Kanser ve Malnütrisyon: Beslenme Yetersizliğini Anlamak

Genel Bakış

Kanser hastalığı veya tedavileri, kişinin yeterince yemek yiyememesine ya da vücudun yediği besinleri tam olarak kullanamamasına neden olabilir. Buna malnütrisyon, yani beslenme yetersizliği denir. Bu durum; kilo kaybı, güçsüzlük ve vücudun enfeksiyonlarla savaşmakta zorlanması gibi sorunlara yol açabilir.

Evet, oldukça yaygındır. Kanser hastalarının yaklaşık yarısında tedavi sırasında beslenme yetersizliği görülebilir.

Kanser tanısı almış herkesi etkileyebilir; ancak özellikle baş, boyun, mide, bağırsak ve akciğer kanseri olanlarda, ileri evre kanserde ve yoğun tedavi görenlerde daha sık görülür.

Belirtiler

Yaygın belirtiler

• Farkında olmadan kilo kaybı
• İştahsızlık veya çabuk doyma
• Yemek kokularına karşı tahammülsüzlük
• Bulantı veya kusma
• Halsizlik ve yorgunluk
• Ağız kuruluğu veya tat değişikliği
• Yutma güçlüğü
• Kaslarda güçsüzlük

Çocuklarda belirtiler

• Kilo alamama veya beklenen kilo artışının olmaması
• Büyüme geriliği
• Oyun oynamaya isteksizlik
• Yemekleri reddetme veya yemek saatlerinde huzursuzluk

Yaşlı yetişkinlerde belirtiler

• Belirgin ve hızlı kilo kaybı
• Günlük işlerde artan güçlük
• Yorgunluk ve halsizlik
• Kas erimesi ve güç kaybı
• Yemek yemeye karşı isteksizlik

Nedenler

Ana nedenler

• Kanserin kendisinin vücudun enerji ve besin kullanımını değiştirmesi
• Kemoterapi ve radyoterapi gibi tedavilerin bulantı, kusma, tat değişikliği ve iştah kaybı yapması
• Ağız yaraları, yutma güçlüğü veya çiğneme sorunları
• Depresyon, kaygı ve stres nedeniyle yeme isteğinin azalması
• Ağrı veya yorgunluğun iştahı baskılaması

Risk faktörleri

• Kanserin türü ve evresi (özellikle sindirim sistemi kanserleri)
• Yoğun kemoterapi, radyoterapi veya radyasyon tedavisi
• İleri yaş
• Tedavi öncesinde zaten var olan beslenme yetersizliği
• Ameliyat sonrası besin kaybı
• Sosyal destek eksikliği ve yemeğe ulaşım zorluğu

Ne zaman doktora görünmeli

Aşağıdaki durumlarda acilen doktora görünün:

• Açıklanamayan ve hızlı kilo kaybı fark ederseniz
• Birkaç gündür hiçbir şey yiyemiyor veya içemiyorsanız
• Şiddetli bulantı-kusma nedeniyle sıvı alamıyorsanız
• Yutma güçlüğü veya şiddetli ağız yaralarınız varsa

Şu durumlarda rutin randevu alın:

• İştahınızda belirgin bir azalma olduysa
• Yemek yemeniz kilo kaybına neden oluyorsa
• Tat alma duyunuz değiştiyse ve yemekleri yiyemiyorsanız
• Kanser tedavisine başlamadan önce beslenme konusunda görüşmek istiyorsanız

Tanı

Doktorunuz önce kilo değişiminizi ve beslenme alışkanlıklarınızı sorar. Fizik muayene yapar, kilo ve boy ölçümüyle vücut kitle indeksinize bakar. Beslenme durumunuzu değerlendirmek için bazı kan testleri isteyebilir.

Yapılabilecek testler

• Kilo ve vücut kitle indeksi ölçümü
• Kan testleri (albümin, protein, vitamin ve mineral düzeyleri)
• Kolonu ölçümü ve kas gücü değerlendirmesi
• Özel beslenme tarama anketleri
• Gerekirse yutma fonksiyonunun değerlendirilmesi

Randevunuzda neler beklenir

Beslenme yetersizliği tanısı için genellikle uzun süren işlemler gerekmez. Değerlendirme sonrasında doktorunuz sizi bir diyetisyene yönlendirebilir. Diyetisyen sizinle birlikte sevdiğiniz yiyecekleri, tedavi sürecinizi ve yaşam koşullarınızı dikkate alan bir beslenme planı oluşturur.

Tedavi

Beslenme yetersizliğinin tedavisinde amaç; kilo kaybını durdurmak, vücudun ihtiyacı olan enerji ve proteinleri sağlamak ve tedaviye devam edecek gücü korumaktır. Tedavi kişiye özeldir, her hasta için tek bir yol yoktur.

Evde kişisel bakım

• Günde 3 büyük öğün yerine 5-6 küçük ve sık öğünler halinde yemek
• Besleyici değeri yüksek, protein içeren yumuşak gıdaları tercih etmek
• Sıvı alımını yemekle değil, öğünlerin arasında yapmak
• Kokuları rahatsız eden yiyeceklerden kaçınmak
• Yemeklerin tadını iyileştirmek için limon, baharat veya soslardan doktor önerisiyle faydalanmak
• Yemek öncesi kısa yürüyüş yaparak iştah açmayı denemek

Tıbbi tedaviler

Doktorunuz, bulantı ve ağrı gibi iştahı azaltan belirtileri kontrol etmek için tıbbi tedaviler önerebilir. Protein ve enerji içeren özel beslenme takviyeleri (içecek veya toz formda) diyetisyen eşliğinde kullanılabilir. Çok ciddi durumlarda, beslenme bir süre damardan (beslenme sıvıları) veya mideden tüple (burundan mideye ince bir boru) verilebilir. Bu yöntemler, kişinin yemek yiyemediği dönemlerde hayati destek sağlar.

Bu durumla yaşamak

Beslenme sorunlarıyla yaşarken yemek yeme zorunluluğunu stres haline getirmemek önemlidir. Küçük hedefler koyun, örneğin birkaç lokma yemek bile iyidir. Bir yakınınızdan yemek hazırlarken yardım isteyin. Yemeklerinizi sevdiğiniz ortamda, acele etmeden, oturarak yapın. Doktorunuz ve diyetisyeninizle düzenli iletişimde kalın.

Yaşam tarzı ipuçları

• Doktor onayı ile hafif yürüyüşler veya basit egzersizler yapmak
• Ağız bakımına özen göstermek ve ağız yaraları için doktor önerilerini uygulamak
• İstirahat ve uykuya yeterli zaman ayırmak
• Sigara ve alkolden uzak durmak
• Yemekten önce ve sonra ağzı çalkalamak

Diyet ve egzersiz

Diyetinizde proteinli gıdalara (yumurta, yoğurt, et, tavuk, balık veya baklagiller) yer vermek önemlidir. Yumuşak, nemli ve zengin kalorili yiyecekler çiğnemeyi kolaylaştırır. Yürüyüş gibi hafif egzersizler iştahı artırabilir, ancak bu konuyu doktorunuzla konuşmadan ağır aktiviteler yapmaktan kaçının.

Ruh sağlığı ve duygusal iyilik hâli

İştahsızlık, kilo kaybı ve yemek yiyememe; kaygı, üzüntü ve çaresizlik duygularını tetikleyebilir. Bu duyguların normal olduğunu bilin. Duygusal yük, yemeyi iyice zorlaştırabilir. Bu yüzden psikolojik desteğe başvurmaktan çekinmeyin. Doktorunuz sizi bir psikolog veya psikiyatriste yönlendirebilir.

Önleme

Kanser tanısı alan her hastada beslenme yetersizliği tamamen önlenemeyebilir; ancak tedavi başlamadan önce ve tedavi sırasında düzenli takip, iştahsızlık ve kilo kaybına erken müdahale, bu durumun şiddetini önemli ölçüde azaltabilir.

Komplikasyonlar

Tedavi edilmezse

• Kanser tedavisinin geciktirilmesi veya tamamlanamaması
• Enfeksiyonlara karşı direncin azalması
• Yara iyileşmesinin yavaşlaması
• Kas gücü kaybı ve bağımsızlığın azalması
• Hastanede kalış süresinin uzaması
• Yaşam kalitesinin belirgin şekilde düşmesi

Uzun vadeli görünüm

Beslenme yetersizliği ciddi bir durumdur; ancak günümüzde erken tanı ve doğru beslenme desteğiyle büyük ölçüde düzeltilebilir. Kanser tedavisi gören birçok kişi, diyetisyen ve doktorların yardımıyla kilosunu ve gücünü koruyabilmekte, tedaviyi daha rahat tamamlayabilmektedir. Umutsuzluğa kapılmak yerine, her gün küçük adımlarla beslenmeye öncelik vermek en faydalı yaklaşımdır.

Destek bul

Harici bağlantılar üçüncü taraf web sitelerini açar. Ruqelo harici içerikten sorumlu değildir. Bir kuruluşun listelenmesi onaylandığı anlamına gelmez.