Kanser Raporu: Daha Az Kanser Ölümü – Umut Veren Gelişmeler

Genel Bakış

Kanser, vücuttaki bazı hücrelerin kontrolsüz şekilde büyümesiyle ortaya çıkan bir hastalıklar grubudur. Yeni raporlar, erken teşhis ve daha iyi tedavi yöntemleri sayesinde kanserden ölüm oranlarının düştüğünü ve birçok kanser türünde hastalığın uzun yıllar kontrol altında tutulabileceğini göstermektedir.

Kanser, dünyada ve Türkiye'de sık görülen hastalıklardan biridir. Neyse ki ölümler azalmakta ve hayatta kalma oranları artmaktadır.

Kanser her yaşta görülebilir, ancak yaş ilerledikçe daha sık ortaya çıkar. Kadın ve erkeklerde farklı türler daha yaygın olabilir, ancak hiç kimse bu hastalıktan tamamen bağışık değildir.

Belirtiler

Yaygın belirtiler

• Uzun süre geçmeyen yorgunluk
• Açıklanamayan kilo kaybı
• Yeni ya da büyüyen bir yumru veya şişlik
• Uzun süren öksürük veya ses kısıklığı
• Dışkı veya idrarda kan
• Benlerde şekil, renk veya boyut değişikliği
• Geçmeyen yutma güçlüğü veya hazımsızlık
• Sürekli ateş veya gece terlemeleri

Çocuklarda belirtiler

• Ateş ve solukluk
• Kolay morarma veya kanama
• Boyun veya karında kitle
• Göz bebeğinde beyaz parlama (lökokori)

Yaşlı yetişkinlerde belirtiler

• Yorgunluk
• İştahsızlık ve kilo kaybı
• Dışkı veya idrar alışkanlığında değişiklik
• Yeni başlayan ağrılar
• Geçmeyen yara (özellikle ağızda veya ciltte)

Nedenler

Ana nedenler

• Kanser, hücrelerin DNA'sında meydana gelen değişiklikler (mutasyonlar) sonucu başlar.
• Kalıtsal gen mutasyonları kanser riskini artırabilir.
• Sigara, alkol, sağlıksız beslenme, hareketsizlik ve güneş ışığı gibi çevresel faktörler bu gen değişikliklerine yol açabilir.

Risk faktörleri

• Tütün kullanımı (sigara, pipo, nargile)
• Aşırı alkol tüketimi
• Fazla kilolu veya obez olmak
• Yetersiz fiziksel aktivite
• Sağlıksız beslenme (işlenmiş et, hazır gıdalar)
• Ailede kanser öyküsü
• İleri yaş
• Bazı enfeksiyonlar (HPV, hepatit B ve C gibi)

Ne zaman doktora görünmeli

Aşağıdaki durumlarda acilen doktora görünün:

• Yeni fark edilen ve büyüyen kitle
• Dışkıda veya idrarda kan
• Açıklanamayan kilo kaybı
• Geçmeyen ve kötüleşen belirtiler

Şu durumlarda rutin randevu alın:

• Belirtileriniz iki haftadan uzun sürüyorsa
• Ailede kanser öykünüz varsa, düzenli taramalar için aile hekiminize başvurun
• Yaşınıza uygun kanser tarama programları hakkında bilgi almak için sağlık kuruluşunuza danışın

Tanı

Doktorunuz önce genel belirtilerinizi ve tıbbi geçmişinizi dinler, fizik muayene yapar. Şüpheli bir durum olduğunda görüntüleme (tomografi, ultrason, MR gibi) ve laboratuvar testleri ister. Kesin tanı için genellikle biyopsi adı verilen, şüpheli dokudan küçük bir parça alınarak mikroskopla incelenmesi gerekir.

Yapılabilecek testler

• Fizik muayene
• Kan testleri (tümör belirteçleri gibi belirteçler için)
• Görüntüleme yöntemleri (ultrason, röntgen, MR, tomografi)
• Biyopsi (doku örneği)
• Genetik testler (kalıtsal risk durumunda)

Randevunuzda neler beklenir

Tanı süreci birkaç gün ila birkaç hafta sürebilir. Bu bekleyiş kaygı verici olabilir. Doktorunuz sonuçları sizinle ayrıntılı şekilde paylaşacak, gerekirse başka uzmanlara yönlendirecek ve tedavi seçeneklerini birlikte konuşacaksınız. Bu süreçte soru sormaktan çekinmeyin.

Tedavi

Kanser tedavisi hastalığın türüne, evresine ve kişinin genel sağlık durumuna göre planlanır. Günümüzde cerrahi, radyoterapi (ışın tedavisi) ve medikal tedaviler (kemoterapi, akıllı ilaçlar, immünoterapi, hormon tedavisi gibi) çoğu zaman tek başına veya birlikte kullanılır. Ortak hedef, kanseri kontrol altına almak, belirtileri azaltmak ve yaşam kalitesini korumaktır.

Evde kişisel bakım

• Tedavi sırasında bol su için ve besleyici, yumuşak gıdaları tercih edin
• Dinlenmeye yeterli zaman ayırın, ancak hafif egzersizlerle hareket etmeye çalışın
• Sigara ve alkolden uzak durun
• Ağrı veya bulantı gibi yan etkiler için sağlık ekibine bilgi verin
• Destek almak için yakınlarınızdan veya bir psikologdan yardım isteyin

Tıbbi tedaviler

Tedaviler uzman bir ekip tarafından planlanır. Cerrahi ile tümör çıkarılabilir, radyoterapi ile kanser hücreleri yüksek enerjili ışınlarla yok edilmeye çalışılır. Kemoterapi, immünoterapi ve hedefe yönelik ilaçlar vücut genelinde kanser hücreleriyle savaşır. Hormon tedavisi bazı kanser türlerinde hormon etkisini bloke eder. Hangi tedavinin kullanılacağına onkoloji ekibi, hastayla birlikte karar verir.

Ameliyat ne zaman düşünülür?

Cerrahi, katı bir kitle halindeki tümörlerin tamamen çıkarılmasında sıkça kullanılır. Erken evrede yakalanan birçok kanser türünde ameliyat tek başına yeterli olabilir. Bazı durumlarda ameliyattan önce veya sonra ek tedaviler de uygulanır.

Bu durumla yaşamak

Kanser tedavisi sürecinde günlük yaşam bazen yorucu olabilir. Kendinizi iyi hissettiğiniz dönemlerde normal rutininize devam etmek moral verir. Tedavi ekibinizin önerilerine uymak, kontrollerinizi aksatmamak ve belirtilerinizi düzenli gözlemlemek önemlidir.

Yaşam tarzı ipuçları

• Düzenli ve dengeli beslenin
• Doktorunuzun izin verdiği ölçüde günlük kısa yürüyüşler yapın
• Tütün ve alkolden kaçının
• Stresle başa çıkmak için nefes egzersizi veya meditasyon deneyin
• Uyku düzeninize dikkat edin

Diyet ve egzersiz

Kanser tedavisi sırasında iyi beslenmek, gücünüzü korumanıza yardımcı olur. Bol sebze, meyve ve tam tahıl tüketin; işlenmiş gıdalardan kaçının. Günlük yürüyüş gibi düşük yoğunluklu egzersizler yorgunluğu azaltabilir ve ruh halinizi iyileştirebilir. Beslenme listenizi doktorunuza veya diyetisyene danışarak bireyselleştirin.

Ruh sağlığı ve duygusal iyilik hâli

Kanser tanısı ve tedavisi kaygı, üzüntü, korku ve öfke gibi duygulara yol açabilir. Bu duygular gayet normaldir. Psikolojik destek almak, hastalıkla başa çıkma gücünüzü artırır. Aileniz ve arkadaşlarınızla duygularınızı paylaşın; ihtiyaç halinde bir psikolog veya psikiyatristten yardım isteyin.

Önleme

Kanserin tamamını önlemek bugün için mümkün değildir, ancak risklerin üçte birinden fazlası yaşam tarzı değişiklikleriyle azaltılabilir. Sigara ve alkolden kaçınmak, sağlıklı kiloda kalmak, aktif olmak ve güneşten korunmak en etkili önlemlerdir.

Aşılar

HPV (Human Papilloma Virüsü) ve hepatit B aşıları, bazı kanser türlerine karşı koruma sağlayabilir. Bu aşıların sizin için uygun olup olmadığını aile hekiminize sorun.

Tarama programları

Kanser taramaları, belirti vermeye başlamadan önce hastalığı erken evrede yakalamayı hedefler. Türkiye'de Sağlık Bakanlığı kolay ulaşılabilir tarama programları yürütmektedir. Size uygun tarama programları (örneğin meme, rahim ağzı ve kalın bağırsak kanseri için) hakkında aile hekiminizden bilgi alabilirsiniz.

Komplikasyonlar

Tedavi edilmezse

• Kanser hücreleri bulundukları organı zedeleyebilir ve vücudun başka bölgelerine yayılabilir (metastaz).
• Tedavi edilmediğinde kontrol edilemeyen kilo kaybı, şiddetli ağrı ve organ yetmezlikleri gelişebilir.
• Bağışıklık sistemi zayıflayarak enfeksiyon riski artabilir.

Uzun vadeli görünüm

Kanser artık otomatik olarak ölümcül bir hastalık olarak görülmemelidir. Erken teşhis oranlarının artması ve tedavi yöntemlerindeki gelişmeler sayesinde birçok kanser türünde hayatta kalma oranları belirgin şekilde yükselmiştir. Her hastanın durumu farklıdır; doktorunuzun önerilerine düzenli uyarak ve umudunuzu koruyarak bu süreci en iyi şekilde yönetebilirsiniz.

Destek bul

Uluslararası kuruluşlar

• American Cancer Society ↗
• Cancer Research UK ↗

Harici bağlantılar üçüncü taraf web sitelerini açar. Ruqelo harici içerikten sorumlu değildir. Bir kuruluşun listelenmesi onaylandığı anlamına gelmez.