El Kırığı

Genel Bakış

El kırığı, elinizdeki kemiklerden birinin çatlaması veya kırılmasıdır. Elinizde parmak, avuç içi ve el bileği bölgesinde birçok küçük kemik bulunur. Kırık, bir düşme, çarpma, zorlanma veya kaza sonucu oluşabilir.

El kırıkları, üst ekstremite kırıkları arasında oldukça sık görülür. Özellikle genç aktif bireylerde spor ve iş kazalarıyla, yaşlılarda ise düşmelerle sık karşılaşılır.

Her yaşta görülebilir. Sporcular, el işiyle uğraşanlar, çocuklar ve kemik yoğunluğu azalmış yaşlılar daha yüksek risk altındadır.

Belirtiler

Yaygın belirtiler

• Kırılan bölgede şiddetli ağrı
• Şişlik ve morarma
• Dokununca hassasiyet
• Eli veya parmakları hareket ettirmede zorluk
• Elde şekil bozukluğu veya anormal açı

Çocuklarda belirtiler

• Çocuklar kırığı tam olarak tarif edemeyebilir; huzursuzluk, ağlama ve elini kullanmaktan kaçınma görülebilir.
• Kemikler büyüme çağında olduğu için şişlik hızla gelişebilir.
• Çocuk ağrıyan elini gövdesine bastırır veya elini hareket ettirmek istemez.

Yaşlı yetişkinlerde belirtiler

• Kemik erimesi nedeniyle hafif bir düşme bile kırığa yol açabilir.
• Ağrı ve şişlik daha silik olabilir; bu yüzden kırık fark edilmeyebilir.
• Denge sorunları nedeniyle düşme ve kırık riski daha yüksektir.

Nedenler

Ana nedenler

• Düşme sırasında eli yere koyma
• Spor yaralanmaları
• İş kazaları veya elin makinelere sıkışması
• Trafik kazaları
• Yumruk atma veya sert bir yüzeye vurma

Risk faktörleri

• Osteoporoz (kemik erimesi) gibi kemik sağlığını etkileyen hastalıklar
• İleri yaş
• Denge sorunları ve düşme riskini artıran durumlar
• Temas sporlarıyla uğraşmak
• Yetersiz kalsiyum veya D vitamini alımı

Ne zaman doktora görünmeli

Aşağıdaki durumlarda acilen doktora görünün:

• Kemiğin deriyi deldiği veya açık yara oluştuğunda
• Elde his kaybı, uyuşma veya parmaklarda morarma olduğunda
• Şiddetli ağrı nedeniyle el hareket ettirilemiyorsa
• Elin şekli bozuksa veya normalden farklı görünüyorsa

Şu durumlarda rutin randevu alın:

• Düşme veya çarpma sonrası ağrı ve şişlik birkaç gün içinde geçmiyorsa
• Eli günlük işlerde kullanırken zorlanma devam ediyorsa
• Daha önce kırık geçmiş bölgede tekrarlayan ağrı varsa

Tanı

Doktorunuz önce elinizi muayene eder, ağrılı ve şiş bölgeleri kontrol eder. Kırığın kesin tanısı genellikle röntgen ile konulur.

Yapılabilecek testler

• Röntgen (direkt grafi)
• Gerekirse bilgisayarlı tomografi (BT)
• Nadiren manyetik rezonans görüntüleme (MRG)

Randevunuzda neler beklenir

Muayene ve görüntüleme sonrasında doktorunuz kırığın yerini, tipini ve parçalı olup olmadığını belirler. Değerlendirme sırasında eliniz hafifçe hareket ettirilebilir; bu normaldir. Tanı konulduktan sonra tedavi seçenekleri sizinle ayrıntılı olarak konuşulur.

Tedavi

El kırığının tedavisi kırığın tipine, yerine ve kemiklerin hizasına bağlıdır. Basit ve yerinde duran kırıklar alçı veya atel ile iyileşebilir. Kaymış veya parçalı kırıklarda cerrahi gerekebilir. Amaç kemikleri doğru hizada tutmak, ağrıyı kontrol etmek ve elin fonksiyonunu geri kazandırmaktır.

Evde kişisel bakım

• İlk 48 saat elinizi kalp seviyesinin üzerinde tutarak şişliği azaltın.
• İnce bir bez arasına koyduğunuz buzu 15-20 dakika aralıklarla kırık bölgeye uygulayın.
• Doktorunuzun önerdiği hareketleri aksatmayın; ağrı yapan hareketlerden kaçının.
• Alçı veya atelin ıslanmamasına özen gösterin.
• Alçı veya atel içinde dayanılmaz ağrı, uyuşma veya morarma olursa hemen sağlık kuruluşuna başvurun.

Tıbbi tedaviler

Doktorunuz, kırık kemiği hizalayabilir ve alçı ya da atel uygulayabilir. Ağrıyı kontrol etmek için doktorunuzun uygun gördüğü ağrı kesiciler kullanılabilir. İlaçlar yalnızca doktorun önerdiği şekilde ve sürede kullanılmalıdır. Bazı kırıklarda iyileşme sürecini desteklemek için fizik tedavi önerilir.

Ameliyat ne zaman düşünülür?

Kemik parçaları birbirinden ayrılmışsa, açık kırık varsa veya kırık eklem içine uzanıyorsa, kemikleri plak ve vidalarla sabitlemek için cerrahi müdahale gerekebilir. Ameliyat sonrası fizik tedavi ile elin gücü ve hareketi geri kazandırılmaya çalışılır.

Bu durumla yaşamak

Alçı veya atel süresince günlük işlerinizi tek elle yapmak zorunda kalabilirsiniz. Elinizi yüksekte tutarak şişliği azaltabilirsiniz. Doktorunuz alçının ne zaman çıkarılacağını ve ne zaman normal aktivitelere dönebileceğinizi söyleyecektir. Bu sürede eli zorlayan hareketlerden kaçınmalısınız.

Yaşam tarzı ipuçları

• Elinizi kullanırken ağrı hissederseniz dinlenin.
• Alçıyı su geçirmeyecek şekilde koruyun.
• Doktorunuz izin verdiğinde parmak ve avuç içi egzersizleri yapın.
• Kontrollerinizi ihmal etmeyin.
• İyileşme döneminde sigara kullanıyorsanız bırakmayı deneyin; çünkü sigara kemik kaynamasını yavaşlatabilir.

Diyet ve egzersiz

Kemik sağlığı için kalsiyum ve D vitamini önemlidir. Süt, yoğurt, peynir, yeşil yapraklı sebzeler ve badem iyi kalsiyum kaynaklarıdır. Doktorunuz önerirse D vitamini takviyesi alabilirsiniz. Egzersizler doktor kontrolünde ve ağrı sınırına dikkat edilerek yapılmalıdır.

Ruh sağlığı ve duygusal iyilik hâli

El kırığı, yazma, yemek yeme ve giyinme gibi basit işleri bile zorlaştırabilir. Bu durum can sıkıntısı, çaresizlik veya kaygıya yol açabilir. Bu dönemin geçici olduğunu hatırlayın ve duygusal olarak zorlandığınızda yakınlarınıza veya bir sağlık uzmanına destek olmaktan çekinmeyin.

Önleme

El kırıklarını tamamen önlemek mümkün olmasa da riski azaltmak mümkündür. Evde düşmelere karşı halıları sabitlemek, kaygan zeminlerde dikkatli olmak, spor yaparken koruyucu ekipman kullanmak ve kemik sağlığını korumak önemlidir.

Aşılar

El kırığına özel bir aşı bulunmamaktadır.

Tarama programları

El kırığı için rutin bir tarama testi yoktur. Ancak osteoporoz riskiniz varsa doktorunuz kemik yoğunluğu ölçümü önerebilir.

Komplikasyonlar

Tedavi edilmezse

• Kemik kaynamayabilir veya yanlış açıyla kaynayabilir.
• Eklemde sertlik ve hareket kısıtlılığı kalıcı olabilir.
• Sinir veya damar yaralanması gelişebilir.
• Kronik ağrı ve el fonksiyon kaybı oluşabilir.

Uzun vadeli görünüm

Erken teşhis ve uygun tedaviyle el kırıklarının büyük çoğunluğu tamamen iyileşir. Tedavi sürecinde doktorunuzun önerilerine uymak, kontrolleri aksatmamak ve fizik tedaviyi düzenli yapmak elinizin eski gücüne kavuşmasını sağlar. İyileşme süresi kırığın tipine göre değişir; çoğu kırık 6-8 hafta içinde kaynar, ancak tam güç kazanımı birkaç ayı bulabilir.

Destek bul

Yerel kuruluşlar

• T.C. Sağlık Bakanlığı ↗ · Türkiye

Yardım hatları

Harici bağlantılar üçüncü taraf web sitelerini açar. Ruqelo harici içerikten sorumlu değildir. Bir kuruluşun listelenmesi onaylandığı anlamına gelmez.