Kanser Tedavisinde Radyoterapi (Işın Tedavisi)

Genel Bakış

Radyoterapi, kanser hücrelerini yok etmek veya küçültmek için yüksek enerjili ışınların (radyasyon) kullanıldığı bir tedavi yöntemidir. Bu ışınlar, kanserli hücrelerin DNA'sına zarar vererek çoğalmalarını engeller. Sağlıklı hücreler de bir miktar etkilenebilir, ancak çoğu zaman tedavi sonrasında kendini yeniler.

Evet, radyoterapi dünyada ve ülkemizde en sık kullanılan kanser tedavilerinden biridir. Kanser hastalarının yarısından fazlası, hastalıklarının bir döneminde radyoterapi alır.

Radyoterapi, birçok farklı kanser türü olan yetişkinlerde ve çocuklarda kullanılabilir. Hangi hastalarda kullanılacağına kanserin türüne, evresine ve hastanın genel sağlık durumuna göre karar verilir.

Belirtiler

Yaygın belirtiler

• Yorgunluk ve halsizlik
• Tedavi edilen bölgede ciltte kızarıklık, kuruluk, soyulma veya kaşıntı
• Radyasyon alan bölgede saç dökülmesi (örneğin baş bölgesi tedavi ediliyorsa)
• İştahsızlık ve bulantı
• Tedavi edilen bölgeye göre ağız yaraları, yutma güçlüğü veya ishal

Çocuklarda belirtiler

• Çocuklarda en sık görülen yan etkiler yorgunluk, iştahsızlık ve cilt tahrişidir.
• Büyüme ve gelişme üzerine etkileri olabilir, bu nedenle çocuk onkoloji ekibi tarafından yakından takip edilir.
• Öğrenme veya dikkat sorunları ortaya çıkabilir, özellikle kafa bölgesine radyoterapi uygulanan çocuklarda uzun dönemde görülebilir.

Yaşlı yetişkinlerde belirtiler

• Yaşlı yetişkinlerde yorgunluk ve halsizlik daha belirgin olabilir.
• Cilt daha hassas olduğu için tahriş ve yanma hissi daha sık görülebilir.
• Kullanılan diğer ilaçlarla etkileşim veya mevcut kronik hastalıklar nedeniyle yan etkiler daha farklı yaşanabilir.

Nedenler

Ana nedenler

• Kanserli hücreleri yok etmek veya kanseri iyileştirmek amacıyla uygulanır.
• Cerrahiden önce tümörü küçültmek veya cerrahiden sonra kalan hücreleri temizlemek için kullanılır.
• İleri evre kanserlerde ağrı, kanama veya tıkanıklık gibi belirtileri gidermek için uygulanır.

Risk faktörleri

• Tedavi edilen bölgenin büyüklüğü ve uygulanan doz miktarı
• Birlikte kemoterapi alınması
• Genel sağlık durumunun zayıf olması, sigara kullanımı
• Cilt tipi ve hassasiyeti

Ne zaman doktora görünmeli

Aşağıdaki durumlarda acilen doktora görünün:

• Tedavi bölgesinde açık yara, şiddetli ağrı veya akıntı varsa
• Kanlı kusma veya kanlı dışkılama fark ederseniz
• Sürekli ve şiddetli bulantı ile kusma yaşıyorsanız
• Günlük aktivitelerinizi engelleyen ileri derecede halsizlik hissediyorsanız

Tanı

Radyoterapi bir tedavi yöntemi olduğu için tanı koyma aşaması değildir. Kanser tanısı konulduktan sonra, radyasyon onkolojisi uzmanı hastayı değerlendirir ve bilgisayarlı tomografi (BT) gibi görüntüleme yöntemleriyle tedavi planlaması yapılır.

Yapılabilecek testler

• Fizik muayene ve tıbbi öykü
• Bilgisayarlı tomografi (BT) veya manyetik rezonans görüntüleme (MRG) ile tedavi planlaması
• Kan testleri ve genel sağlık değerlendirmesi
• Gerekirse pozitron emisyon tomografisi (PET-BT)

Randevunuzda neler beklenir

İlk görüşmede doktorunuz size tedavinin amacını, süresini ve olası yan etkilerini anlatacaktır. Daha sonra simülasyon adı verilen planlama seansında, tedavi pozisyonunuz belirlenir ve cildinize küçük işaretler yapılabilir. Tedavi genellikle kısa sürer, ağrılı değildir ve hemen sonrasında normal hayatınıza dönebilirsiniz.

Tedavi

Radyoterapi, yüksek enerjili ışınlarla kanserli bölgeye yönelik yapılan bir tedavidir. Tedavi planı, kanserin türüne, yerine ve evresine göre kişiye özel hazırlanır. Radyoterapi dışarıdan bir cihazla (eksternal radyoterapi) veya vücut içine yerleştirilen radyoaktif kaynaklarla (brakiterapi) yapılabilir. Tedavi süresince sağlık ekibi her aşamada yanınızda olur.

Evde kişisel bakım

• Tedavi gören bölgedeki cildi nazikçe yıkayın, parfümlü ürünlerden kaçının ve doktorunuzun önerdiği nemlendiriciyi kullanın.
• Bol sıvı tüketin ve beslenmenize dikkat edin. Bulantı varsa az az ve sık sık yemeyi deneyin.
• Yorgunluğa karşı dinlenin, ancak kısa yürüyüşler gibi hafif aktiviteler de yapabilirsiniz.
• Tedavi sonrası dinlenerek vücudunuza zaman tanıyın.

Tıbbi tedaviler

Radyoterapi, tek başına veya cerrahi, kemoterapi, akıllı ilaçlar gibi diğer tedavilerle birlikte kullanılabilir. Doktorunuz sizin için en uygun tedavi kombinasyonunu belirler. Radyoterapinin yan etkilerini azaltmak için bazı destekleyici ilaçlar reçete edilebilir; ancak bu ilaçların adını ve dozunu doktorunuz belirlemelidir. Tedaviniz sırasında ağrı, bulantı gibi durumlar için ekibinizle iletişime geçmekten çekinmeyin.

Ameliyat ne zaman düşünülür?

Bazı kanser türlerinde radyoterapi, cerrahiden önce tümörü küçültmek için uygulanabilir. Bazı durumlarda ise cerrahi sonrası kalan hücreleri yok etmek için kullanılır. Ameliyat yerine radyoterapi yalnızca belirli kanser türlerinde tercih edilebilir.

Bu durumla yaşamak

Radyoterapi sırasında günlük hayatınızı mümkün olduğunca sürdürebilirsiniz. Tedavi seansları genellikle kısa sürer; ancak yorgunluk hissi yaşayabilirsiniz. Bu nedenle önceliklerinizi belirleyin, iş ve sosyal hayatınızda esneklik isteyin. Tedavi ekibiniz, size özel bir plan oluşturmanıza yardımcı olabilir.

Yaşam tarzı ipuçları

• Sigara ve alkolden uzak durun; bu alışkanlıklar yan etkileri artırabilir.
• Tedavi gören cildi güneşten koruyun, yüksek faktörlü güneş kremi kullanın ve doğrudan güneşe çıkmayın.
• Enfeksiyon riskini azaltmak için el hijyenine dikkat edin, kalabalık kapalı ortamlardan kaçının.
• Ruhsal destek için sevdiklerinizden veya bir psikologdan yardım alın.

Diyet ve egzersiz

Dengeli beslenmek, tedavi sürecinde vücudunuzu güçlü tutmaya yardımcı olur. Protein açısından zengin besinler, sebze ve meyveler önerilir. Yutmada güçlük varsa yumuşak gıdalar, çorba ve püreler tercih edilebilir. Egzersiz konusunda doktorunuza danışarak hafif yürüyüşler yapabilirsiniz; ancak aşırı yorulmaktan kaçının.

Ruh sağlığı ve duygusal iyilik hâli

Kanser ve tedavi süreci pek çok insanda kaygı, üzüntü ve belirsizlik duygularına neden olabilir. Bu duygular gayet normaldir. Korkularınızı yakınlarınızla paylaşın, isterseniz bir psikolog ya da psikiyatristten destek alın. Kendinizi yalnız hissettiğinizde destek grupları da faydalı olabilir.

Önleme

Radyoterapi bir tedavi olduğu için önlenmesi gereken bir durum değildir. Ancak radyoterapinin yan etkilerini önlemek veya azaltmak için planlı bir şekilde uygulanması şarttır. Sağlık ekibinizin önerilerine uymak ve planlanan kontrolleri aksatmamak, yan etkileri en aza indirir.

Komplikasyonlar

Tedavi edilmezse

• Cilt yanıkları ve enfeksiyon gelişebilir.
• Kontrol altına alınmayan bulantı ve kusma, beslenme sorunlarına ve kilo kaybına yol açabilir.
• Yorgunluk zamanla günlük yaşamı ciddi şekilde etkileyebilir.

Uzun vadeli görünüm

Radyoterapi, birçok kanser türünde iyileşme şansını önemli ölçüde artırmıştır. Tedavi süresi zor olsa da çoğu yan etki geçicidir ve tedavi bittikten sonra yaşam kalitesi artabilir. Umut etmek ve tedavi ekibine güvenmek, bu süreçte en büyük gücünüzdür.

Destek bul

Harici bağlantılar üçüncü taraf web sitelerini açar. Ruqelo harici içerikten sorumlu değildir. Bir kuruluşun listelenmesi onaylandığı anlamına gelmez.