Beyin Tümörleri

Genel Bakış

Beyin tümörü; beyin hücrelerinden veya beyni çevreleyen dokulardan kaynaklanan anormal hücre topluluğudur. İyi huylu (kanserleşme eğilimi düşük) ve kötü huylu (kanserli) olmak üzere iki ana gruba ayrılır. Tümörün bulunduğu bölgeye yaptığı baskı, belirtilere yol açar.

Beyin tümörleri toplumda nadir görülür. Tüm kanserlerin yaklaşık yüzde 1-2'sini oluşturur ve her yaşta ortaya çıkabilir.

Her yaştan insanda görülebilir. Bazı tümör türleri çocuklarda, bazıları ise ileri yaştaki yetişkinlerde daha sıktır. Ailede beyin tümörü öyküsü bulunanlarda risk bir miktar artabilir.

Belirtiler

Yaygın belirtiler

• Baş ağrısı, özellikle sabah yataktan kalkınca daha şiddetli ve zamanla kötüleşen baş ağrısı
• Bulantı ve kusma
• Nöbet (kasılma, bilinç kaybı veya ani dalma)
• Görme bozukluğu, çift görme veya görme alanı kaybı
• Denge problemleri, sersemlik hissi
• Kol veya bacakta güçsüzlük ya da uyuşma
• Konuşma güçlüğü veya kelime bulmakta zorlanma
• Kişilik, ruh hali veya davranış değişiklikleri
• Unutkanlık ve dikkat dağınıklığı

Çocuklarda belirtiler

• Baş çevresinin beklenenden hızlı büyümesi (bebeklerde)
• Sabahları tekrarlayan bulantı ve kusma
• Yürüme, denge ve koordinasyon güçlüğü
• Göz kayması veya görme ile ilgili sorunlar
• Okul başarısında düşüş, dikkat dağınıklığı
• Kilo alamama veya büyümede yavaşlama

Yaşlı yetişkinlerde belirtiler

• Unutkanlık ve kafa karışıklığı
• Denge kaybı ve düşme eğilimi
• Davranış ve kişilik değişiklikleri
• Konuşma ve anlama güçlüğü
• Vücudun bir tarafında güçsüzlük veya uyuşma

Nedenler

Ana nedenler

• Çoğu beyin tümörünün kesin nedeni bilinmemektedir.
• Tümörler, beyin hücrelerinin genetik yapısında (DNA) gerçekleşen değişiklikler nedeniyle hücrelerin kontrolsüz çoğalmasıyla oluşur.
• Nadiren kalıtsal sendromlar (aileden geçen bazı hastalıklar) beyin tümörü riskini artırabilir.

Risk faktörleri

• İleri yaş
• Ailede beyin tümörü veya bazı kalıtsal hastalıkların varlığı
• Daha önce baş bölgesine yüksek doz radyasyon tedavisi uygulanmış olması
• Zayıf bağışıklık sistemi; örneğin organ nakli sonrası bağışıklığı baskılayan ilaçların kullanılması

Ne zaman doktora görünmeli

Aşağıdaki durumlarda acilen doktora görünün:

• Baş ağrınız giderek şiddetleniyor ve günlük yaşamınızı etkiliyor.
• Sık sık kusma, denge kaybı veya görme bulanıklığı yaşıyorsunuz.
• Nöbet benzeri hareketler, dalma veya istemsiz kasılmalar fark ediyorsunuz.
• Davranışlarınızda, hafızanızda veya kişiliğinizde belirgin değişiklikler var.

Şu durumlarda rutin randevu alın:

• Haftalardır süren ve geçmeyen baş ağrıları için aile hekiminize başvurun.
• Açıklanamayan yorgunluk, halsizlik veya unutkanlık şikâyetiniz varsa kontrol yaptırın.
• Daha önce beyin tümörü tedavisi gördüyseniz, belirtileriniz yeniden ortaya çıkarsa hemen kontrol olun.

Tanı

Beyin tümörü tanısı öncelikle ayrıntılı bir nörolojik muayene ve beyin görüntüleme yöntemleriyle konur. Kesin tanı için şüpheli bölgeden küçük bir doku örneği alınması yani biyopsi gerekebilir.

Yapılabilecek testler

• Nörolojik muayene: doktorun refleks, denge, görme, işitme ve güç kontrolü yaptığı muayene
• MR (manyetik rezonans görüntüleme): beynin ayrıntılı görüntülerini oluşturan cihazla yapılan inceleme
• BT (bilgisayarlı tomografi): beyindeki yapıları kesitsel olarak gösteren röntgen yöntemi
• Biyopsi: şüpheli tümörden iğne veya ameliyatla örnek alınması ve patoloji laboratuvarında incelenmesi
• EEG (elektroensefalografi): beyin dalgalarının ölçüldüğü test; nöbetlerin değerlendirilmesine yardımcı olur

Randevunuzda neler beklenir

Hekiminiz önce şikâyetlerinizi dinler, ardından nörolojik muayene yapar. Gerekli görürse sizi görüntüleme merkezine veya beyin cerrahisi bölümüne yönlendirir. Tanı bazen birkaç hafta sürebilir; bu süreçte endişelerinizi sağlık ekibinizle konuşmaktan çekinmeyin.

Tedavi

Beyin tümörü tedavisi; tümörün tipi, yeri, büyüklüğü, derecesi, hastanın yaşı ve genel sağlık durumu göz önünde bulundurularak planlanır. Tedavi ekibi beyin cerrahı, tıbbi onkolog, radyasyon onkologu ve nörologdan oluşabilir.

Evde kişisel bakım

• Doktorunuza düzenli kontrollere gidin ve planlanan takibi aksatmayın.
• İlaçlarınızı hekiminizin tarif ettiği şekilde kullanın; dozu kendiniz değiştirmeyin.
• Tedavi sırasında vücudunuzun sinyallerini dinleyin; şikâyetlerinizde değişiklik olursa not alın ve bildirin.
• Ailenizden ve arkadaşlarınızdan yardım isteyin, yalnız kalmayın.
• Günlük yaşamı planlayarak enerjinizi korumaya çalışın; aşırı yorgunluktan kaçının.

Tıbbi tedaviler

Cerrahi (ameliyatla tümörün çıkarılması), radyoterapi (yüksek enerjili ışınlarla tümör hücrelerinin yok edilmesi) ve kemoterapi (kanser hücrelerini engelleyen ilaçlarla tedavi) en sık kullanılan tedavi yöntemleridir. Ayrıca tümörün çevresindeki ödemi azaltmaya yönelik ilaçlar ve tümörün genetik özelliklerine göre hedeflenmiş tedaviler de uygulanabilir. Tedavi planı bir ekip tarafından kişiye özel olarak belirlenir.

Ameliyat ne zaman düşünülür?

Tümörün yerleşimi uygunsa ve çevresindeki hayati bölgelere zarar verme riski düşükse, cerrahi olarak tümörün mümkün olduğunca tamamının çıkarılması hedeflenir. Bazı durumlarda sadece küçük bir örnek alınarak tanı konulur veya tümörün bir kısmı alınarak belirtiler hafifletilir. Ameliyat kararı ayrıntılı değerlendirmelerden sonra verilir.

Bu durumla yaşamak

Beyin tümörü ile yaşam; düzenli kontroller, belirtilerin günlük takibi ve duygusal destekle sürdürülür. Kendinize küçük hedefler koymak, günlük işleri bölümlere ayırmak ve ihtiyaç duyduğunuzda dinlenmek günlük yaşamı kolaylaştırır. İş veya hareketle ilgili zorluklar yaşıyorsanız, fizik tedavi ve rehabilitasyon programlarından destek alabilirsiniz.

Yaşam tarzı ipuçları

• Uyku düzeninize özen gösterin; yorgunluk beyin tümörü hastalarında sık görülür.
• Stresi azaltmak için nefes egzersizleri, meditasyon veya hobi edinmeyi deneyin.
• Sigara ve alkol kullanımından kaçının; bu, iyileşme sürecine yardımcı olur.
• Güvendiğiniz aile üyelerinizle duygularınızı paylaşın.
• Doktorunuzun önerisiyle hafif egzersizleri rutininize ekleyin.

Diyet ve egzersiz

Sebze, meyve ve tam tahıl ağırlıklı dengeli bir beslenme düzeni vücudunuzu tedavi sürecinde destekler. Kemoterapi veya radyoterapi sırasında iştahsızlık yaşanabilir; bu dönemde küçük ve sık öğünler tüketin. Yürüyüş, esneme ve denge çalışmaları gibi hafif egzersizleri doktorunuz onay verirse düzenli olarak yapabilirsiniz.

Ruh sağlığı ve duygusal iyilik hâli

Beyin tümörü tanısı almak kaygı, korku, üzüntü ve belirsizlik duyguları yaratabilir. Bu duygular tamamen normaldir. Duygularınızı bastırmak yerine bir psikolog, psikiyatrist veya destek grubundan yardım almayı düşünün. Kendinizi kötü hissettiğiniz anlarda yalnız olmadığınızı unutmayın; ülkenizdeki ruh sağlığı destek hizmetlerinden ve kriz hatlarından profesyonel yardım alabilirsiniz.

Önleme

Çoğu beyin tümörünün kesin bir önlenme yöntemi yoktur. Sağlıklı yaşam alışkanlıkları, belirtileri erken fark etmek ve düzenli sağlık kontrollerine gitmek en akıllıca yaklaşımdır.

Aşılar

Bugün için beyin tümörlerinden koruyan bir aşı bulunmamaktadır.

Tarama programları

Sağlıklı bireylerde beyin tümörünü önlemek için rutin tarama testi önerilmemektedir. Risk altındaki kişilerde hekim gerekli görürse görüntüleme yapılabilir.

Komplikasyonlar

Tedavi edilmezse

• Tümör büyüyerek kafa içi basıncını artırabilir ve şiddetli baş ağrısına, bulantıya, bilinç bulanıklığına yol açabilir.
• Çevredeki beyin dokusuna baskı yaparak kalıcı güçsüzlük, konuşma, görme veya denge bozukluğu oluşturabilir.
• Bazı kötü huylu tümörler beyin-omurilik sıvısı yoluyla yayılabilir ve yaşamı tehdit edebilir.

Uzun vadeli görünüm

Beyin tümörleri ciddi ve karmaşık hastalıklardır; ancak tedavi alanında önemli ilerlemeler yaşanmaktadır. Erken tanı, doğru tedavi ve düzenli takip ile birçok kişi yaşamını üretken ve kaliteli sürdürebilir. Hastalığın seyri ve tedaviye yanıt kişiden kişiye değişir; bu nedenle sağlık ekibinizle güven içinde çalışmak ve umudunuzu korumak tedavinin önemli bir parçasıdır.

Destek bul

Harici bağlantılar üçüncü taraf web sitelerini açar. Ruqelo harici içerikten sorumlu değildir. Bir kuruluşun listelenmesi onaylandığı anlamına gelmez.