Beden Algısı Bozukluğu (Body Dismorfik Bozukluk)

Genel Bakış

Beden algısı bozukluğu, kişinin görünümünde başkalarının fark etmediği ya da çok küçük saydığı bir kusur üzerine aşırı odaklanması, bu konu hakkında saatlerce düşünmesi ve bu yüzden büyük sıkıntı yaşaması durumudur. Kişi aynada kendisini gerçekte olduğundan farklı ve bozuk görür.

Evet, toplumda beklenenden daha yaygındır. Ancak çoğu kişi bu durumun bir hastalık olduğunu bilmediği için yardım aramaz.

Genellikle 12-30 yaş arasında başlar. Kadınlarda kilo, cilt ve saç; erkeklerde ise kas yapısı ve saç dökülmesi üzerinde daha çok takıntı görülebilir.

Belirtiler

Yaygın belirtiler

• Aynada sürekli kendini kontrol etme ya da aynalardan kaçınma.
• Görünümdeki kusur üzerine saatlerce düşünme.
• Başkalarının bu kusura bakıp eleştirdiğini hissetme.
• Tanıdıklarından sürekli onay arama (örn. 'Burnum çok mu büyük?' sorusunu tekrarlama).
• Kusuru gizlemek için şapka, makyaj, bol kıyafet gibi yöntemlere başvurma.
• Fotoğraflarını sürekli inceleme ve sosyal medyada kendini başkalarıyla kıyaslama.

Çocuklarda belirtiler

• Okula gitmek istememe, arkadaş etkinliklerinden kaçınma.
• Okulda başarıda düşme ve içe kapanma.
• Sürekli vücuduyla ilgili şikayet etme ve kıyafet değiştirme.

Yaşlı yetişkinlerde belirtiler

• Yaşlanma belirtilerini (kırışıklık, sarkma) kusur olarak algılama.
• Yalnızlık ve depresyonun etkisiyle belirtilerin artması.

Nedenler

Ana nedenler

• Genetik yatkınlık ve beyin kimyasındaki farklılıklar.
• Çocuklukta görünümle ilgili alay, eleştiri veya zorbalığa maruz kalma.
• Medya ve sosyal medyada 'kusursuz' vücut ve yüz algısı.
• Kaygı ve mükemmeliyetçilik gibi bireysel özellikler.

Risk faktörleri

• Ailede beden algısı bozukluğu veya obsesif-kompulsif bozukluk öyküsü.
• Çocuklukta duygusal ihmal veya istismar yaşanması.
• Dış görünüşün çok önemli olduğu iş veya sosyal çevrelerde bulunmak.
• Mükemmeliyetçi kişilik yapısı.

Ne zaman doktora görünmeli

Aşağıdaki durumlarda acilen doktora görünün:

• Kendinize zarar verme ya da intihar düşünceleriniz varsa hemen 112'yi arayın veya en yakın acil servise gidin.

Şu durumlarda rutin randevu alın:

• Görünümle ilgili düşünceleriniz günlük hayatınızı, işinizi veya okulunuzu etkiliyorsa bir aile hekimi veya psikiyatri uzmanına başvurun.

Tanı

Beden algısı bozukluğu tanısı, bir ruh sağlığı uzmanı tarafından yapılan detaylı görüşme sonucunda konur. Bu görüşmede; düşünceleriniz, davranışlarınız ve bu durumun hayatınızı nasıl etkilediği konuşulur.

Yapılabilecek testler

• Aile hekiminiz gerekli görürse tiroid veya diğer hormonal sorunları dışlamak için kan testi isteyebilir.
• Psikolojik değerlendirme için görüşme ve bazı ölçekler uygulanabilir.

Randevunuzda neler beklenir

Doktorunuz size ne zamandır böyle düşündüğünüzü, görünümle ilgili endişelerin hangi ayrıntılarını içerdiğini ve sosyal hayatınızı nasıl etkilediğini soracaktır. Burada doğru ve dürüst cevaplar vermeniz tanı ve tedavi için çok önemlidir.

Tedavi

Tedavide ilk adım, durumu anlamak ve bir uzmandan destek almaktır. En yaygın tedavi yöntemleri; bilişsel davranışçı terapi (BDT) adı verilen konuşma terapisi ve gerekirse doktorun önerdiği ilaçlardır. Tedavi; kişinin kusur algısına verdiği aşırı anlamı azaltır, kaygı ve kontrol davranışlarını yönetmeyi öğretir.

Evde kişisel bakım

• Aynada kendini kontrol etme sıklığını azaltmaya çalışın.
• Sosyal medya kullanımında filtreler ve kusursuz görsellerin gerçeği yansıtmadığını hatırlayın.
• Güvendiğiniz birine duygularınızı anlatın.
• Zevk aldığınız aktivitelere yönelin; dikkat dağıtıcı olur.
• Uyku düzeninize ve stres yönetiminize dikkat edin.

Tıbbi tedaviler

Doktorunuz tedavi planında psikoterapi önerebilir. Bazı durumlarda psikiyatri uzmanı, bilişsel davranışçı terapi ile birlikte depresyon ve kaygı üzerinde etkili olan bir ilaç da reçete edebilir. İlaç tedavisi mutlaka doktor kontrolünde sürdürülmeli; doz, ilaç adı ve süresi kişiye özel olarak belirlenmelidir. Asla başkasının ilacını kullanmayın.

Ameliyat ne zaman düşünülür?

Kozmetik ameliyatlar ve dermatolojik işlemler (estetik uygulamalar dahil) beden algısı bozukluğunu genellikle düzeltmez ve şikayetleri artırabilir. Böyle bir girişim yaptırmadan önce mutlaka bir psikiyatri uzmanından görüş almanız önerilir.

Bu durumla yaşamak

Görünümle ilgili takıntılı düşünceler zaman zaman günlük yaşamın önüne geçebilir. Bunu yönetmenin yolu; tedaviye bağlı kalmak, günlük rutinlerinizi sürdürmek ve kendinize gerçekçi beklentiler kurmaktır. Yavaş ilerlemek normaldir, kendinize şefkatle yaklaşın.

Yaşam tarzı ipuçları

• Düzenli uyku, kaygıyı azaltmaya yardımcı olur.
• Haftada birkaç kez açık havada yürüyüş yapın.
• Alkol ve sigaradan uzak durun; bunlar kaygıyı artırabilir.

Diyet ve egzersiz

Dengeli beslenme ve düzenli hareket ruh sağlığınızı olumlu etkiler. Ancak egzersiz ve yeme kontrolü de bir takıntı hâline geliyorsa bu durumu doktorunuza iletin.

Ruh sağlığı ve duygusal iyilik hâli

Beden algısı bozukluğu; depresyon, sosyal kaygı bozukluğu, yalnızlık ve intihar düşünceleriyle birlikte görülebilir. Bu tür düşünceleriniz varsa bunları ciddiye almalı ve derhal bir uzmandan destek istemelisiniz. Kendinize zarar verme düşünceniz olursa vakit kaybetmeden 112'yi arayın.

Önleme

Beden algısı bozukluğunu tamamen önlemek her zaman mümkün olmayabilir. Ancak erken yaşta sağlıklı beden imajı geliştirmek, medyadaki kusursuz beden algısına eleştirel bakmak ve çocuklukta zorbalığı önlemek riski azaltabilir.

Aşılar

Bu hastalık için özel bir aşı bulunmamaktadır.

Tarama programları

Beden algısı bozukluğu için toplumda rutin tarama yapılmaz. Ancak aile hekimine düzenli muayene sırasında ruhsal belirtilerinizi anlatmanız, erken tanı şansını yükseltir.

Komplikasyonlar

Tedavi edilmezse

• Depresyon ve yaygın kaygı bozukluğu gelişme riski artar.
• Evden çıkamama ve iş/okul hayatının sona ermesi.
• Kendine zarar verme davranışları ve intihar riski ciddi şekilde yükselir.

Uzun vadeli görünüm

Bugün doğru tedaviyle beden algısı bozukluğu yaşayan pek çok kişi iyileşebilmektedir. Tedavide en önemli adım bir uzmanla yola çıkmaktır. Sabır ve düzenli terapinin ardından kişi görünümüyle daha barışık, hayatından daha keyif alan bir döneme geçebilir.

Destek bul

Yerel kuruluşlar

• T.C. Sağlık Bakanlığı ↗ · Türkiye

Yardım hatları

Harici bağlantılar üçüncü taraf web sitelerini açar. Ruqelo harici içerikten sorumlu değildir. Bir kuruluşun listelenmesi onaylandığı anlamına gelmez.