Beden Dismorfik Bozukluğu (BDB)

Genel Bakış

Beden dismorfik bozukluğu, kişinin görünümündeki küçük veya başkalarınca fark edilmeyen bir kusurla aşırı derecede uğraştığı bir ruh sağlığı durumudur. Kişi bu kusuru sürekli düşünür, bu düşüncelerden kurtulamaz ve bu durum günlük hayatını ciddi şekilde etkiler. Bu bir 'kendini beğenmeme' ya da 'kibir' değil, gerçek bir psikolojik rahatsızlıktır.

Toplumda yaklaşık her 100 kişiden 1-2 kişiyi etkilediği tahmin edilmektedir. Ancak birçok kişi belirtileri nedeniyle yardım istemediği için gerçek sayı daha yüksek olabilir.

BDB genellikle ergenlik döneminde veya 20'li yaşlarda başlar. Hem erkekleri hem kadınları etkileyebilir; her yaştan bireyde görülebilir.

Belirtiler

Yaygın belirtiler

• Aynada ya da yansımalarda sürekli kendini kontrol etme
• Görünümdeki bir kusuru düşünerek uzun süre geçirme
• Kusuru saklamak için kıyafet, makyaj, açı veya duruş kullanma
• Başkalarından sürekli görünüşle ilgili onay isteme
• Aynalardan ve fotoğraflardan kaçınma
• Görünümle ilgili rahatsız edici düşüncelerden kurtulamama
• Sosyal ortamlardan kaçınma ve yalnızlaşma

Çocuklarda belirtiler

• Okula gitmek veya sosyal etkinliklere katılmak istememe
• Sürekli aynaya bakma ya da tam tersi aynalardan kaçınma
• Arkadaşlarından kendini gizleme, üstünü değiştirme
• Ders notlarında ve günlük işlevsellikte belirgin düşüş

Yaşlı yetişkinlerde belirtiler

• Yaşlanma belirtileriyle aşırı uğraşma
• Cilt lekeleri, kırışıklıklar veya saç dökülmesiyle ilgili sürekli endişe
• Evden çıkmaktan kaçınma, sosyal çevreden uzaklaşma

Nedenler

Ana nedenler

• Beynin görüntü algısını işleyen bölgelerindeki farklılıklar
• Genetik yatkınlık
• Çocuklukta görünüşle ilgili alay edilme, eleştiri veya istismar yaşanması
• Toplumun ve sosyal medyanın 'mükemmel görünüm' baskısı

Risk faktörleri

• Ailede benzer bir ruh sağlığı sorununun bulunması
• Mükemmeliyetçi kişilik özellikleri
• Daha önce kaygı veya depresyon geçirmiş olmak
• Retuşlu, filtreli ve gerçekçi olmayan görsellere yoğun maruz kalmak

Ne zaman doktora görünmeli

Aşağıdaki durumlarda acilen doktora görünün:

• Kendine zarar verme veya intihar düşüncelerinin varlığında hemen 112'yi arayın veya en yakın acil servise başvurun.
• Kendine zarar verme davranışı varsa aynı gün tıbbi yardım alın.

Şu durumlarda rutin randevu alın:

• Görünüm endişeleriniz günlerinizi alıyorsa, sosyal hayattan kaçınıyorsanız veya bu durum işinizi/okulunuzu etkiliyorsa aile hekiminize görünün.
• Belirtileriniz uzun süredir devam ediyorsa bir ruh sağlığı uzmanından destek isteyin.

Tanı

BDB tanısı kan testiyle veya röntgenle konmaz. Doktor, belirtilerinizi dinleyerek görünüşle ilgili düşüncelerinizin günlük yaşamınızı ne kadar etkilediğini değerlendirir. Tanı genellikle ruh sağlığı uzmanı tarafından yapılan klinik görüşme sonucunda konur.

Yapılabilecek testler

• Fizik muayene: Görünümle ilgili şikayetlere yol açabilecek başka bir sağlık sorunu olup olmadığını ekarte etmek için yapılabilir.
• Ruh sağlığı değerlendirmesi: Doktor size düşünceleriniz, duygularınız ve davranışlarınız hakkında sorular sorar.
• Bazı durumlarda kan testleri: Başka bir hastalığın veya ilaç etkisinin belirtilere yol açıp açmadığını kontrol etmek için istenebilir.

Randevunuzda neler beklenir

Doktorunuz size aynaya bakma alışkanlıklarınızı, sosyal hayatınızı, ruh halinizi ve aklınızdan geçen düşünceleri sorabilir. Bu görüşmede dürüst olmanız, doğru tanı ve tedavi için çok önemlidir.

Tedavi

BDB tedavisinin amacı, kişinin görünümle ilgili düşüncelerle daha sağlıklı bir ilişki kurmasını sağlamaktır. Tedavi genellikle psikoterapi, bazen de doktor önerisiyle ilaç desteği içerir.

Evde kişisel bakım

• Aynada geçirdiğiniz süreyi fark edin ve adım adım azaltmaya çalışın.
• Görünümle ilgili başkalarından onay isteme alışkanlığını bırakın.
• Kendinizi yalnızca dış görünüşünüzle değil; yetenekleriniz, değerleriniz ve ilişkilerinizle de tanımlayın.
• Güvendiğiniz birine endişelerinizi anlatın.
• Sosyal medyadaki filtreli ve retuşlu görsellerin gerçek dışı olduğunu hatırlayın.
• 'Bu düşünce gerçeği mi yansıtıyor?' diye kendi içinizden sorun.

Tıbbi tedaviler

Bilişsel davranışçı terapi (BDT), BDB için en etkili tedavi yöntemlerinden biridir. Bu terapi, görünümle ilgili çarpık düşünceleri fark etmenize ve ayna kontrolü gibi davranışları değiştirmenize yardımcı olur. Doktorunuz ayrıca kaygı ve takıntı belirtilerini azaltmak için bazı antidepresan ilaçlar önerebilir. İlaçlar mutlaka bir doktor kontrolünde başlanmalı, kullanılmalı ve bırakılmalıdır.

Ameliyat ne zaman düşünülür?

Kozmetik cerrahi veya dermatolojik işlemler BDB'de genellikle önerilmez. Çünkü sorun görünümde değil, algıdadır. Bu işlemler kaygıyı geçici olarak azaltabilir, fakat çoğu zaman kişi bir süre sonra aynı endişeyi başka bir bölgeye taşır. Ameliyat düşünüyorsanız öncelikle bir ruh sağlığı uzmanıyla görüşmeniz çok önemlidir.

Bu durumla yaşamak

BDB ile yaşarken düzenli bir günlük rutin oluşturmak yardımcı olur. Kaçındığınız ortamlara küçük adımlarla yeniden girmek zor olsa da zamanla kaygıyı azaltır. Unutmayın, iyileşme bir süreçtir ve her küçük adım değerlidir.

Yaşam tarzı ipuçları

• Yeterli ve düzenli uyuyun.
• Stresi azaltmak için nefes egzersizleri, meditasyon veya yürüyüş deneyin.
• Alkol ve madde kullanımından uzak durun.
• Görünüm odaklı sosyal medya hesaplarını takipten çıkarın.
• Güvendiğiniz kişilerle zaman geçirin, yalnız kalmamaya özen gösterin.

Diyet ve egzersiz

Dengeli beslenin ve düzenli fiziksel aktivite yapın. Amacınız görünümü değiştirmek değil, vücudunuza sağlıklı bir şekilde bakmak olsun. Aşırı diyet yapmak veya sporu bir cezalandırma aracı olarak kullanmak belirtileri kötüleştirebilir.

Ruh sağlığı ve duygusal iyilik hâli

BDB yalnızlık, üzüntü, kaygı ve özgüven kaybına yol açabilir. Bu duygular çok yoğun hissedilebilir; ancak yardım istemek bir zayıflık değil, kendine iyi bakmanın güçlü bir yoludur.

Önleme

BDB'yi tamamen önlemek mümkün olmasa da erken fark etmek ve destek almak belirtilerin hafiflemesine yardımcı olur. Özellikle çocukluk ve ergenlikte görünüşle ilgili yaşanan olumsuz deneyimleri ele almak riski azaltabilir.

Aşılar

BDB ile ilişkili bir aşı yoktur.

Tarama programları

Bunun için rutin bir tarama testi yoktur. Ancak aile hekiminize görünüm endişelerinizden bahsederseniz, sizi uygun yönlendirmeler yapabilir.

Komplikasyonlar

Tedavi edilmezse

• Sosyal izolasyon ve yalnızlık
• Depresyon ve kaygı bozuklukları
• İş, okul ve aile yaşamında bozulma
• Kendine zarar verme davranışları
• İntihar düşünceleri ve girişimleri
• Yeme bozuklukları veya aşırı egzersiz

Uzun vadeli görünüm

BDB zorlu bir durumdur; ancak tedavi edilebilir. Doğru terapi ve destekle birçok kişi belirtilerini önemli ölçüde yönetir, günlük hayatına döner ve kendisiyle daha barışık hissetmeye başlar. İyileşme zaman alabilir; bu yolda pes etmemek ve destek almaya devam etmek çok önemlidir.

Destek bul

Harici bağlantılar üçüncü taraf web sitelerini açar. Ruqelo harici içerikten sorumlu değildir. Bir kuruluşun listelenmesi onaylandığı anlamına gelmez.