Kanser Taraması: Erken Teşhis Hayat Kurtarır

Genel Bakış

Kanser taraması, herhangi bir belirtisi veya şikayeti olmayan sağlıklı kişilere, kanseri daha başlangıç aşamasındayken bulmak için yapılan testlere denir. Amaç, hastalığı yayılmadan yakalamak ve tedavi şansını artırmaktır.

Kanser dünya genelinde ve Türkiye'de sık görülen bir hastalıktır. Bu yüzden Sağlık Bakanlığı bazı kanser türleri için düzenli tarama programları yürütmektedir.

Tarama önerileri yaşa, cinsiyete ve kişisel risk faktörlerine göre değişir. Genellikle yetişkinlerde meme, rahim ağzı, kalın bağırsak ve yüksek riskli kişilerde akciğer kanseri taramaları yapılır.

Belirtiler

Yaygın belirtiler

• Vücudun herhangi bir yerinde ele gelen yeni kitle veya şişlik
• Açıklanamayan kilo kaybı
• Uzun süre geçmeyen öksürük veya ses kısıklığı
• Bağırsak ya da mesane alışkanlıklarında değişiklik
• İyileşmeyen yara
• Anormal kanama veya akıntı

Çocuklarda belirtiler

• Çocuklarda rutin kanser taraması yapılmaz; yalnızca ailede kalıtsal kanser sendromu varsa özel durumlarda önerilebilir.
• Çocuklarda açıklanamayan inatçı ateş, solukluk, kemik ağrısı ve gözlerde anormal parlaklık gibi belirtiler dikkate alınmalıdır.

Yaşlı yetişkinlerde belirtiler

• Yaşlılarda tek başına görülen yorgunluk, iştahsızlık veya istemsiz kilo kaybı ciddiye alınmalıdır.
• Özellikle 50 yaş sonrası kalın bağırsak ve prostat sorunlarına yönelik taramalar aksatılmamalıdır.

Nedenler

Ana nedenler

• Kanser, vücut hücrelerinin DNA'sının hasar görmesi ve kontrolsüz şekilde çoğalması sonucu başlar.
• Tütün ürünleri, aşırı alkol tüketimi, dengesiz beslenme ve hareketsizlik bazı kanser türlerinin oluşumunu kolaylaştırır.
• HPV, hepatit B ve hepatit C gibi bazı enfeksiyonlar da kanser gelişimine neden olabilir.

Risk faktörleri

• İlerleyen yaş
• Ailede kanser öyküsü
• Sigara ve alkol kullanımı
• Fazla kilolu olmak
• Güneş ışınlarına korunmadan fazla maruz kalmak
• Kansere neden olan kimyasal maddelerle çalışmak

Ne zaman doktora görünmeli

Aşağıdaki durumlarda acilen doktora görünün:

• Yukarıda listelenen kanser belirtilerinden herhangi birini fark ederseniz vakit kaybetmeden aile hekiminize başvurun.

Şu durumlarda rutin randevu alın:

• Yaşınıza ve risk durumunuza uygun tarama testlerini ne zaman yaptırmanız gerektiğini öğrenmek için yılda bir aile hekiminize danışın.

Tanı

Tarama testleri kesin tanı koymaz. Tarama sonucunuz şüpheli ise doktorunuz; görüntüleme, endoskopi veya biyopsi gibi ileri tetkikler isteyerek kanser olup olmadığını netleştirir.

Yapılabilecek testler

• Mamografi: meme kanseri taraması
• Pap-smear ve HPV testi: rahim ağzı kanseri taraması
• Gaitada gizli kan testi ve kolonoskopi: kalın bağırsak kanseri taraması
• Düşük doz bilgisayarlı tomografi: yüksek riskli sigara içenlerde akciğer kanseri taraması

Randevunuzda neler beklenir

Tarama testleri genellikle ağrısızdır ve kısa sürer. Sonuçlar birkaç gün içinde doktorunuza iletilir. Bu süreçte endişelenirseniz doktorunuzla konuşmaktan çekinmeyin.

Tedavi

Kanser tedavisi; kanserin türüne, yayılımına ve kişinin genel sağlık durumuna göre planlanır. Erken teşhis, tedaviyi daha başarılı ve daha az yorucu hale getirir.

Evde kişisel bakım

• Doktorunuzun önerdiği kontrol tarihlerine uyun
• Sigara ve alkolden uzak durun
• Tedavi sırasında vücudunuzu dinleyin ve yeterince dinlenin

Tıbbi tedaviler

Tedavi seçenekleri arasında cerrahi, radyoterapi (ışın tedavisi), kemoterapi, akıllı ilaçlar ve bağışıklık sistemini güçlendiren immünoterapi yer alır. Hangi yöntemlerin sizin için uygun olduğuna uzman doktorlardan oluşan bir ekip karar verir.

Ameliyat ne zaman düşünülür?

Kanser erken evrede yakalandıysa, tümörün cerrahi olarak çıkarılması ilk tedavi seçeneklerinden biri olabilir. Ameliyat kararı; kanserin tipi, yayılımı ve genel sağlık durumunuza göre değerlendirilir.

Bu durumla yaşamak

Tarama ve tedavi sonrasında düzenli kontroller büyük önem taşır. Kendinizi iyi hissetseniz bile doktorunuzun planladığı takipleri ihmal etmeyin.

Yaşam tarzı ipuçları

• Haftanın çoğu günü yürüyüş veya yüzme gibi orta düzey egzersiz yapın
• Sağlıklı kilonuzu koruyun
• Stresle başa çıkmak için nefes egzersizleri veya hobi edinin

Diyet ve egzersiz

Sebze, meyve ve tam tahıldan zengin Akdeniz tipi beslenme; haftada en az 150 dakika orta tempolu egzersiz önerilir.

Ruh sağlığı ve duygusal iyilik hâli

Kanser taraması ve tedavi süreci endişe, kaygı ve üzüntü yaratabilir. Bu duyguları doktorunuzla paylaşmaktan kaçınmayın; gerekirse bir psikolog veya psikiyatristten destek alabilirsiniz.

Önleme

Her kanser tamamen önlenemese de riskleri büyük ölçüde azaltmak mümkündür. Sigarayı bırakmak, alkolden kaçınmak, sağlıklı beslenmek, güneşten korunmak ve önerilen aşıları yaptırmak en etkili korunma yollarıdır.

Aşılar

HPV aşısı rahim ağzı ve bazı diğer kanser türlerine karşı koruma sağlar. Hepatit B aşısı ise karaciğer kanseri riskini azaltır. Aşılar konusunda hekiminizden ayrıntılı bilgi alabilirsiniz.

Tarama programları

Kanser taraması, kanseri belirti vermeden önce yakalama fırsatı sunar. Türkiye'de meme, kalın bağırsak ve rahim ağzı kanserleri için ücretsiz tarama programları yürütülmektedir. Aile sağlığı merkezleri ve KETEM birimlerinden bilgi alabilirsiniz.

Komplikasyonlar

Tedavi edilmezse

• Kanser fark edilmezse çevredeki dokulara ve lenf düğümlerine yayılabilir.
• İleri evre kanserler tedaviye daha dirençli olabilir.
• Bazı kanser türleri tedavi edilmezse hayatı tehdit edebilir.

Uzun vadeli görünüm

Kanser artık bir ölüm cezası değildir. Erken teşhis ve uygun tedavi ile birçok kanser türü başarıyla tedavi edilebilmektedir. Tarama programları sayesinde her geçen yıl daha fazla kişi erken evrede yakalanmaktadır.

Destek bul

Uluslararası kuruluşlar

• Dünya Sağlık Örgütü (WHO) Kanser Programı ↗

Yerel kuruluşlar

• T.C. Sağlık Bakanlığı ↗ · Türkiye

Yardım hatları

Harici bağlantılar üçüncü taraf web sitelerini açar. Ruqelo harici içerikten sorumlu değildir. Bir kuruluşun listelenmesi onaylandığı anlamına gelmez.