Kanser Nedir? Belirtileri, Tanısı ve Tedavisi

Genel Bakış

Kanser, aslında tek bir hastalık değil, vücuttaki hücrelerin kontrolsüz bir şekilde çoğalmasıyla oluşan birçok hastalığın ortak adıdır. Normalde hücreler düzenli bir şekilde bölünür ve olgunlaşır. Ancak bazı durumlarda bu düzen bozulur ve hücreler çoğalmaya devam ederek tümör adı verilen kitleler oluşturabilir. Bu hücreler çevre dokulara da yayılabilir. Kanser, erken teşhis edildiğinde birçok durumda başarıyla tedavi edilebilir.

Kanser, dünyada ve Türkiye'de en sık görülen sağlık sorunlarından biridir. Yaşam boyu her üç kişiden yaklaşık birine kanser teşhisi konulabildiği tahmin edilmektedir.

Kanser her yaşta görülebilir ancak risk genellikle yaşla birlikte artar. Sigara kullanımı, obezite veya genetik yatkınlık gibi faktörler bazı kişilerde daha yüksek risk oluşturabilir.

Belirtiler

Yaygın belirtiler

• İki haftadan uzun süren açıklanamayan yorgunluk
• Bilinçli bir neden olmaksızın kilo kaybı
• Vücudun herhangi bir yerinde yeni ortaya çıkan veya hızla büyüyen şişlik
• İyileşmeyen yara veya ağız içi yarası
• Uzun süren öksürük, ses kısıklığı veya yutma güçlüğü
• Dışkılama veya idrar alışkanlıklarında değişiklik
• Dışkıda veya idrarda kan
• Benlerde şekil, renk veya boyut değişikliği
• Açıklanamayan ateş veya gece terlemesi

Çocuklarda belirtiler

• Kemik veya eklem ağrıları
• Açıklanamayan topallama
• Göz bebeğinde beyaz renk görünümü
• Uzun süren ateş ve soluk cilt
• Baş ağrısı, bulantı, kusma
• Vücudun herhangi bir yerinde fark edilen sertlik

Yaşlı yetişkinlerde belirtiler

• Bilinç bulanıklığı ya da davranış değişiklikleri
• Halsizlik ve iştahsızlık
• Açıklanamayan düşmeler
• Bel, sırt veya kalça ağrısı
• Kansızlık, nefes darlığı
• Bağırsak alışkanlıklarında yeni başlayan değişiklikler

Nedenler

Ana nedenler

• Hücrelerin çoğalma ve büyüme kontrolünü sağlayan genlerde oluşan hasarlar (mutasyonlar) kansere neden olabilir.
• Bu hasarlar kalıtsal (aileden geçen) olabileceği gibi çoğunlukla yaşam boyunca kazanılır.
• Sigara, alkol, bazı enfeksiyonlar ve zararlı kimyasallar DNA hasarına yol açabilir.

Risk faktörleri

• Sigara ve tütün ürünleri kullanımı
• Aşırı alkol tüketimi
• Fazla kilolu veya obez olmak
• Hareketsiz yaşam
• Uzun süre güneş ışığına maruz kalmak
• Hepatit B, Hepatit C ve HPV gibi virüslerle enfeksiyon
• Kanserojen kimyasallara (asbest vb.) maruz kalmak
• Ailede kanser öyküsünün bulunması

Ne zaman doktora görünmeli

Aşağıdaki durumlarda acilen doktora görünün:

• Vücudun herhangi bir yerinde kanama veya kanlı akıntı
• Büyümekte olan bir şişlik
• Yutma, nefes alma veya konuşma zorluğu
• Sürekli ve açıklanamayan öksürük
• Dışkıda veya idrarda kan görülmesi
• Benlerde değişiklik

Şu durumlarda rutin randevu alın:

• Ailede kanser öyküsü varsa düzenli tarama testleri için
• Halsizlik, kilo kaybı, iştahsızlık gibi belirtiler haftalarca sürüyorsa
• Aşılarınız (HPV ve Hepatit B) tamamlanmadıysa bilgi almak için
• Sağlıklı yaşam önerileri ve kanser tarama programları hakkında aile hekiminizle görüşmek için

Tanı

Kanser tanısı için önce ayrıntılı öykü ve fizik muayene yapılır. Ardından hastanın şikâyetlerine göre görüntüleme testleri ve kan tahlilleri istenir. Kesin tanı, şüpheli dokudan alınan örneklerin (biyopsi) patoloji laboratuvarında incelenmesiyle konur.

Yapılabilecek testler

• Fizik muayene ve öykü değerlendirmesi
• Kan tahlilleri ve tümör belirteçleri
• Ultrason, bilgisayarlı tomografi (BT), manyetik rezonans (MR) gibi görüntüleme yöntemleri
• Biyopsi (şüpheli dokudan parça alınması)
• Patolojik inceleme – alınan dokunun mikroskop altında değerlendirilmesi

Randevunuzda neler beklenir

Tanı süreci genellikle birkaç hafta sürebilir. Doktorunuz size adım adım bilgi verecek; isterseniz sonuçları sizinle detaylı olarak açıklanacaktır. Bu süreçte yanınızda bir yakınınızın bulunması ve aklınıza takılan her soruyu doktorunuza sormanız yararlı olacaktır.

Tedavi

Tedavi; kanserin türüne, evresine ve kişinin genel sağlık durumuna göre özelleştirilir. Tek başına ya da bir arada uygulanabilecek birçok farklı tedavi yöntemi vardır. Tedavi planı, doktor ve diğer sağlık uzmanlarından oluşan bir ekip tarafından kişinin ihtiyaçlarına göre belirlenir.

Evde kişisel bakım

• Tedavi sürecinde kendinizi dinlemeniz ve gerektiğinde dinlenmeniz önemlidir.
• Doktorunuza danışmadan bitkisel ürünler veya takviyeler kullanmayın.
• Sigara ve alkolden uzak durun.
• Randevularınızı ve ilaç düzeninizi aksatmadan takip edin.
• Yan etkileri doktorunuzla konuşmaktan çekinmeyin.

Tıbbi tedaviler

Kanser tedavisinde başlıca yöntemler cerrahi (ameliyatla tümörün çıkarılması), radyoterapi (ışın tedavisi), kemoterapi (ilaçla kanser hücrelerinin yok edilmesi), hedefli tedaviler (kanser hücrelerindeki belirli özelliklere yönelik ilaçlar) ve immünoterapi (bağışıklık sistemini güçlendirerek kanserle savaşmayı destekleyen tedavi) olarak sıralanabilir. Bu tedaviler tek başlarına veya kombinasyon halinde uygulanabilir. Her tedavinin yan etkileri farklıdır ve bu yan etkilerle baş etme konusunda sağlık ekibiniz size yardım edebilir.

Ameliyat ne zaman düşünülür?

Cerrahi, kanserli dokunun bulunduğu bölgenin çıkarılması için uygulanır. Bazı hastalarda tek başına yeterli olabilirken, bazılarında kemoterapi ya da radyoterapi ile birlikte planlanır.

Bu durumla yaşamak

Kanser tedavisi boyunca günlük yaşamda zorlanmak normaldir. Planlarınızı enerjinize göre ayarlayın, yardım istemekten çekinmeyin. Kendinize küçük hedefler koymak moral verir.

Yaşam tarzı ipuçları

• Tütün ürünlerinden tamamen uzak durun.
• Alkol kullanımını bırakın veya sınırlayın.
• Her gece yeterli uyumaya çalışın.
• Stresi azaltmak için nefes egzersizleri, meditasyon veya hobiler edinin.
• Doktorunuzun önerdiği takip planını aksatmayın.

Diyet ve egzersiz

Tedavi sırasında beslenme çok önemlidir. Protein, kalori ve vitamin açısından zengin dengeli bir diyet, vücudunuzun tedaviye dayanmasına yardımcı olur. Diyetisyeninizin önerilerine uyun. Ayrıca, doktorunuz sakınca görmüyorsa yürüyüş gibi hafif egzersizler yapmak yorgunlukla başa çıkmayı kolaylaştırabilir.

Ruh sağlığı ve duygusal iyilik hâli

Kanserde kaygı, üzüntü, öfke ve belirsizlik duyguları yaşamak oldukça doğaldır. Bu duyguları bastırmak yerine kabul etmek ve paylaşmak önemlidir. Psikolojik destek ve kendine yardım grupları bu süreçte çok değerlidir.

Önleme

Tüm kanserlerin önlenmesi mümkün olmasa da, sigaradan uzak durmak, sağlıklı beslenmek, alkolü sınırlamak, fiziksel olarak aktif olmak ve aşılarınızı olmak gibi önlemlerle birçok kanser türünün riski önemli ölçüde azaltılabilir. Düzenli tarama testleri erken teşhis imkânı sağlar.

Aşılar

Hepatit B aşısı ile HPV aşısı, bu virüslerin yol açabileceği karaciğer kanseri ve rahim ağzı kanseri gibi bazı kanser türlerine karşı koruma sağlar. Aşı takvimi ve uygun olup olmadığı için aile hekiminize veya sağlık kuruluşunuza danışabilirsiniz.

Tarama programları

Meme, rahim ağzı, kalın bağırsak ve akciğer kanseri için Sağlık Bakanlığı tarafından önerilen tarama programları bulunmaktadır. Tarama yaşları ve sıklığı için aile hekiminiz size en uygun planı yapacaktır.

Komplikasyonlar

Tedavi edilmezse

• Kanser hücreleri çevre dokulara ve uzak organlara yayılabilir (metastaz).
• Tedavi edilmeyen kanserler ağrı, kanama, enfeksiyon ve organ yetmezliklerine yol açabilir.
• Bazı türler hızla ilerleyerek yaşamı tehdit edebilir.

Uzun vadeli görünüm

Kanser artık her zaman ölüm anlamına gelmemektedir. Birçok kanser türünde erken tanı ve modern tedavi yöntemleriyle tam şifa mümkündür. Tedavi ile kanser kontrol altına alınabilir, yaşam süresi ve kalitesi önemli ölçüde artırılabilir. Umut değildir; bilimsel veriler bunu göstermektedir.

Destek bul

Uluslararası kuruluşlar

• Amerikan Kanser Derneği (American Cancer Society) ↗
• Dünya Sağlık Örgütü (WHO) - Kanser Bilgi Merkezi ↗

Yerel kuruluşlar

• T.C. Sağlık Bakanlığı Halk Sağlığı Genel Müdürlüğü ↗ · Türkiye

Harici bağlantılar üçüncü taraf web sitelerini açar. Ruqelo harici içerikten sorumlu değildir. Bir kuruluşun listelenmesi onaylandığı anlamına gelmez.