Buruli Ülseri: Nedir, Belirtileri ve Tedavisi

Genel Bakış

Buruli ülseri, cildi ve bazen derin dokuları etkileyen, Mycobacterium ulcerans adlı bakterinin yol açtığı bir enfeksiyon hastalığıdır. Genellikle ağrısız bir şişlik olarak başlar ve zamanla açık bir yaraya, yani ülsere dönüşür. Erken tanı ve tedavi ile çoğu hasta tamamen iyileşir.

Türkiye'de oldukça nadir görülür. Dünyada özellikle Batı ve Orta Afrika'daki bazı ülkelerde, ayrıca Avustralya ve Güney Amerika'nın bazı bölgelerinde daha sık rastlanır.

Her yaşta görülebilir; ancak özellikle 5 ile 15 yaş arası çocuklarda ve kırsal bölgelerde yaşayan kişilerde daha sıktır. Yurt dışından, özellikle endemik bölgelerden döndükten sonra belirti gösteren kişilerde de rastlanabilir.

Belirtiler

Yaygın belirtiler

• Ciltte ağrısız, sert bir şişlik veya nodül
• Şişliğin üzerinde kaşıntı ve hafif kızarıklık
• Zamanla açılan, kenarları yukarı kalkık, ağrısız bir yara (ülser)
• Yara tabanında sarımsı, gri veya nekrotik yani ölü görünen doku
• Bazen yaygın şişlik, özellikle bacak ve kollarda

Çocuklarda belirtiler

• Çocuklarda yaralar sıklıkla bacaklarda ve kollarda görülür.
• Ağrısız olduğu için çocuk fark etmeyebilir; aileler genellikle kıyafet değiştirirken şişliği veya yarayı fark eder.
• Yara büyüyene kadar önemsenmeyebilir, bu yüzden erken doktora götürmek önemlidir.

Yaşlı yetişkinlerde belirtiler

• Yaşlılarda yara iyileşmesi daha yavaş olabilir.
• Diyabet, damar hastalığı veya bağışıklık sistemi zayıflığı varsa enfeksiyon daha ağır seyredebilir.
• Mevcut diğer cilt sorunlarıyla karışabileceği için tanı gecikebilir.

Nedenler

Ana nedenler

• Buruli ülserinin nedeni Mycobacterium ulcerans adlı bir bakteridir.
• Bu bakteri, durgun su kaynakları, bataklıklar ve sulak alanlar gibi çevresel ortamlarda yaşar.
• Bakteri, derideki küçük bir kesik veya çatlak yoluyla vücuda girebilir.
• Bakterinin ürettiği bir toksin, cilt altı dokusuna zarar vererek ağrısız yaraların oluşmasına yol açar.

Risk faktörleri

• Buruli ülserinin görüldüğü bölgelerde yaşamak veya seyahat etmek
• Sulak alanlarda, nehir kenarlarında çalışmak veya banyo yapmak
• Açık yaraların korunmasız bir şekilde çevreyle temas etmesi
• Kırsal bölgelerde çıplak ayakla yürümek
• Hastalığın yaygın olduğu bölgede uzun süre kalmak

Ne zaman doktora görünmeli

Aşağıdaki durumlarda acilen doktora görünün:

• Ciltte hızla büyüyen veya derinleşen bir yara
• Yaradan kötü kokulu akıntı gelmesi
• Ateş, üşüme, titreme gibi enfeksiyon belirtileri
• Yara çevresinde yayılan kızarıklık ve ağrı

Şu durumlarda rutin randevu alın:

• Ciltte 2 haftadan uzun süredir geçmeyen ve ağrısız olan herhangi bir şişlik veya yara
• Tedavi sırasında iyileşmenin yavaş olduğunu düşünüyorsanız kontrol muayenesi

Tanı

Doktor önce şikayetlerinizi dinler ve yaranızı dikkatle muayene eder. Tanıyı kesinleştirmek için laboratuvar testleri gerekir. Buruli ülseri bazen diğer cilt yaralarıyla karışabileceği için test yapılması önemlidir.

Yapılabilecek testler

• Biyopsi: Deriden küçük bir parça alınır ve laboratuvarda incelenir.
• Yara sürüntüsü: Yaradan alınan örnek mikroskopta değerlendirilir.
• PCR testi: Bakterinin genetik materyalini tespit eden duyarlı bir testtir.
• Kültür: Bakterinin üretilmeye çalışıldığı bir testtir; sonuç için haftalar geçebilir.

Randevunuzda neler beklenir

Doktorunuz muayene sonrası yaranızdan örnekler alacaktır. Sonuçlar birkaç gün ile birkaç hafta arasında değişebilir. Bu süre içinde yaranın temiz ve kapalı tutulması önemlidir. Tanı doğrulandığında tedavi planı doktorunuz tarafından size ayrıntılı olarak anlatılacaktır.

Tedavi

Buruli ülseri tedavi edilebilir bir hastalıktır. Tedavinin temelini, bakteriyi yok etmeye yönelik antibiyotik tedavisi ve yara bakımı oluşturur. Tedaviye erken başlandığında iyileşme şansı daha yüksektir ve kalıcı hasar riski azalır.

Evde kişisel bakım

• Yarayı doktorunuzun önerdiği şekilde temizleyin ve pansuman yapın.
• Yarayı kaşımayın, kurcalamayın veya kendi başınıza açmaya çalışmayın.
• Etkilenen bölgeyi aşırı zorlamaktan kaçının.
• Bol su için ve dengeli beslenin; vücudunuzun iyileşmesini destekleyin.
• Doktorunuzun kontrollerine düzenli olarak gidin.

Tıbbi tedaviler

Hastalık genellikle birkaç antibiyotiğin kombinasyonu ile tedavi edilir ve tedavi süresi kişiye göre değişmekle birlikte çoğunlukla 8 hafta veya daha uzun sürer. Antibiyotikler doktor tarafından reçete edilir; türü ve süresi hastalığın şiddetine göre belirlenir. Bazı durumlarda yara pansumanı, fizik tedavi ve hastane takibi gerekebilir.

Ameliyat ne zaman düşünülür?

Cerrahi her zaman gerekmez. Ancak geniş doku hasarı varsa, ölü dokuyu temizlemek, yarayı kapatmak veya iyileşme sonrası oluşan şekil bozukluklarını düzeltmek için cerrahi girişim önerilebilir.

Bu durumla yaşamak

Tedavi süresince yara bakımına düzenli olarak devam etmek ve doktorunuzun önerdiği kontrollere gitmek çok önemlidir. Pansuman sıklığı yaranın durumuna göre değişir; sağlık ekibiniz size yardımcı olacaktır.

Yaşam tarzı ipuçları

• Yarayı temiz ve kuru tutmaya özen gösterin.
• Doktorunuzun izin verdiği ölçüde hareket edin; eklemlerde sertleşmeyi önlemek için hafif egzersizler yapabilirsiniz.
• Yaranın görünümü hakkında endişeleriniz varsa bunları sağlık ekibinizle paylaşmaktan çekinmeyin.

Diyet ve egzersiz

İyileşme döneminde protein, vitamin ve mineral açısından zengin beslenmek önemlidir. Bol sebze, meyve, tam tahıllar ve yeterli miktarda protein içeren bir beslenme düzeni vücudunuzun onarılmasına yardımcı olur. Yaranın olduğu bölgeyi zorlayan koşu veya ağır kaldırma gibi aktivitelerden kaçının; ancak doktorunuzun önerdiği hafif hareketler eklemlerin esnek kalmasını sağlar.

Ruh sağlığı ve duygusal iyilik hâli

Uzun süren yaralar ve görünüm değişiklikleri özgüveni ve ruh hâlini etkileyebilir. Kaygı, üzüntü ve çaresizlik hissetmeniz normaldir. Bu duygularla başa çıkmak için bir psikologdan veya güvendiğiniz bir destek kaynağından yardım almayı düşünebilirsiniz.

Önleme

Buruli ülserini tamamen önlemek her zaman mümkün değildir. Hastalığın görüldüğü bölgelerde su kenarlarında ve bataklık alanlarında açık yara ile bulunmaktan kaçınmak, uzun kollu giysiler ve kapalı ayakkabılar giymek riski azaltabilir. Ayrıca yaralarınızı temiz tutmak ve korumak da önemlidir.

Aşılar

Şu anda Buruli ülserine özel bir aşı bulunmamaktadır. Verem aşısı olarak bilinen BCG aşısının bazı koruyucu etkileri olabileceğine dair çalışmalar olsa da bu konuda kesin bir öneri yoktur.

Tarama programları

Toplum genelinde tarama testi önerilmez. Ancak endemik bölgelerde yaşayan veya bu bölgelere seyahat eden kişilerin ciltlerini düzenli olarak kontrol etmesi ve uzun süren yaraları ciddiye alması erken tanı için önemlidir.

Komplikasyonlar

Tedavi edilmezse

• Yara büyüyebilir ve derin dokulara, kemiklere ve eklemlere kadar ulaşabilir
• Kalıcı şekil bozukluğu veya hareket kısıtlılığı gelişebilir
• Yarada ikincil bakteriyel enfeksiyonlar oluşabilir
• Tedavi edilmezse iyileşme aylarca sürebilir ve iz kalma riski artar
• Nadir durumlarda enfeksiyon tüm vücuda yayılabilir

Uzun vadeli görünüm

Erken tanı ve düzenli tedavi ile çoğu hasta tamamen iyileşir. Geç kalındığında izler kalabilir veya hareket kısıtlılığı görülebilir; ancak tedavi seçenekleri günümüzde oldukça etkilidir. Umutlu olmak ve tedaviye düzenli devam etmek iyileşmenin en önemli parçasıdır.

Destek bul

Harici bağlantılar üçüncü taraf web sitelerini açar. Ruqelo harici içerikten sorumlu değildir. Bir kuruluşun listelenmesi onaylandığı anlamına gelmez.