Kanser: Bilmeniz Gerekenler

Genel Bakış

Kanser, vücudumuzdaki hücrelerin kontrolsüz şekilde büyüyüp çoğalmasıyla ortaya çıkan bir hastalıklar grubudur. Normalde hücreler düzenli bir şekilde bölünür, yaşlanır ve yerlerine yenileri gelir. Kanserli hücreler ise bu düzene uymaz, kontrolsüz çoğalır ve vücudun diğer bölgelerine yayılabilir.

Kanser, dünyada ve ülkemizde sık görülen hastalıklardan biridir. Her yaşta görülebilir, ancak yaş ilerledikçe görülme sıklığı artar.

Kanser herkesi etkileyebilir. Yaş, cinsiyet, genetik yatkınlık, sigara ve alkol kullanımı, beslenme alışkanlıkları ve çevresel etkenler gibi birçok faktör hastalığın ortaya çıkmasında rol oynar. Türkiye'de en sık görülen kanserler arasında akciğer, meme, prostat, kalın bağırsak ve mide kanseri yer alır.

Belirtiler

Yaygın belirtiler

• İstemsiz kilo kaybı (diyet veya egzersiz olmaksızın)
• Geçmeyen yorgunluk ve halsizlik
• Açıklanamayan ateş veya gece terlemeleri
• Ciltte yeni bir ben veya mevcut benin boyut, şekil, renk değiştirmesi
• Geçmeyen öksürük veya ses kısıklığı
• Yutma güçlüğü veya hazımsızlık
• Bağırsak veya idrar alışkanlıklarında değişiklik
• Vücudun herhangi bir yerinde açıklanamayan kanama veya akıntı

Çocuklarda belirtiler

• Çocuklarda kanser yetişkinlere göre nadirdir, ancak görülebilir. Belirtileri bazen başka hastalıklarla karışabilir: Uzun süren ateş, kemik veya eklem ağrıları, baş ağrısı, sabah bulantısı ve kusma
• Karın veya vücudun başka bir yerinde şişlik ya da sertlik
• Gözde veya göz bebeğinde anormal beyaz parlama
• Soluk cilt, halsizlik ve sık enfeksiyon geçirme

Yaşlı yetişkinlerde belirtiler

• Yaşlılarda kanser belirtileri bazen başka kronik hastalıklarla karışabilir. Yeni başlayan veya artan ağrı
• İştahsızlık ve istemsiz kilo kaybı
• Halsizlik, çabuk yorulma ve güç kaybı
• Yeni ortaya çıkan veya değişen kabızlık, ishal veya idrar kaçırma
• İyileşmeyen yaralar veya ciltte değişiklikler

Nedenler

Ana nedenler

• Kanser, hücrelerin DNA'sında meydana gelen değişiklikler (mutasyonlar) sonucu başlar. Bu değişiklikler hücrelerin kontrolsüz büyüyüp çoğalmasına yol açar.
• Bu genetik değişiklikler bazen kalıtsal olarak anne veya babadan geçebilir.
• Yaş ilerledikçe hücrelerde zamanla hasar birikir ve kanser riski artar.
• Bağışıklık sisteminin kanserli hücreleri tanıyıp yok etme becerisinin azalması da rol oynar.

Risk faktörleri

• Sigara ve tütün ürünleri kullanımı
• Aşırı alkol tüketimi
• Obezite ve hareketsiz yaşam
• İşlenmiş ve şekerli gıdaların fazla tüketimi
• Güneşin zararlı UV ışınlarına uzun süre maruz kalmak
• HPV ve Hepatit B, C gibi bazı virüsler
• Asbest, benzen, radon gibi kanserojen maddelere maruziyet
• Ailede kanser öyküsünün bulunması
• İleri yaş

Ne zaman doktora görünmeli

Aşağıdaki durumlarda acilen doktora görünün:

• Açıklanamayan ve geçmeyen ağrı
• Vücudun herhangi bir yerinden kanama
• Büyüyen veya değişen kitle ya da şişlik
• Yüksek ateş ve gece terlemeleri
• Dışkı veya idrarda kan görülmesi

Şu durumlarda rutin randevu alın:

• İki haftadan uzun süren öksürük veya ses kısıklığı
• Yutma güçlüğü veya uzun süreli hazımsızlık
• İstemsiz kilo kaybı
• Bağırsak veya idrar alışkanlıklarınızda kalıcı değişiklikler
• Ciltte yeni ben veya benlerde değişiklik
• Sürekli yorgunluk ve halsizlik

Tanı

Doktorunuz önce tıbbi öykünüzü dinler ve fizik muayene yapar. Ardından gerekli görürse bazı testler ister. Kesin tanı için şüpheli bölgeden küçük bir doku örneği alınması (biyopsi) gerekebilir. Biyopsi örneği mikroskopta incelenerek kanser olup olmadığı, varsa türü belirlenir.

Yapılabilecek testler

• Kan testleri (kanser belirteçleri tek başına tanı koydurmaz, ek bilgi sağlar)
• Görüntüleme yöntemleri: akciğer filmi, ultrasonografi, bilgisayarlı tomografi (BT), manyetik rezonans görüntüleme (MR)
• Endoskopi (sindirim sistemi incelenmesi)
• Biyopsi (doku örneği alınması)
• Gerektiğinde genetik testler

Randevunuzda neler beklenir

Tanı süreci birkaç hafta sürebilir. Doktorunuz kanserin türünü, evresini ve yayılımını öğrenmek için ek testler isteyebilir. Tüm sonuçlar birlikte değerlendirilir ve size özel bir tedavi planı hazırlanır. Bu süreçte sorularınızı not alın ve doktorunuza sormaktan çekinmeyin.

Tedavi

Kanser tedavisi; kanserin türüne, evresine ve kişinin genel sağlık durumuna göre kişiselleştirilir. Tedavi çoğu zaman cerrahi, ışın tedavisi (radyoterapi) ve ilaç tedavilerinin birlikte kullanıldığı bir planla yürütülür. Amaç kanserli hücreleri yok etmek ve hastalığı kontrol altına almaktır.

Evde kişisel bakım

• Doktorunuzun önerdiği kontrollere düzenli olarak gidin
• Yeterli uyku ve dinlenmeye özen gösterin
• Sigarayı bırakın ve alkolden uzak durun
• Dengeli beslenme için diyetisyen desteği alın
• Doktorunuzun onayıyla hafif egzersizler yapın

Tıbbi tedaviler

Kanser tedavisinde kullanılan ilaç tedavileri arasında kemoterapi (ilaçla hücrelerin büyümesini durdurma), hedefe yönelik akıllı ilaçlar, hormon tedavisi ve immünoterapi (bağışıklık sistemini güçlendirerek kanserle savaşma) yer alabilir. Radyoterapi, yüksek enerjili ışınlarla kanserli hücreleri yok etmeye çalışır. Hangi tedavinin veya kombinasyonun uygun olduğuna kanser türüne ve evresine göre uzman bir ekip birlikte karar verir. Bu tedavilerin her birinin farklı yan etkileri olabilir; doktorunuz yan etkilerle başa çıkma konusunda size yardımcı olacaktır.

Ameliyat ne zaman düşünülür?

Cerrahi, kanserli dokunun ve çevresindeki bazı dokuların operasyonla çıkarılmasıdır. Genellikle erken evre kanserlerde ilk tedavi seçeneği olarak uygulanır. Bazı durumlarda cerrahi, kemoterapi veya radyoterapi ile birlikte planlanır.

Bu durumla yaşamak

Kanser tanısı almak hayatı birçok yönden etkiler. Tedavi sürecinde yorgunluk, iştah değişiklikleri ve duygusal zorluklar yaşamak normaldir. Kendinize nazik olun, yaşadıklarınızı sevdiklerinizle ve doktorunuzla paylaşın.

Yaşam tarzı ipuçları

• Küçük, sık öğünler yiyerek beslenme düzeninizi koruyun
• Doktorunuzun onayladığı ölçüde günlük kısa yürüyüşler yapın
• Stres yönetimi için nefes egzersizleri veya meditasyon deneyin
• Sigarayı bırakın ve alkolden uzak durun
• Uyku düzeniniz bozulduysa doktorunuzdan yardım isteyin

Diyet ve egzersiz

Kanser tedavisi sırasında vücudun enerji ve protein ihtiyacı artar. Yemek yemekte zorlanıyorsanız küçük porsiyonlar ve kalorisi yüksek, besleyici gıdalar tercih edebilirsiniz. Haftada birkaç kez kısa yürüyüşler yapmak ve esneme hareketleri denemek, tedavinin yan etkileriyle başa çıkmanıza yardımcı olabilir. Ancak yeni bir egzersiz programına başlamadan önce mutlaka doktorunuza danışın.

Ruh sağlığı ve duygusal iyilik hâli

Kanser tanısı ve tedavisi kaygı, üzüntü, öfke ve korku gibi güçlü duygulara yol açabilir. Bu duyguları yaşamak çok normaldir ve yalnız değilsiniz. Psikolog veya psikiyatrist desteği almak süreci kolaylaştırabilir. Umutsuzluk veya kendinize zarar verme düşünceleriniz olursa lütfen hemen 112'yi arayın veya en yakın acil servise başvurun.

Önleme

Kanserin tüm türlerini önlemek mümkün olmasa da birçok kanser vakası; sigarayı bırakarak, alkolü sınırlandırarak, sağlıklı beslenerek, düzenli fiziksel aktivite yaparak ve güneşten korunarak önemli ölçüde önlenebilir. Ayrıca düzenli sağlık kontrolleri, erken teşhis sayesinde tedavi başarısını artırır.

Aşılar

Hepatit B aşısı, karaciğer kanserine neden olabilen virüse karşı koruma sağlar. HPV (insan papilloma virüsü) aşısı ise rahim ağzı başta olmak üzere bazı kanser türlerine karşı koruyucudur. Bu aşılarla ilgili aile hekiminizden veya sağlık merkezinizden bilgi alabilirsiniz.

Tarama programları

Türkiye'de Sağlık Bakanlığı tarafından yürütülen kanser tarama programları bulunur. Kadınlarda meme, rahim ağzı ve kalın bağırsak kanseri; erkeklerde prostat ve kalın bağırsak kanseri için önerilen tarama testleri vardır. Hangi taramaların sizin için uygun olduğunu aile hekiminize veya aile sağlığı merkezinize danışın.

Komplikasyonlar

Tedavi edilmezse

• Kanser hücreleri çevre dokulara ve organlara yayılabilir (metastaz yapabilir)
• Lenf düğümlerine sıçrayarak vücudun başka bölgelerinde yeni tümörler oluşturabilir
• Hayati organların çalışmasını engelleyerek ciddi sağlık sorunlarına yol açabilir
• Kontrol edilemeyen ağrı, kanama, enfeksiyon ve organ yetmezliği gelişebilir

Uzun vadeli görünüm

Kanser, günümüzde birçok türünde erken teşhis ve doğru tedavi ile kontrol altına alınabilen, hatta tamamen iyileştirilebilen bir hastalıktır. Tıptaki gelişmeler ve yeni tedavi yöntemleri sayesinde kanserle yaşayan insanların süresi ve yaşam kalitesi her geçen gün artmaktadır. Umutlu olmak, tedavinize düzenli devam etmek ve sevdiklerinizden destek almak iyileşme sürecinde çok önemlidir.

Destek bul

Harici bağlantılar üçüncü taraf web sitelerini açar. Ruqelo harici içerikten sorumlu değildir. Bir kuruluşun listelenmesi onaylandığı anlamına gelmez.