Bağırsak Tutamama (Gaita Kaçırma)

Genel Bakış

Bağırsak tutamama, dışkının veya gazın istem dışı kaçırılmasıdır. Yani kişi tuvalete yetişemeden, bazen de hiç fark etmeden dışkı çıkışı olur.

Evet, oldukça yaygındır. Her 10 yetişkinden yaklaşık 1'i hayatının bir döneminde bağırsak tutamama sorunu yaşayabilir. Ancak bu konu çok konuşulmadığı için kişi kendini yalnız hissedebilir.

Her yaşta görülebilir, ancak 65 yaş üstü bireylerde ve doğum yapmış kadınlarda daha sıktır. Bazı hastalıkları olan kişilerde de risk artar.

Belirtiler

Yaygın belirtiler

• Gazı tutamama ve farkında olmadan gaz kaçırma
• Az miktarda sıvı veya katı dışkı sızıntısı
• Birdenbire tuvalete gitme ihtiyacı ve yetişememe
• Günlük hayatta ped veya hijyen ürünü kullanma ihtiyacı
• Dışkılamadan sonra rahatlayamama hissi

Çocuklarda belirtiler

• İç çamaşırında dışkı izi görülmesi
• Çocuğun tuvalete gitmeyi reddetmesi veya ertelemesi
• Kabızlık nedeniyle sert dışkı yapma
• Okulda veya oyun sırasında farkında olmadan dışkı kaçırma

Yaşlı yetişkinlerde belirtiler

• Gülme, öksürme veya efor sırasında sızıntı
• İdrar tutamama ile birlikte görülme
• Tuvalet ihtiyacını hissetmede azalma
• Sürekli ishal veya kabızlık nedeniyle kaçırma

Nedenler

Ana nedenler

• Doğum sırasında anal sfinkter kaslarının hasar görmesi
• Şeker hastalığı, multipl skleroz veya omurga yaralanması gibi sinir hasarı yapan durumlar
• Uzun süreli kabızlık ve aşırı ıkınma sonucu kas zayıflığı ve dışkı birikimi
• Kronik ishal veya ishale neden olan besin intoleransları (örn. laktoz)
• Hemoroid (basur) veya rektum sarkması gibi yapısal sorunlar
• Pelvik bölgeye uygulanan radyoterapi veya cerrahi müdahaleler

Risk faktörleri

• İleri yaş
• Vajinal doğum, özellikle doğumda komplikasyon yaşanması
• Obezite ve fazla kilo
• Kronik kabızlık veya ishal
• Pelvik organ cerrahisi öyküsü
• İnflamatuar bağırsak hastalığı (Crohn hastalığı, ülseratif kolit) gibi hastalıklar

Ne zaman doktora görünmeli

Aşağıdaki durumlarda acilen doktora görünün:

• Yukarıdaki acil belirtilerden herhangi birini yaşıyorsanız
• Tutamama ile birlikte dışkıda kan veya siyah dışkı görüyorsanız
• Şiddetli karın ağrısı veya ateşiniz varsa

Şu durumlarda rutin randevu alın:

• Gaz veya dışkı kaçırma durumu birkaç haftadan uzun sürüyorsa
• Günlük aktivitelerinizi veya sosyal yaşamınızı etkiliyorsa
• Doğum veya ameliyat sonrası başladıysa
• Gece uykudan uyandıran tutamama yaşıyorsanız

Tanı

Doktorunuz öncelikle size ayrıntılı sorular sorar; tutamamanın ne zaman, nasıl ve ne sıklıkta olduğunu öğrenmek ister. Sonra karın ve makat bölgesini muayene edebilir. Gerekirse sizi bir gastroenteroloji veya genel cerrahi uzmanına yönlendirebilir.

Yapılabilecek testler

• Fizik muayene: Karın ve rektal muayene yapılır
• Dışkı testi: Enfeksiyon veya iltihap olup olmadığına bakılır
• Anorektal manometri: Makat kaslarının basıncı ve tepkisi ölçülür
• Endoskopik muayene: Rektum ve kalın bağırsak kamera ile incelenir
• Pelvik ultrason veya MR: Kas ve bağ yapılarına dair detay verir

Randevunuzda neler beklenir

Bu muayeneler genellikle rahatsızlık verse de kısa sürelidir. Doktorunuz tanıyı netleştirmek için bu testlerin birkaçını isteyebilir. Kesin tanı konulduktan sonra uygun tedavi planı belirlenir.

Tedavi

Tedavi, tutamamanın altında yatan nedene, belirtilerin sıklığına ve kişinin yaşam kalitesine göre kişiye özel planlanır. Çoğu durumda cerrahi olmayan yöntemlerle iyileşme sağlanabilir. Amaç, hem dışkı kontrolünü hem de kişinin özgüvenini artırmaktır.

Evde kişisel bakım

• Tuvalet alışkanlığı günlüğü tutarak tetikleyicileri belirleyin
• Gündüz belli saatlerde planlı tuvalet ziyareti yapın
• Tuvalette ıkınmaktan kaçının, bağırsağınızı zorlamayın
• Güvenliği artırmak için gerekirse ped veya koruyucu iç çamaşırı kullanın
• Taharetlenme ve temizlik için yumuşak, kokusuz ürünler tercih edin

Tıbbi tedaviler

Doktorunuz bağırsak hareketlerini düzenlemeye yardımcı ilaçlar önerebilir. Ayrıca pelvik taban kas egzersizleri (Kegel egzersizleri), biofeedback yani kas kontrolünü öğreten bir eğitim yöntemi ve bağırsak eğitimi başarılı sonuçlar verir. Bu yöntemler uzman bir fizyoterapist veya hemşire eşliğinde uygulanır. İlaçlar ve tedavi yöntemleri her hasta için aynı değildir; kesinlikle doktor önerisi olmadan ilaç kullanmayın.

Ameliyat ne zaman düşünülür?

Eğer sorun kas hasarı veya rektum sarkması gibi yapısal bir nedenden kaynaklanıyorsa ve diğer tedaviler yeterli olmadıysa cerrahi seçenekler değerlendirilebilir. Cerrahi, deneyimli bir genel cerrah tarafından kişiye özel planlanır.

Bu durumla yaşamak

Bağırsak tutamama ile yaşamak, günlük planlamayı biraz daha özenli gerektirir. Evden çıkarken acil bir durum için hazırlık çantası bulundurmak, kıyafet seçiminde rahat kıyafetler tercih etmek ve gerekirse yedek kıyafet taşımak işinizi kolaylaştırır.

Yaşam tarzı ipuçları

• Düzenli egzersiz yapın ve pelvik taban kaslarını güçlendirin
• Sağlıklı bir kiloda kalmaya çalışın
• Tuvalet ihtiyacını ertelemeyin, hissettiğinizde gidin
• Günlük stresi yönetmek için gevşeme teknikleri uygulayın

Diyet ve egzersiz

Bazı yiyecekler dışkıyı yumuşatarak kaçırma riskini artırır; bazıları ise dışkıyı katılaştırır. Meyve, sebze ve tam tahıllardan zengin bir diyet, yeterli su içmek ve kafein ile aşırı baharatlı gıdalardan kaçınmak bağırsak hareketlerini düzenlemeye yardımcı olur. Pelvik taban egzersizlerini düzenli yapmak kas kontrolünü güçlendirir.

Ruh sağlığı ve duygusal iyilik hâli

Bu durum utanç, kaygı, depresyon ve sosyal izolasyona yol açabilir. Bunun sizin suçunuz olmadığını bilmeniz çok önemlidir. Duygularınızı aileniz veya bir sağlık uzmanıyla paylaşmak size iyi gelecektir. Ruhsal kriz yaşıyorsanız, kendinizi güvende hissetmiyorsanız hemen bir ruh sağlığı uzmanına veya 112'ye başvurun.

Önleme

Bazı durumlarda önlemek mümkündür. Kabızlığı önleyici beslenme, düzenli egzersiz, pelvik tabanı güçlendirme ve doğum sırasında zorlanmayı azaltmada dikkatli doğum yönetimi riski azaltabilir. Ancak bazı nedenler doğal ve kaçınılmaz olabilir.

Komplikasyonlar

Tedavi edilmezse

• Makat çevresinde cilt tahrişi ve enfeksiyonlar
• Hijyen sorunları nedeniyle idrar yolu enfeksiyonları
• Sosyal hayattan uzaklaşma ve depresyon
• Altta yatan hastalık varsa (örn. inflamatuar bağırsak hastalığı) tanı ve tedavide gecikme

Uzun vadeli görünüm

İyi haber şu ki, bağırsak tutamama çoğu zaman tedavi edilebilen bir durumdur. Kişiye özel yapılan tedavilerle önemli iyileşme sağlanabilir ve çoğu insan günlük yaşamına rahat ve özgüvenle devam edebilir. Erken hekime başvurmak, başarı şansını artırır.

Destek bul

Harici bağlantılar üçüncü taraf web sitelerini açar. Ruqelo harici içerikten sorumlu değildir. Bir kuruluşun listelenmesi onaylandığı anlamına gelmez.