Kanser ve Beslenme

Genel Bakış

Kanser, vücudun bazı hücrelerinin kontrolsüz biçimde çoğalmasıyla ortaya çıkan bir hastalık grubudur. Yedikleriniz tek başına kansere neden olmaz ya da onu iyileştirmez; ancak sağlıklı beslenme, kansere yakalanma riskini düşürmeye yardımcı olabilir. Kanser tedavisi gören kişilerde ise iyi beslenme, gücü korumak ve tedavinin yan etkileriyle başa çıkmak için çok önemlidir.

Kanser, dünyada ve ülkemizde en sık görülen hastalıklardan biridir. Beslenme ve kanser ilişkisi üzerine çok sayıda araştırma yapılmaktadır. İnsanların 'ne yesem ne içsem kanserle bağlantılı olabilir?' diye endişelenmesi oldukça yaygındır.

Kanser her yaşta görülebilir, ancak ileri yaşta daha sıktır. Beslenme ve kanser ilişkisi herkesi ilgilendirir; özellikle ailesinde kanser olanlar, kanser tedavisi görenler ve sağlıklı yaşamı benimsemek isteyenler için önemlidir.

Belirtiler

Yaygın belirtiler

• Açıklanamayan kilo kaybı
• Uzun süreli iştahsızlık
• Yutma güçlüğü
• Sürekli yorgunluk
• Tat ve koku alma duyusunda değişiklik
• Bulantı veya kusma

Çocuklarda belirtiler

• Beklenmedik kilo kaybı veya büyümede yavaşlama
• Yemek yemeyi reddetme
• Sürekli karın ağrısı
• Bağırsak alışkanlıklarında belirgin değişiklik

Yaşlı yetişkinlerde belirtiler

• İştahsızlık ve kilo kaybı
• Yutma güçlüğü veya beslenme sırasında öksürme
• Vücudun herhangi bir yerinde sürekli ağrı
• Bağırsak alışkanlıklarında değişiklik

Nedenler

Ana nedenler

• Kanserin kesin nedeni bilinmemektedir; genetik faktörler, çevresel etkenler ve yaşam tarzı birlikte rol oynar.
• Beslenmeyle doğrudan ilgili olarak işlenmiş etler, aşırı kırmızı et tüketimi ve sağlıksız yağlar bazı kanser türlerinin riskini artırabilir.
• Obezite, kanser riskini yükselten önemli bir faktördür.
• Alkol kullanımı, özellikle karaciğer, meme ve bağırsak kanseri riskini artırabilir.

Risk faktörleri

• Obezite veya fazla kilo
• İşlenmiş et ve kırmızı eti aşırı tüketmek
• Alkol kullanımı
• Sigara ve tütün ürünleri
• Az meyve ve sebze tüketmek
• Hareketsiz yaşam
• Ailede kanser öyküsü

Ne zaman doktora görünmeli

Aşağıdaki durumlarda acilen doktora görünün:

• Açıklanamayan kilo kaybı yaşıyorsanız
• Uzun süredir iştahsızlık ve yutma güçlüğü varsa
• Kanlı dışkı veya kan kusma görürseniz
• Sürekli yorgunluk ve halsizlik hissediyorsanız

Şu durumlarda rutin randevu alın:

• Sağlıklı beslenme ve kanser riski hakkında bilgi almak istiyorsanız
• Ailenizde kanser öyküsü varsa ve risk değerlendirmesi yaptırmak istiyorsanız
• Kanser tedavisi sürerken beslenme desteği almak için diyetisyene görünmek istiyorsanız

Tanı

Doktorunuz önce sağlık geçmişinizi dinler, fizik muayene yapar ve gerekli görürse bazı tetkikler ister. Beslenme ile ilgili bir sorun düşünüyorsa sizi bir diyetisyene yönlendirebilir. Kanser şüphesi varsa tanıyı kesinleştirmek için görüntüleme ve biyopsi gibi ileri incelemeler yapılabilir.

Yapılabilecek testler

• Kan testleri (tam kan sayımı, vitamin ve mineral düzeyleri)
• Dışkıda gizli kan testi
• Endoskopi ve kolonoskopi
• Ultrason, tomografi veya MR gibi görüntüleme yöntemleri
• Biyopsi (dokudan küçük bir parça alınarak mikroskopta incelenmesi)

Randevunuzda neler beklenir

Tetkik sonuçlarını beklerken endişe duymanız normaldir. Doktorunuz her aşamada sonuçları sizinle paylaşır ve size özel bir beslenme planı hazırlamanız için destek verir.

Tedavi

Kanser tedavisinde amaç hastalığı kontrol altına almak ve yaşam kalitesini artırmaktır. Tedavi planı; kanserin türüne, evresine ve kişinin genel sağlık durumuna göre değişir. Beslenme, tedavinin her aşamasında özen gösterilmesi gereken bir konudur.

Evde kişisel bakım

• Tabağınızın yarısını sebze ve meyvelerle doldurun
• Yeterli miktarda su içmeyi ihmal etmeyin
• İşlenmiş et, şekerli içecek ve aşırı yağlı yiyeceklerden kaçının
• Sık ve küçük porsiyonlar halinde beslenin
• Yemekleri yavaşça ve iyice çiğneyerek yiyin
• Kilo kaybınız varsa yüksek enerjili ve proteinli besinleri tercih edin
• Hekiminizin önerisi olmadan vitamin veya bitkisel ürün kullanmayın

Tıbbi tedaviler

Kanser tedavisinde kullanılan başlıca yöntemler; ameliyat, radyoterapi (ışın tedavisi), kemoterapi (ilaçla tedavi) ve immünoterapi (bağışıklık sistemini güçlendiren tedavi) gibi yaklaşımlardır. Bu tedavilerin yan etkilerini hafifletmek için doktor ve diyetisyen gözetiminde beslenme desteği planlanabilir. İlaçlarla ilgili tüm kararlar hekim tarafından verilmelidir.

Ameliyat ne zaman düşünülür?

Bazı kanserlerde tümörün cerrahi olarak çıkarılması gerekebilir. Ameliyattan önce ve sonra beslenme durumu değerlendirilir; gerektiğinde hastanede özel beslenme desteği uygulanabilir.

Bu durumla yaşamak

Tedavi sürecinde iştahsızlık, bulantı, yorgunluk veya tat değişikliği yaşayabilirsiniz. Yemeklerinizi acele etmeden, keyif alarak ve sevdiğiniz ortamda yemeye özen gösterin. Küçük ve sık öğünler mideyi yormaz.

Yaşam tarzı ipuçları

• Her gün kısa süreli yürüyüşler yapın
• Sigara ve alkolden uzak durun
• Uyku düzeninize dikkat edin
• Stresi azaltacak hobiler edinin
• Aşırı kısıtlayıcı, tekdüze diyetlerden kaçının

Diyet ve egzersiz

Sebze, meyve, tam tahıl, balık, tavuk ve baklagillerden oluşan dengeli bir beslenme modeli uygulayın. Haftada en az 150 dakika orta düzeyde fiziksel aktivite yapmayı hedefleyin; ancak tedavi sırasında vücudunuzu zorlamayın.

Ruh sağlığı ve duygusal iyilik hâli

Kanser tanısı ve tedavisi kaygı, üzüntü ve korkuya neden olabilir. Yaşadığınız duygusal zorlukları doktorunuzla paylaşmaktan çekinmeyin. Kendinizi çok kötü hisseder veya kendinize zarar verme düşünceleri yaşarsanız hemen 112'yi arayın.

Önleme

Tüm kanser türlerini tamamen önlemek mümkün değildir; ancak sağlıklı beslenme, düzenli fiziksel aktivite, sağlıklı kiloda kalmak, alkol ve sigaradan uzak durmak birçok kanser türünün riskini önemli ölçüde azaltır.

Aşılar

Hepatit B ve HPV (insan papilloma virüsü) aşıları, bazı kanser türlerini önlemede etkilidir. Bu aşıların zamanında yapılması için Sağlık Bakanlığı'nın ulusal aşı takvimine uyun.

Tarama programları

Ülkemizde Sağlık Bakanlığı tarafından belirli yaş gruplarında meme, rahim ağzı ve bağırsak kanseri taramaları ücretsiz olarak yapılmaktadır. Kanser Erken Teşhis Tarama ve Eğitim Merkezleri (KETEM) bu konuda hizmet verir. Tarama programlarına düzenli katılmak erken teşhis için çok önemlidir.

Komplikasyonlar

Tedavi edilmezse

• Hastalığın kontrolsüz büyümesi ve başka organlara yayılması (metastaz)
• İleri derecede kilo kaybı ve beslenme yetersizliği
• Bağışıklık sisteminin zayıflamasıyla enfeksiyonlara yatkınlık
• Tedavi gecikirse yaşam kalitesinin daha fazla bozulması

Uzun vadeli görünüm

Kanser hastalarının büyük bir bölümü erken teşhis ve uygun tedavi ile sağlıklı bir yaşam sürdürebilir. Doğru beslenme, tedavi sürecini daha iyi geçirmeye ve iyileşme gücünü artırmaya yardımcı olur. Her durum kişiye özeldir; doktorunuzun yönlendirmesiyle geleceğe umutla bakabilirsiniz.

Destek bul

Yardım hatları

Harici bağlantılar üçüncü taraf web sitelerini açar. Ruqelo harici içerikten sorumlu değildir. Bir kuruluşun listelenmesi onaylandığı anlamına gelmez.