Beyin Tümörleri: Gliomlar

Genel Bakış

Gliomlar, beynin destek dokusu olan glial hücrelerden kaynaklanan bir grup beyin tümörüdür. Bu tümörler iyi huylu (yavaş büyüyen, yayılmayan) veya kötü huylu (hızlı büyüyen, çevre dokulara sızan) olabilir. Beyin tümörü denildiğinde akla hemen kanser gelmemelidir; bazı gliomlar yıllarca sorun çıkarmaz, bazıları ise tedavi gerektirir.

Gliomlar nadir görülen tümörlerdir. Yılda 100.000 kişiden yaklaşık 5-6'sında yeni beyin tümörü teşhis edilir; bunların bir kısmı gliomdur. Her yaşta görülebilir.

Gliomlar her yaşta ortaya çıkabilir. Bazı türleri (örneğin pilositik astrositom) çocuklarda daha sıktır. Diğer türleri (örneğin glioblastom) genellikle 50 yaş üstü erişkinlerde görülür. Erkeklerde biraz daha sık olduğu düşünülmektedir.

Belirtiler

Yaygın belirtiler

• Özellikle sabahları daha kötü olan baş ağrıları
• Nöbetler (havale)
• Bulanık görme veya çift görme
• Bulantı ve kusma
• Kol, bacak veya yüzde güçsüzlük veya uyuşma
• Denge ve yürüme sorunları
• Konuşma güçlüğü veya kelime bulmada zorluk
• Kişilik değişiklikleri, sinirlilik veya dalgınlık

Çocuklarda belirtiler

• Baş ağrısı ve kusma (özellikle sabah bulantısı)
• Okul başarısında düşüş veya dikkat dağınıklığı
• Denge bozukluğu ve sık düşme
• Göz hareketlerinde kayma veya görme sorunları
• Büyüme ve gelişmede gecikme veya iştah kaybı
• Davranış değişiklikleri ve huysuzluk

Yaşlı yetişkinlerde belirtiler

• Yeni başlayan veya şiddetini artıran baş ağrıları
• Bellek kaybı ve kafa karışıklığı
• Denge kaybı ve düşük enerji
• Tek tarafta güçsüzlük veya titreme
• İdrar tutamama gibi günlük işlevlerde değişiklikler
• Depresyon veya duygusal küntlük

Nedenler

Ana nedenler

• Gliomların kesin nedeni genellikle bilinmemektedir.
• Beyin hücrelerinin DNA'sında zamanla oluşan değişiklikler kontrolsüz hücre büyümesine yol açabilir.
• Bazı kalıtsal genetik sendromlar (örneğin nörofibromatozis, Li-Fraumeni sendromu) gliom riskini artırabilir.
• Yüksek doz iyonize radyasyona maruz kalmak (örneğin başka bir hastalık için uygulanan radyoterapi) nadir de olsa risk oluşturabilir.

Risk faktörleri

• İleri yaş (özellikle 50 yaş üstü)
• Ailede beyin tümörü öyküsü (nadiren)
• Bazı kalıtsal hastalıklar
• Daha önce baş bölgesine radyasyon tedavisi almış olmak
• Cep telefonu, elektrik hatları gibi faktörlerin riski artırdığı kesin olarak kanıtlanmamıştır.

Ne zaman doktora görünmeli

Aşağıdaki durumlarda acilen doktora görünün:

• Yeni başlayan, şiddetli veya kötüleşen baş ağrısı
• Nöbet geçirme
• Bir tarafta güçsüzlük, uyuşma veya karıncalanma
• Görme, konuşma veya denge ile ilgili yeni belirtiler
• Açıklanamayan sürekli kusma

Şu durumlarda rutin randevu alın:

• Birkaç haftadır aralıklı ama sürekli baş ağrısı
• Unutkanlık veya dikkat dağınıklığı
• Yorgunluk, enerji düşüklüğü
• Duygu durumda belirgin değişiklikler

Tanı

Gliom tanısı önce bir nörolog (beyin ve sinir sistemi uzmanı) tarafından yapılan ayrıntılı muayene ile başlar. Ardından beynin görüntülenmesi ve gerekirse biyopsi ile kesin tanı konur.

Yapılabilecek testler

• Nörolojik muayene: refleksler, denge, güç, görme ve koordinasyon kontrol edilir.
• Beyin görüntüleme: Manyetik rezonans görüntüleme (MR) en sık kullanılan yöntemdir. Bilgisayarlı tomografi (BT) de ilk değerlendirmede kullanılabilir.
• Biyopsi: Tümörlü bölgeden küçük bir örnek alınarak mikroskopta incelenir. Bu işlem tümörün türünü ve derecesini belirlemek için en güvenilir yoldur.
• Genetik testler: Biyopsi örneğinde tümörün bazı özelliklerine bakılabilir; bu da tedavi kararlarını yönlendirir.

Randevunuzda neler beklenir

Muayene ve görüntüleme sonrasında nörolog sizi bir beyin cerrahı, onkolog ve radyasyon onkoloğundan oluşan bir ekipte yönlendirebilir. Tanı süreci birkaç hafta sürebilir. Bu süreçte tüm test sonuçları toplandıktan sonra doktorunuz sizinle tanıyı, tedavi seçeneklerini ve beklentileri ayrıntılı olarak paylaşacaktır.

Tedavi

Gliom tedavisi tümörün türüne, derecesine, yerine, hastanın yaşına ve genel sağlık durumuna göre planlanır. Tedavi genellikle cerrahi, radyoterapi ve kemoterapinin bir kombinasyonudur. Amaç tümörü mümkün olduğunca kontrol altına almak, belirtileri hafifletmek ve yaşam kalitesini korumaktır.

Evde kişisel bakım

• Doktorunuzun verdiği ilaçları düzenli kullanmak
• Yeterli dinlenmek ve uyku düzenine dikkat etmek
• Baş ağrısı veya mide bulantısı gibi belirtileri günlük not alarak takip etmek
• Tedavi sürecinde stresi azaltacak aktiviteler bulmak (hafif yürüyüş, nefes egzersizleri)
• Aileniz ve arkadaşlarınızdan destek istemek
• Araç kullanma veya tehlikeli işler konusunda doktorunuzun önerilerine uymak (nöbet riski nedeniyle)

Tıbbi tedaviler

Tedavide tümörün cerrahi olarak çıkarılması (rezeksiyon) en sık uygulanan ilk adımdır. Tümörün tamamı çıkarılamıyorsa veya erişilmesi zorsa, radyoterapi (yüksek enerjili ışınlarla tümör hücrelerini yok etme) ve kemoterapi (ilaçla tümör hücrelerinin çoğalmasını engelleme) kullanılabilir. Son yıllarda tümörün genetik yapısına yönelik hedefli tedaviler de uygulanmaktadır. Hangi tedavinin uygun olduğuna onkolog ve beyin cerrahı ekipçe karar verir.

Ameliyat ne zaman düşünülür?

Ameliyat, tümörün beynin güvenli bölgesinde ise ve tamamen çıkarılma olasılığı varsa öncelikli tedavi seçeneğidir. Tümör riskli bir bölgedeyse veya çok yaygınsa, cerrahi olarak sadece parça alınarak biyopsi yapılabilir ve diğer tedaviler planlanır.

Bu durumla yaşamak

Gliom ile yaşamak belirsizlikler taşır, ancak birçok kişi tedavi boyunca aktif bir yaşam sürdürebilir. Günlük rutininizi ihtiyaçlarınıza göre düzenlemek, dinlenmeye zaman ayırmak ve enerjinizi korumak önemlidir. Denge veya güç kaybı yaşayanlar ev içinde güvenlik önlemleri alabilir.

Yaşam tarzı ipuçları

• Düzenli hafif egzersizler (yürüyüş, esneme) doktor onayıyla yapılabilir
• Alkol ve sigara kullanımından kaçınmak
• Uyku düzenine dikkat etmek
• Stresle başa çıkmak için gevşeme teknikleri denemek
• Sosyal bağlantıları sürdürmek, yalnız kalmamak

Diyet ve egzersiz

Dengeli beslenme bağışıklık sistemini güçlü tutar ve tedaviye bağlı yorgunluğu hafifletebilir. Bol sebze, meyve, tam tahıl ve yeterli protein içeren bir diyet önerilir. Doktorunuz damar sağlığınızı veya kortizon kullanımına bağlı kan şekerini etkileyen özel durumlar için diyet önerebilir. Egzersiz, doktorunuzun belirlediği sınırlarda günde 20-30 dakika hafif aktivite şeklinde olabilir.

Ruh sağlığı ve duygusal iyilik hâli

Beyin tümörü tanısı kaygı, korku, üzüntü ve öfke gibi duygulara yol açabilir. Bu duygular normaldir. Depresyon ve anksiyete tedavi edilebilir; psikolog veya psikiyatristten destek almak güçlülük değil, kendine iyi bakmaktır. Ayrıca aile üyeleri de benzer duygular yaşayabilir, onların da destek alması önemlidir.

Önleme

Gliomların büyük bir kısmı için bilinen bir önleme yöntemi yoktur. Kafa bölgesine gereksiz yüksek doz radyasyon maruziyetinden kaçınmak riski azaltabilir. Sağlıklı beslenme, düzenli egzersiz ve genel sağlık kontrolleri her hastalıkta olduğu gibi önemlidir.

Aşılar

Gliomlar için önleyici bir aşı bulunmamaktadır.

Tarama programları

Gliom için toplum genelinde yapılan bir tarama testi yoktur. Belirti ortaya çıkmadığı sürece rutin görüntüleme önerilmez.

Komplikasyonlar

Tedavi edilmezse

• Tümör büyüdükçe beyin içi basınç artabilir ve bu, bilinç kaybına yol açabilir
• Hareket, konuşma, görme veya düşünme fonksiyonlarında kalıcı kayıplar gelişebilir
• Nöbetler sıklaşabilir ve kontrolü zorlaşabilir
• Hayatı tehdit eden beyin fıtıklaşması (beynin kafatası içindeki baskıyla yer değiştirmesi) gibi ciddi durumlar oluşabilir

Uzun vadeli görünüm

Gliom tanısı ciddi bir durumdur; ancak tüm gliomlar aynı değildir. Bazıları yıllarca yavaş ilerler ve tedaviyle kontrol altına alınabilir. Tıp alanında hızla gelişen cerrahi teknikler, radyoterapi yöntemleri ve yeni ilaçlar sayesinde yaşam süresi ve kalitesi giderek artmaktadır. Her hastanın durumu farklıdır; doktorunuz size özel bir değerlendirme yapacaktır. Umutlu kalmak ve tedavi sürecine aktif katılmak önemlidir.

Destek bul

Yardım hatları

Harici bağlantılar üçüncü taraf web sitelerini açar. Ruqelo harici içerikten sorumlu değildir. Bir kuruluşun listelenmesi onaylandığı anlamına gelmez.