Bulimia: Belirtileri, Tedavisi ve Destek

Genel Bakış

Bulimiya nervoza, kişinin kontrolsüzce çok fazla yemek yedikten (tıkınırcasına yeme) sonra kilo almamak için kendini kusturma, aşırı egzersiz veya ilaç kullanma gibi davranışlarla 'temizleme' yaptığı bir yeme bozukluğudur. Bu durum hem bedeni hem de zihni etkiler, ancak doğru destekle iyileşebilir.

Bulimiya nervoza en sık görülen yeme bozukluklarından biridir. Araştırmalar, özellikle genç yetişkinler arasında her 100 kişiden yaklaşık 1-2'sinin hayatında bir dönem bu durumu yaşadığını göstermektedir.

Çoğunlukla ergenlik dönemindeki kızlar ve genç kadınları etkiler, ancak erkeklerde ve ileri yaş, farklı kilo aralığındaki bireylerde de görülebilir. Spor, dans veya belirli işlerde çalışan kişilerde daha sık rastlanabilir.

Belirtiler

Yaygın belirtiler

• Yeme kontrolünün kaybolduğu tıkınırcasına yeme atakları: kısa sürede aşırı miktarda yemek yeme
• Kilo almamak için tekrarlanan telafi davranışları: kendini kusturma, aşırı egzersiz, idrar söktürücü veya müshil kullanımı
• Kilo, beden şekli ve yemek hakkında sürekli düşünme, kendini sürekli eleştirme
• Yemek sonrası suçluluk, utanç, sıkıntı duyma
• Belirgin iniş çıkışlı kilo değişimleri
• Tükürük bezlerinin şişmesi nedeniyle yanakların dolgun görünmesi
• Diş minesinin asitle aşınması, diş çürükleri ve diş eti problemleri (sık kusturma nedeniyle)
• El sırtında veya parmaklarda yara izleri (kustururken dişlere temas nedeniyle)

Çocuklarda belirtiler

• Çocuklarda bulimiya belirtileri daha gizli olabilir: yemek sonrası tuvalete gitme alışkanlığı
• Paketlenmiş gıdaların, atıştırmalıkların gizlice bitirilmiş olması
• Okul başarısında düşme ve sosyal içe kapanma
• Bedeninden sık sık şikayet etme, aynada kendini sürekli inceleme
• Yemek saatlerinde kaygı veya öfke nöbetleri

Yaşlı yetişkinlerde belirtiler

• İleri yaşta bulimiya daha çok sindirim problemleri, yorgunluk ve elektrolit dengesizliği belirtileriyle ortaya çıkar
• Yaşlanmaya bağlı kilo alımı korkusuyla yeme davranışında gizli değişiklikler olabilir
• Diş problemleri, özofagus (yemek borusu) iltihabı veya mide şikayetleri ile doktora başvurabilirler
• Kemik erimesi (osteoporoz) riski artabilir; bu nedenle kırıklar daha kolay oluşabilir

Nedenler

Ana nedenler

• Düşük benlik saygısı ve mükemmeliyetçi kişilik özellikleri
• Sosyal medya, moda ve zayıflık baskısından etkilenme
• Çocuklukta yaşanan travmalar, taciz veya zorbalık öyküsü
• Beyin kimyasındaki serotonin gibi duygu ve iştahı düzenleyen sinyallerin farklılığı
• Bazı aile geçmişlerinde yeme bozukluğu veya depresyon bulunması

Risk faktörleri

• Sürekli diyet yapmak veya kilo verme ile uğraşmak
• Ergenlik dönemi, geçişler ve büyük yaşam değişiklikleri (okul, taşınma, iş)
• Dansçı, manken, sporcu gibi vücut görünümüne odaklı alanlarda çalışmak
• Depresyon, kaygı bozukluğu gibi ruhsal bir durumun eşlik etmesi
• Medya ve sosyal medyada 'ideal beden' imajına maruz kalmak

Ne zaman doktora görünmeli

Aşağıdaki durumlarda acilen doktora görünün:

• Yemek sonrası aşırı halsizlik, çarpıntı, bayılma hissi varsa
• Kusmukta kan görürseniz
• İntihar düşünceleri veya kendine zarar verme fikri geliyorsa
• Kusma, ishal veya yeme davranışı nedeniyle günlük yaşamınız kısıtlanıyorsa

Şu durumlarda rutin randevu alın:

• Yemek alışkanlıklarınızın kontrolden çıktığını hissediyorsanız
• Kendinizi sürekli şişman ve suçlu hissetmenize rağmen kilo almaktan korkuyorsanız
• Aileniz veya yakınlarınızın yeme davranışınızla ilgili endişelerini paylaşması
• Diyş hekiminiz diş minesi aşınmasını gözlemlerse

Tanı

Bulimiya teşhisi koymak için doktorunuz sizinle yeme alışkanlıklarınız, duygularınız ve kilo geçmişiniz hakkında ayrıntılı bir görüşme yapar. Psikiyatrist veya çocuk-ergen ruh sağlığı uzmanı, bu durumu değerlendirir. Ayrıca fizik muayene yapılabilir; yeme bozukluğunun bedene etkileri incelenir.

Yapılabilecek testler

• Kan testleri: elektrolit düzeyleri, böbrek ve karaciğer fonksiyonları
• Tiroid fonksiyon testleri
• EKG (elektrokardiyogram) ile kalp ritminin kontrolü
• Diş muayenesi ve diş minesinin değerlendirilmesi
• Kemik yoğunluğu ölçümü (ileri aşamalarda, özellikle uzun süredir devam eden durumlarda)

Randevunuzda neler beklenir

Değerlendirme sırasında doktorunuz size çok özel sorular sorabilir; bu, doğru teşhis için önemlidir. Yargılanmayacağınızı bilmelisiniz. Teşhis konulduktan sonra tedavi planı genellikle bir ekip tarafından (psikiyatrist, psikolog, beslenme uzmanı) birlikte yapılır.

Tedavi

Bulimianın tedavisi çoğunlukla psikolojik terapi, tıbbi destek ve beslenme danışmanlığının birlikte yürütülmesini içerir. Amaç, kişinin yeme davranışını yeniden yapılandırmak, beden algısını güçlendirmek ve altta yatan duygusal zorlukları çözmektir.

Evde kişisel bakım

• Düzenli, planlı öğünler oluşturmak; atıştırmalıkları suçluluk duymadan dahil etmek
• Yeme günlüğü tutarak tetikleyicileri fark etmek
• Aşırı egzersizden kaçınmak; hareketi iyi hissetmek için yapmak
• Kilo ve bedenle ilgili tartışmalardan uzaklaşmak, sosyal medya kullanımını azaltmak
• Stresi sağlıklı yollarla yönetmek: nefes egzersizleri, doğa yürüyüşü, hobi
• Yakın güvendiğiniz birine hislerinizi anlatmak

Tıbbi tedaviler

Psikoterapi (özellikle bilişsel davranışçı terapi) bulimiada ilk sıradaki tedavi yöntemidir. Gerekli durumlarda doktorunuz antidepresan türü bir ilaç önerebilir; ilaçlar yeme bozukluğunun altındaki depresyon veya kaygı belirtilerini hafifletmeye yardımcı olur. İlaç seçimi ve dozu mutlaka hekim tarafından belirlenmeli, asla başka kişilere önerilmemelidir.

Ameliyat ne zaman düşünülür?

Bulimiya nervoza cerrahi bir müdahale gerektirmez. Tedavide cerrahi yöntemler yeme davranışını değil, obezite gibi farklı durumları hedefler; bulimiya için cerrahi önerilmez.

Bu durumla yaşamak

Bulimiya ile yaşarken iniş çıkışlar olabilir. Tedavi sürecinde hedef mükemmel olmak değil, istikrarlı ve kendine şefkatli ilerlemektir. Bir gün takviminize sadık kalamadıysanız, ertesi gün tekrar yola dönebilirsiniz. Bu süreçte kendinize karşı savunma yerine merhamet gösterin.

Yaşam tarzı ipuçları

• Her gün aynı saatlerde üç ana öğün ve küçük ara öğünler planlayın
• Yemek yemeğe ayrılmış, telefon gibi dikkat dağıtıcılardan uzak bir ortam yaratın
• Uyku düzenini koruyun; uykusuzluk yeme ataklarını tetikleyebilir
• Alkol ve uyarıcı maddelerden kaçının; bunlar kontrolü azaltabilir
• Kendinizi iyi hissettiren sosyal aktivitelere katılın

Diyet ve egzersiz

Diyetisyeninizle birlikte besleyici ve dengeli bir beslenme planı oluşturun. Belirli yiyecekleri tamamen yasaklamak yerine, onları ölçülü tüketmeyi öğrenin. Egzersizi bir ceza değil, enerji veren bir aktivite olarak görmeye çalışın. Aşırı yoğun egzersiz yerine yürüyüş, yüzme, bisiklet gibi keyif aldığınız şeyleri seçin.

Ruh sağlığı ve duygusal iyilik hâli

Bulimiya depresyon, kaygı ve utanç duygularıyla yakından ilişkilidir. Bu durum psikolojik bir bozukluktur; irade eksikliği değildir. Tedavi edilmezse ruhsal yük artabilir ve sosyal yaşamdan uzaklaşmaya neden olabilir. Konuşma terapisi bu duyguları anlamanıza ve yeni baş etme becerileri geliştirmenize yardımcı olur.

Önleme

Bulimianın ortaya çıkmasını tamamen önlemek her zaman mümkün olmasa da, erken fark etmek ve müdahale etmek süreci olumlu etkiler. Sağlıklı beden imajını teşvik eden, yemekle barışık bir ortam ve aile içi açık iletişim riski azaltabilir.

Tarama programları

Yeme bozuklukları ile ilgili tarama testleri rutin olarak yapılmaz, ancak bu durum ailenizde ya da sizde daha önce görüldüyse doktorunuzla paylaşmanız erken tanıya yardımcı olur.

Komplikasyonlar

Tedavi edilmezse

• Elektrolit dengesizlikleri kalbe zarar verebilir (düzensiz kalp atışı gibi)
• Diş minesinin aşınması, diş çürükleri ve diş kaybı
• Yemek borusunda tahriş, iltihap ve yırtılma riski
• Böbrek fonksiyon bozuklukları
• Bağırsak sorunları ve kronik kabızlık
• Kemik erimesi ve kırık riskinde artış
• Depresyon, kaygı bozukluğu ve sosyal izolasyon

Uzun vadeli görünüm

Bulimiya tedavi edilebilir bir durumdur. İyileşme kişiden kişiye farklılık gösterse de doğru destek, terapi ve zamanla tamamen kontrol duygusunu yeniden kazanmak çoğunlukla mümkündür. Uzun vadeli tedaviye bağlılık, iyileşme şansını önemli ölçüde artırır.

Destek bul

Harici bağlantılar üçüncü taraf web sitelerini açar. Ruqelo harici içerikten sorumlu değildir. Bir kuruluşun listelenmesi onaylandığı anlamına gelmez.