissettiğini söyleyebilir

Yaşlı yetişkinlerde belirtiler

• İleri yaşta genellikle yalnız yaşama, depresyon veya ilaç kullanımı ile ilişkili olabilir
• Kilo artışı, uyku sorunları ve sosyal geri çekilme belirtileri olabilir
• Yeme atakları daha az fark edilir; bu nedenle aile üyelerinin dikkati önemlidir

Nedenler

Ana nedenler

• Genetik faktörler (ailede yeme bozukluğu öyküsü)
• Beyindeki ödül ve iştahı düzenleyen kimyasalların dengesizliği
• Duygusal stres, üzüntü, öfke veya can sıkıntısı gibi duygularla baş etme şekli
• Sıkı diyet yapma ve yemekle ilgili katı kurallar geliştirme
• Kültürel ve toplumsal baskılar (zayıflık ideali)

Risk faktörleri

• Kilo verme geçmişi veya sıkı diyetler
• Depresyon, anksiyete veya düşük benlik saygısı
• Çocuklukta duygusal istismar veya ihmal öyküsü
• Aşırı kilolu veya obez olmak
• Ailede yeme bozukluğu olan biriyle yaşamak

Ne zaman doktora görünmeli

Aşağıdaki durumlarda acilen doktora görünün:

• Yeme atağı sırasında şiddetli karın ağrısı, göğüs ağrısı veya nefes darlığı yaşarsanız
• Kendinize veya başkalarına zarar vermeyi düşünüyorsanız

Şu durumlarda rutin randevu alın:

• Yeme atakları haftada bir veya daha sık oluyorsa
• Kilo alımı sağlığınızı etkilemeye başladıysa
• Yeme üzerindeki kontrol kaybı günlük hayatınızı etkiliyorsa

Tanı

Doktorunuz önce ayrıntılı bir görüşme yapar. Yeme alışkanlıklarınız, duygu durumunuz, kilo geçmişiniz ve genel sağlığınız hakkında sorular sorar. Tanı koyarken belirli tanı ölçütleri kullanılır ve diğer sağlık sorunları ekarte edilir.

Yapılabilecek testler

• Fizik muayene
• Kan testleri (örneğin şeker, tiroid, vitamin değerleri)
• Boy ve kilo ölçümü

Randevunuzda neler beklenir

Doktorunuz sizinle rahatça konuşabilmeniz için güvenli bir ortam sağlar. Muayene genellikle 30-60 dakika sürer. Tanı koymadan önce diğer sağlık sorunları ekarte edilir.

Tedavi

Tıkınırcasına yeme bozukluğunun tedavisinde amaç, yeme davranışını sağlıklı bir düzene oturtmak ve bu davranışın altında yatan duygusal nedenleri ele almaktır. Tedavi mutlaka bir sağlık ekibi tarafından planlanmalıdır.

Evde kişisel bakım

• Düzenli öğün saatleri belirleyin; atıştırmalıkları planlayın
• Yeme ataklarını tetikleyen durumları tanımaya çalışın (can sıkıntısı, stres vb.)
• Kendinize karşı şefkatli olun; hata yaptığınızda pes etmeyin
• Yemek günlüğü tutarak duygu ve yiyecek ilişkisini fark edin
• Destek gruplarına katılın (yüz yüze veya çevrimiçi)

Tıbbi tedaviler

Bilişsel davranışçı terapi bu bozuklukta en etkili tedavi yöntemlerinden biridir. Bazı durumlarda doktorunuz, depresyon veya kaygı belirtileri nedeniyle ilaç tedavisi önerebilir. İlaçlar yalnızca bir psikiyatri uzmanının reçetesiyle kullanılmalıdır. Herhangi bir ilacı kendiniz başlamayın.

Ameliyat ne zaman düşünülür?

Ameliyat, yalnızca ağır obezite gibi ek sağlık sorunları olan ve diğer tedavilere rağmen iyileşmeyen hastalarda değerlendirilebilir. Bu karar bireyseldir ve uzman ekip tarafından alınmalıdır.

Bu durumla yaşamak

Bu hastalıkla yaşamayı öğrenmek zaman alır. Yeme atakları olduğunda kendinizi suçlamak yerine, ne hissettiğinizi ve ne yediğinizi not ederek bir sonraki adımı planlayın. Her gün küçük hedefler koyun.

Yaşam tarzı ipuçları

• Düzenli uyku düzeni edinin
• Günlük kısa yürüyüşlere çıkın
• Stres yönetimi için nefes egzersizi veya meditasyon deneyin
• Yeme ataklarını tetikleyen ortamlardan uzak durun

Diyet ve egzersiz

Sıkı diyetler yeme ataklarını tetikleyebilir. Dengeli bir beslenme düzeni kurmak ve porsiyon kontrolü üzerinde yavaşça çalışmak daha kalıcıdır. Düzenli, hafif egzersiz ruh halinizi iyileştirir ve kontrol duygusunu artırır.

Ruh sağlığı ve duygusal iyilik hâli

Tıkınırcasına yeme bozukluğu olan kişiler sıklıkla utanç, suçluluk ve yalnızlık hisseder. Bu durum depresyon ve kaygı ile birlikte görülebilir. Ruh sağlığınızı önemsemek tedavinin en önemli parçasıdır. Kendinizi kötü hissettiğinizde bir ruh sağlığı uzmanından destek istemekten çekinmeyin.

Önleme

Tamamen önlenebildiğini söylemek zor olsa da, sağlıklı bir beden algısı geliştirmek, yemekle katı kurallar kurmamak ve duygularla baş etmeyi öğrenmek riski azaltabilir.

Tarama programları

Rutin bir tarama yoktur; ancak aile hekimi muayeneleri sırasında yeme alışkanlıklarıyla ilgili sorular sorulabilir.

Komplikasyonlar

Tedavi edilmezse

• Kilo alımı ve obezite
• Tip 2 diyabet
• Yüksek tansiyon
• Kalp ve damar hastalıkları
• Sindirim sorunları (reflü, şişkinlik)
• Depresyon ve anksiyete

Uzun vadeli görünüm

İyi bir haber: Tıkınırcasına yeme bozukluğu tedavi edilebilir. Profesyonel destek alan çoğu kişi yeme kontrolünü geri kazanır ve yaşam kalitesi yükselir. Ne kadar erken yardım alırsanız, iyileşme o kadar kolay olur. Kendinize, sürecin adım adım ilerleyeceğini hatırlatın.

Destek bul

Yardım hatları

Harici bağlantılar üçüncü taraf web sitelerini açar. Ruqelo harici içerikten sorumlu değildir. Bir kuruluşun listelenmesi onaylandığı anlamına gelmez.