Kol veya Bilek Kırığı

Genel Bakış

Kol veya bilek kırığı, kol kemiği (humerus), ön kol kemikleri (radius ve ulna) veya el bileğini oluşturan kemiklerden birinin kırılmasıdır. Kırık, kemikte çatlak olarak başlayabileceği gibi kemiğin tamamen ikiye ayrılması şeklinde de olabilir.

Evet, kol ve el bileği kırıkları, acil servise yapılan başvuruların en sık nedenlerinden biridir.

Her yaş grubunda görülebilir. Çocuklar, spor yapanlar, kemik yoğunluğu azalmış yaşlı yetişkinler en yüksek risk grupları arasındadır.

Belirtiler

Yaygın belirtiler

• Kol veya bilekte şiddetli ağrı
• Şişlik ve morarma
• Dokunulduğunda hassasiyet
• Kolu veya bileği hareket ettirmede zorluk
• Kol veya bilekte şekil bozukluğu (kemik normal hizasından çıkmış gibi görünebilir)
• Uyuşma veya karıncalanma

Çocuklarda belirtiler

• Çocuk, kolunu kullanmak istemeyebilir veya kolunu koruyabilir
• Kol veya bilekte hafif şişlik ve ağrı olabilir; çatlak kırıklarda ağrı daha az belirgin olabilir
• Huzursuzluk, ağlama ve kolunu hareket ettirmekten kaçınma sık görülür

Yaşlı yetişkinlerde belirtiler

• Düşük enerjili bir düşme bile kırığa neden olabilir
• Ağrı ve şişlik daha belirgin olabilir
• Bilekte çatal görünümü gibi şekil bozukluğu gelişebilir
• Günlük işlerde ve kişisel bakımda zorlanma belirginleşir

Nedenler

Ana nedenler

• Düşme (örneğin yürürken, merdiven inerken veya kaygan zeminde)
• Spor yaralanmaları (kayak, futbol, paten gibi sporlar)
• Doğrudan darbe (kola sert bir cisim çarpması)
• Trafik kazaları
• Refleks olarak eli yere koyarak düşmeyi destekleme

Risk faktörleri

• Osteoporoz (kemik erimesi) nedeniyle kemiklerin zayıflaması
• İleri yaş
• Çocukluk dönemi
• Bazı sporlar ve yüksek riskli aktiviteler
• Dengesizlik ve yürüme güçlüğü
• D vitamini eksikliği veya yetersiz beslenme

Ne zaman doktora görünmeli

Aşağıdaki durumlarda acilen doktora görünün:

• Düşme, darbe veya spor yaralanması sonrası kol ve bilekte ağrı, şişlik, hareket kısıtlılığı veya şekil bozukluğu varsa
• Kol veya elde uyuşma, güçsüzlük veya karıncalanma varsa
• Ağrı nedeniyle kolu veya eli kullanamıyorsanız
• Alçı ya da atel sonrası ağrı artıyor, parmaklarda morarma veya soğukluk oluşuyorsa

Şu durumlarda rutin randevu alın:

• Kol ve bilekte ağrı ve şişlik birkaç gündür geçmiyorsa
• Daha önce kırık tanısı konduysa ve kontrol zamanı geldiyse
• Fizik tedavi sonrası ağrı veya hareket kısıtlılığı devam ediyorsa

Tanı

Doktor önce belirtilerinizi sorar ve kolunuzu, bileğinizi muayene eder. Muayene sırasında kolu hareket ettirmeniz, güç ve his kontrolü yapılır. Genellikle röntgen ile kırık olup olmadığı netleştirilir.

Yapılabilecek testler

• Röntgen (X-ray)
• Gerektiğinde bilgisayarlı tomografi (BT), özellikle eklem içi kırıkları veya parçalı kırıkları değerlendirmek için
• Nadiren manyetik rezonans görüntüleme (MR), gizli kırıklar veya bağ dokusu hasarı için

Randevunuzda neler beklenir

Muayene ve görüntüleme genellikle aynı gün sonuçlanır. Kırık saptanırsa acil serviste alçı veya atel uygulanabilir ve ortopedi uzmanıyla görüşme planlanır. Röntgen çekimi sırasında ağrınız olmaz, ancak kolu pozisyon verirken kısa süreli rahatsızlık duyabilirsiniz.

Tedavi

Tedavinin amacı kırık kemiğin uçlarını doğru hizaya getirmek ve iyileşene kadar sabit tutmaktır. Çoğu kırık alçı veya atel gibi sabitleyici bir cihazla tedavi edilir. Kırığın tipi, yeri ve kayma miktarı tedavi yaklaşımını belirler.

Evde kişisel bakım

• Doktorunuzun önerdiği şekilde kolunuzu kalp seviyesinin üzerinde dinlendirin; bu, şişliği azaltır.
• İlk günlerde, ince bir bez aracılığıyla günde birkaç kez 15-20 dakika buz uygulayın. Buzu doğrudan cilde koymayın.
• Alçı veya atelinizin kuru kalmasına özen gösterin. Islanırsa doktorunuzu arayın.
• Alçının içine bir şey sokmayın; kaşımayın.
• Doktorunuzun önerdiği aralıklarla kontrole gidin.
• Sigara içiyorsanız bırakmayı deneyin; sigara kemik iyileşmesini yavaşlatabilir.

Tıbbi tedaviler

Doktorunuz ağrıyı kontrol etmek için uygun bir ağrı kesici önerebilir. Genellikle kırık parçaları yerine oturtulduktan sonra (kapalı redüksiyon) alçı veya atel uygulanır. Bazı kırıklarda ciltten iğne ile geçici sabitleme yapılabilir. Cerrahi tedavi gereken durumlarda plak, vida veya çivi gibi implantlarla kemikler sabitlenir. Ameliyattan sonra genellikle bir süre alçı veya atel kullanılır.

Ameliyat ne zaman düşünülür?

Kaymış (deplase) kırıklarda, kemik parçalarının birbirine temas etmediği durumlarda, eklem içini ilgilendiren kırıklarda veya birden fazla kırığı olan kişilerde cerrahi gerekebilir. Açık kırıklar da enfeksiyon riskini azaltmak için genellikle ameliyatla temizlenir ve sabitlenir.

Bu durumla yaşamak

Alçıda geçen süre kırığın yerine ve tipine göre değişmekle birlikte genellikle 4 ila 8 haftadır. Bu sürede günlük işlerde tek elinizi kullanmanız gerekebilir. Duş alırken alçıyı su geçirmez bir koruyucuyla örtün. Fizik tedavi, iyileşme tamamlandıktan sonra hareket açıklığını ve gücü geri kazanmanıza yardımcı olur.

Yaşam tarzı ipuçları

• Düşmeyi önlemek için evde kaygan zeminleri düzeltin, takılma riski oluşturan halı ve kabloları kaldırın.
• Görüşünüzü düzenli kontrol ettirin; evde gece lambası kullanın.
• Doktorunuz uygun görürse kemik sağlığınızı desteklemek için hafif direnç egzersizleri yapın.
• Denge egzersizleri (örn. tai chi) yaşlı erişkinlerde düşme riskini azaltabilir.

Diyet ve egzersiz

Yeterli kalsiyum ve D vitamini kemik sağlığı için önemlidir. Süt ürünleri, yeşil yapraklı sebzeler, badem ve tahıl ürünleri kalsiyumdan zengindir; güneş ışığı D vitamininin doğal kaynağıdır. Egzersiz, dengeli beslenme ve sigaradan kaçınmak kemikleri güçlendirir. İyileşme döneminde doktorunuzun önerdiği süre korunup sonrasında egzersize yavaşça dönün.

Ruh sağlığı ve duygusal iyilik hâli

Bir kırık, bağımsızlığın geçici olarak kısıtlanması ve günlük işlerin zorlaşması nedeniyle kaygı, üzüntü veya öfke yaratabilir. Bu duygular normaldir. Kendinizi güçlü bir şekilde karamsar hissediyorsanız ya da sürekli yalnız görüyorsanız doktorunuzla veya bir ruh sağlığı uzmanıyla konuşun. Kendinize veya başkalarına zarar verme düşünceleriniz olursa, hemen 112'yi arayın veya size en yakın sağlık kuruluşuna başvurun.

Önleme

Her kırık önlenemese de risk, yaşam tarzı ve çevre düzenlemeleriyle azaltılabilir. Güvenli egzersiz, düşme önlemleri ve kemik sağlığını gözetmek bu riski düşürür. Düzenli yürüyüş ve denge egzersizleri düşmeyi önlemeye yardımcı olabilir; evdeki takılma tehlikelerini ortadan kaldırmak da önemlidir.

Komplikasyonlar

Tedavi edilmezse

• Kemiklerin yanlış kaynaması veya hiç kaynamaması
• Kol veya bilekte kalıcı şekil bozukluğu
• Eklem sertliği ve hareket kısıtlılığı
• Sinir veya damar yaralanması nedeniyle uyuşma, güçsüzlük veya kan dolaşımı sorunları
• Açık kırıkta enfeksiyon riski

Uzun vadeli görünüm

Erken ve uygun tedaviyle çoğu kol ve bilek kırığı başarılı şekilde iyileşir. Tam iyileşme ve normal kullanıma dönüş birkaç ayı bulabilir; ancak çoğu insan günlük aktivitelerine geri döner. Fizik tedaviye düzenli devam etmek iyileşmeyi hızlandırır ve güç kazanmanıza yardımcı olur.

Destek bul

Harici bağlantılar üçüncü taraf web sitelerini açar. Ruqelo harici içerikten sorumlu değildir. Bir kuruluşun listelenmesi onaylandığı anlamına gelmez.