Bruselloz: Belirtileri, Tedavisi ve Korunma Yolları

Genel Bakış

Bruselloz, hayvanlardan insanlara geçen bir enfeksiyon hastalığıdır. 'Brusella' adlı mikropların (bakterilerin) neden olduğu bu hastalık, genellikle hasta hayvanların sütünü içmek, peynir veya tereyağı gibi süt ürünlerini tüketmek ya da hayvanların dokularıyla temas etmekle bulaşır. İnsandan insana bulaşma çok nadirdir.

Türkiye'de özellikle hayvancılıkla uğraşan kırsal bölgelerde ve iç Anadolu, Doğu Anadolu gibi yörelerde görülme sıklığı diğer bölgelere göre daha yüksektir. Ancak şehirlerde de çiğ süt ürünleri tüketimiyle görülebilir.

Çiftçiler, veterinerler, kasap ve çoban gibi hayvanlarla sürekli temas eden kişiler daha büyük risk altındadır. Aynı zamanda çiğ süt veya pastörize edilmemiş süt ürünleri tüketen herkesi etkileyebilir.

Belirtiler

Yaygın belirtiler

• Ateş (özellikle akşamları yükselen ve kendiliğinden düşen ateş)
• Gece terlemeleri
• Kas, bel ve eklem ağrıları
• Halsizlik ve yorgunluk
• Baş ağrısı
• İştahsızlık ve kilo kaybı

Nedenler

Ana nedenler

• Brusella bakterisi taşıyan koyun, keçi, sığır ve domuz gibi hayvanlardan insanlara bulaşır.
• Pastörize edilmemiş süt ve süt ürünlerinin (peynir, tereyağı, kaymak, dondurma) tüketilmesi en sık bulaşma yoludur.
• Hayvanların kanı, idrarı, plasentası veya düşük yapmış fetüsleriyle doğrudan temas.
• Bakteri taşıyan tozların solunması (nadiren) veya kesik ve sıyrıkların hayvan dokularıyla teması.

Risk faktörleri

• Çiftlik ve mezbaha çalışanı olmak
• Veteriner hekimlik yapmak
• Çiğ süt ve evde yapılmış peynir tüketmek
• Brusella aşısı yapılmamış veya hastalıklı hayvanlarla bir arada yaşamak
• Bağışıklık sistemi zayıf kişilerde hastalık daha ağır seyredebilir

Ne zaman doktora görünmeli

Aşağıdaki durumlarda acilen doktora görünün:

• Yüksek ateşle birlikte şiddetli baş ağrınız ve boyun sertliğiniz varsa
• Eklemlerinizde şiddetli ağrı, şişlik ve hareket kısıtlılığı varsa
• Kendinizi çok bitkin hissediyor ve günlük işlerinizi yapamıyorsanız

Şu durumlarda rutin randevu alın:

• Birkaç haftadır açıklanamayan ateş, gece terlemesi veya yorgunluk yaşıyorsanız
• Kırsal bölgede yaşıyor veya hayvanlarla düzenli temas ediyorsanız ve bu belirtilerden birine sahipseniz
• Çiğ süt ürünleri tükettikten sonra hasta hissetmeye başladıysanız

Tanı

Doktorunuz öncelikle şikayetlerinizi dinler, süt ürünleri tüketip tüketmediğinizi ve hayvanlarla temasınızı sorar. Ardından fizik muayene yaparak kan testleri ister. Brusellozun kesin tanısı genellikle kan testleriyle konur; bazen kemik iliği veya diğer vücut sıvılarından örnek alınması gerekebilir.

Yapılabilecek testler

• Kan testleri (tam kan sayımı, karaciğer ve böbrek fonksiyon testleri)
• Brusella antikor testleri (Wright testi gibi)
• Kan kültürü (hastalığa neden olan bakteriyi üretmek için)
• Gerekirse kemik iliği kültürü
• Röntgen veya manyetik rezonans görüntüleme (eklem ve omurga tutulumu şüphesinde)

Randevunuzda neler beklenir

Tanı için kan alınması ve sonuçların değerlendirilmesi birkaç gün sürebilir. Kültür testleri daha uzun sürebilir. Bu süre içinde doktorunuz belirtilerinize göre tedavinize başlayabilir. Tanı konulduktan sonra tedavi birkaç hafta veya ay sürebilir, bu nedenle sabırlı olmanız önemlidir.

Tedavi

Bruselloz tedavisinde amaç, enfeksiyonu tamamen ortadan kaldırmak ve hastalığın kronikleşmesini önlemektir. Tedavi genellikle iki veya daha fazla antibiyotiğin bir arada kullanıldığı bir kombinasyon şeklinde planlanır. Tedavi süresi en az 6 hafta olabilir; bazı durumlarda daha uzun sürebilir. İlaçların düzenli kullanılması ve doktor kontrolünde tamamlanması çok önemlidir.

Evde kişisel bakım

• Bol istirahat edin ve vücudunuzu dinleyin.
• Ateş ve terleme nedeniyle kaybettiğiniz suyu yerine koymak için bol sıvı tüketin.
• Doktorunuzun önerdiği şekilde ilaçlarınızı düzenli kullanın.
• Tedavi sırasında alkolden uzak durun.
• Belirtileriniz geçse bile ilacı bırakmayın.
• Hayvanlarla temastan kaçının ve çiğ süt ürünleri tüketmeyin.

Tıbbi tedaviler

Bruselloz antibiyotiklerle tedavi edilir. Hangi antibiyotiklerin ne kadar süreyle kullanılacağına doktorunuz karar verir. Tedavide genellikle iki antibiyotiğin birlikte kullanılması önerilir; bu sayede hastalığın tekrarlama riski azalır. Tedavi süresi boyunca düzenli kontrol kan testleri yapılabilir. Antibiyotikleri doktorunuzun önerdiği doz ve sürede kullanmanız çok önemlidir. Kendi başınıza ilaç değiştirmeyin veya doz atlamayın.

Ameliyat ne zaman düşünülür?

Brusellozun kendisi için genellikle ameliyat gerekmez. Ancak nadiren hastalığa bağlı olarak omurgada veya eklemlerde apse (iltihap topluluğu) oluşursa, bu apsenin boşaltılması için cerrahi girişim gerekebilir. Bu durum doktorunuz tarafından değerlendirilir.

Bu durumla yaşamak

Bruselloz tedavisi uzun sürebilir ve bu süreçte yorgunluk, halsizlik ve eklem ağrıları yaşam kalitesini etkileyebilir. Kendinize zaman tanıyın, dinlenin ve doktorunuzun önerdiği tedavi planına sadık kalın. Belirtileriniz iyileştikçe günlük aktivitelerinize yavaş yavaş dönebilirsiniz.

Yaşam tarzı ipuçları

• Düzenli uyuyun ve yeterince dinlenin.
• Stres yönetimine önem verin; gevşeme egzersizleri veya nefes çalışmaları deneyebilirsiniz.
• Sigara içiyorsanız bırakmayı deneyin, sigara tedaviyi olumsuz etkileyebilir.
• Hayvanlarla çalışırken koruyucu eldiven, maske ve önlük kullanın.

Diyet ve egzersiz

İyileşme döneminde dengeli ve besleyici bir diyet uygulayın. Bol meyve, sebze ve protein açısından zengin besinler tüketin. Ağır egzersizlerden kaçının; ancak doktorunuzun onayıyla yürüyüş gibi hafif aktiviteler yapabilirsiniz. Egzersiz eklem ağrılarını hafifletmeye yardımcı olabilir, ancak aşırı zorlamayın.

Ruh sağlığı ve duygusal iyilik hâli

Uzun süren yorgunluk ve ağrılar, kişide moral bozukluğu, kaygı ve depresyona yol açabilir. Bu durumda hissettiğiniz duyguları ailenizle, arkadaşlarınızla veya bir uzmanla paylaşmaktan çekinmeyin. Tedavi sürecinde psikolojik destek almak, hastalıkla başa çıkmanızı kolaylaştırabilir.

Önleme

Bruselloz büyük ölçüde önlenebilir bir hastalıktır. En etkili korunma yolu çiğ süt ve süt ürünleri tüketmemek, hayvanlarla temas sonrası elleri iyice yıkamak ve hayvanların düzenli aşılanmasını sağlamaktır.

Aşılar

Hayvanlar için bruselloz aşısı vardır ve ülkemizde hayvanlara düzenli olarak uygulanır. Ancak insanlar için bruselloz aşısı yoktur. İnsanlarda korunma, hayvanlardan bulaşmayı önlemeye yönelik tedbirlerle sağlanır.

Tarama programları

Rutin bir tarama testi önerilmez. Ancak hayvancılıkla uğraşan veya çiğ süt ürünleri tüketen kişilerde açıklanamayan ateş ve halsizlik varsa doktor bruselloz için test isteyebilir.

Komplikasyonlar

Tedavi edilmezse

• Eklemlerde kalıcı iltihap (özellikle diz, kalça ve omurga eklemleri)
• Hastalığın sinir sistemine yayılması (menenjit gibi ciddi durumlar)
• Kalp kapakçıklarının iltihaplanması (endokardit)
• Kronikleşme ve aylarca-yıllarca süren ağrı, yorgunluk ve ateş atakları
• Nadir olarak karaciğer ve dalakta apse oluşumu

Uzun vadeli görünüm

Bruselloz doğru tedavi edildiğinde çoğu kişi tamamen iyileşir. Tedavinin tamamlanması ve düzenli doktor takibi, hastalığın tekrarlanma riskini büyük ölçüde azaltır. Tedaviye erken başlayanlarda komplikasyon görülme olasılığı çok daha düşüktür. Bu nedenle belirtilerinizi göz ardı etmeyin ve sağlık ekibinizle işbirliği yapın.

Destek bul

Harici bağlantılar üçüncü taraf web sitelerini açar. Ruqelo harici içerikten sorumlu değildir. Bir kuruluşun listelenmesi onaylandığı anlamına gelmez.