Esrar (Marihuana) Kullanım Bozukluğu

Genel Bakış

Esrar kullanım bozukluğu; esrar (marihuana, ot) kullanımının kişinin hayatında sorunlara yol açmasına rağmen, kullanımı bırakamaması veya kontrol edememesi durumudur. Esrar, beyindeki ödül sistemini etkileyerek bağımlılık yapabilir. Bu durum bir sağlık sorunudur ve uygun destekle tedavi edilebilir.

Esrar, dünyada en çok kullanılan yasa dışı maddelerden biridir. Hayatının bir döneminde esrar deneyen 10 kişiden yaklaşık 1'inde, kullanım bozukluğu gelişebilir. Günlük kullananlarda bu oran daha yüksektir.

Genellikle ergenlik veya genç yetişkinlikte kullanmaya başlayanları, güçlü esrar ürünleri kullananları, ailesinde bağımlılık öyküsü olanları ve depresyon, anksiyete gibi ruhsal sorunları olan kişileri daha sık etkiler.

Belirtiler

Yaygın belirtiler

• Aşırı ve sürekli esrar kullanma isteği.
• Kullanımı azaltma veya bırakma denemelerine rağmen başarısız olma.
• Aynı etkiyi elde etmek için daha fazla esrar kullanma ihtiyacı duyma (tolerans).
• Esrar kullanmayı bıraktığında veya azalttığında sinirlilik, uykusuzluk, iştahsızlık, huzursuzluk gibi yoksunluk belirtileri yaşama.
• Okul, iş veya ev sorumluluklarını ihmal etme.
• Sevdiği aktivitelerden ve sosyal ortamlardan uzaklaşma.
• Sağlığına, ailesine veya hukuki durumuna zarar vermesine rağmen kullanmaya devam etme.

Çocuklarda belirtiler

• Okul başarısında belirgin düşüş.
• Derslere ve arkadaşlara karşı ilgisizlik.
• Hafıza, dikkat ve öğrenme sorunları.
• Aşırı içine kapanma, sinirlilik veya kurallara uymama.
• Yeni ve riskli arkadaş gruplarına girme.
• Evden eşyaların eksilmesi veya sürekli para isteme.

Yaşlı yetişkinlerde belirtiler

• Denge ve koordinasyon bozukluğu, düşme riski.
• Hafıza karışıklığı ve kafa karışıklığı.
• Kalp çarpıntısı ve göğüs ağrısı hissi.
• Kullanılan diğer ilaçlarla etkileşim riski.
• Depresyon, yalnızlık ve iştahsızlık belirtileri.
• Günlük işlevlerde bozulma ve kendine bakımda azalma.

Nedenler

Ana nedenler

• Esrarın içindeki THC adlı kimyasalın beyindeki ödül ve zevk sistemini uyararak bağımlılığa yol açması.
• Beynin uzun süreli esrar kullanımına alışması; aynı etkiyi almak için miktarı artırma ihtiyacı doğması.
• Bırakma sırasında ortaya çıkan rahatsız edici yoksunluk belirtilerinin kişiyi tekrar kullanmaya yöneltmesi.

Risk faktörleri

• Ergenlik döneminde veya 18 yaşından önce esrar denemek.
• Günlük veya sık esrar kullanmak.
• Sağlığa zararlı olabilecek yüksek THC içeren ürünleri tercih etmek.
• Ailede alkol veya madde bağımlılığı öyküsü olması.
• Depresyon, anksiyete, travma sonrası stres bozukluğu gibi ruhsal sağlık sorunları.
• Sosyal çevrede esrar kullanımının normalleştirilmesi ve erişimin kolay olması.

Ne zaman doktora görünmeli

Aşağıdaki durumlarda acilen doktora görünün:

• Yoksunluk belirtileri günlük işlerinizi yapamayacak kadar şiddetliyse.
• Hamileyseniz ve esrar kullanıyorsanız, bebeğin sağlığı için aynı gün doktorunuza başvurun.
• Esrar kullanımı sonrası sürekli panik atak veya paranoya yaşıyorsanız.
• Göğüs ağrısı olmadan ama gün boyu süren çarpıntı, terleme, titreme gibi belirtiler yaşıyorsanız.

Şu durumlarda rutin randevu alın:

• Esrar kullanımınızı bırakmak veya azaltmak istiyorsanız.
• Aileniz veya arkadaşlarınız kullanımınızdan endişe duyuyorsa.
• Fiziksel ya da ruhsal belirtiler (hafıza, uyku, kaygı, depresyon) yaşıyorsanız.
• Okul, iş veya ilişkileriniz olumsuz etkileniyorsa.
• Hamile kalmayı planlıyorsanız veya emziriyorsanız.

Tanı

Doktor, size esrar kullanma alışkanlıklarınızı, belirtilerinizi ve bu durumun hayatınıza etkilerini sorar. Tanı, uluslararası tanı ölçütlerine göre konur. Örneğin 'kullanımı bırakamama', 'tolerans gelişimi', 'yoksunluk belirtileri' ve 'sorumlulukların aksaması' gibi kriterler değerlendirilir.

Yapılabilecek testler

• Kan, idrar veya tükürük testleri: son günlerde madde kullanılıp kullanılmadığını gösterir, ancak bağımlılık tanısı koymak için tek başına yeterli değildir.
• Bazı kan testleri: karaciğer ve genel sağlık durumunu değerlendirmek için istenebilir.
• Psikolojik değerlendirme formları: kullanımın şiddetini ve eşlik eden ruhsal sorunları anlamak için uygulanabilir.

Randevunuzda neler beklenir

Doktorunuz sizinle yaklaşık 15-30 dakika süren bir görüşme yapar. Soruları dürüstçe yanıtlamanız tanı ve tedavi planı için çok önemlidir. Gerekirse sizi bir psikiyatri uzmanına veya bağımlılık merkezine yönlendirir.

Tedavi

Esrar kullanım bozukluğu tedavi edilebilir. Tedavinin temelini davranışsal terapiler, motivasyonel görüşme, bilişsel davranışçı terapi ve destek grupları oluşturur. Ağır bağımlılık durumlarında, doktor kontrolünde ilaç tedavisi eklenebilir ve bazı kişilerde yatılı rehabilitasyon programları önerilebilir.

Evde kişisel bakım

• Kullanımınızı bir deftere işaretleyin; ne zaman, nerede ve niçin kullandığınızı fark edin.
• Sizi esrara yönlendiren arkadaş ortamlarından ve tetikleyici durumlardan uzak durun.
• Stresle başa çıkmak için derin nefes, yürüyüş veya gevşeme egzersizleri yapın.
• Uyku düzeninizi korumaya çalışın; uykusuzluk yoksunluğu zorlaştırabilir.
• Alkol ve diğer maddeleri de hayatınızdan uzaklaştırın.
• Kendinize küçük, ulaşılabilir hedefler koyun; örneğin bir hafta boyunca kullanmamak gibi.

Tıbbi tedaviler

Tedavi, bağımlılık alanında uzman bir doktor tarafından planlanır. Konuşma terapileri (bilişsel davranışçı terapi, motivasyonel görüşme, aile terapisi) ilk seçenektir. Şiddetli yoksunluk belirtileri veya eşlik eden depresyon, anksiyete gibi durumlarda hekim bazı ilaçları kısa veya uzun süreli olarak reçete edebilir. İlaçların adı ve dozu kişiye özeldir; asla doktor önerisi olmadan kullanılmamalıdır.

Ameliyat ne zaman düşünülür?

Bu durumun tedavisinde cerrahi yöntem kullanılmaz.

Bu durumla yaşamak

İyileşme süreci bir yolculuktur; zaman zaman zorluklar ve nüksetmeler olabilir. Önemli olan bu süreçte kendinize karşı nazik olmanız ve yeniden başlamaktan çekinmemenizdir. Yapılandırılmış bir günlük rutin, düzenli uyku ve sosyal destek iyileşmeyi büyük ölçüde kolaylaştırır.

Yaşam tarzı ipuçları

• Her gün aynı saatte uyanıp yatmak.
• Haftada birkaç gün düzenli yürüyüş veya spor yapmak.
• Gün içinde esrar kullanmadığınız, keyif aldığınız hobiler edinmek.
• Sigara, alkol ve diğer maddelerden uzak durmak.
• Ailenizden ve güvendiğiniz arkadaşlarınızdan destek istemek.
• Gerektiğinde bir psikolog veya destek grubuyla görüşmek.

Diyet ve egzersiz

Kan şekerini dengede tutan, vitamin ve mineral açısından zengin bir beslenme düzeni iyileşme sürecini destekler. Egzersiz, beyindeki mutluluk hissini artıran doğal kimyasalları harekete geçirir; bu da esrar özlemiyle başa çıkmaya yardımcı olabilir.

Ruh sağlığı ve duygusal iyilik hâli

Esrar kullanımı bazı kişilerde kaygı, depresyon, uyku bozukluğu ve özgüven kaybıyla ilişkilendirilebilir. Tedavi sürecinde bu duygusal zorluklar da ele alınmalıdır. Eşlik eden bir ruhsal hastalık varsa doktorunuza söyleyin; çünkü her iki sorunun birlikte tedavisi daha başarılıdır. Kendinizi çok kötü hissettiğinizde veya intihar düşünceleriniz olduğunda bu yükü tek başınıza taşımayın; hemen 112'yi arayabilir veya Yeşilay Danışmanlık Merkezi'ni (115) arayabilirsiniz.

Önleme

Tamamen önlenmesi her zaman mümkün olmasa da risk azaltılabilir. İlk kullanım yaşının geciktirilmesi, düzenli kullanımdan kaçınılması, okullarda ve toplumda doğru bilgilendirme yapılması ve yüksek riskli kişilerin erken fark edilmesi önemlidir.

Aşılar

Bu hastalığı önleyen bir aşı yoktur.

Tarama programları

Düzenli sağlık kontrollerinde aile hekimi riskli alışkanlıklarla ilgili sorular sorabilir. Madde kullanımına bağlı sorunlar erken yakalanırsa tedavi daha kolaydır; bu nedenle check-up muayeneleri sırasında doktorunuza madde kullanım durumunuzu anlatmanız önemlidir.

Komplikasyonlar

Tedavi edilmezse

• Beyin gelişiminin olumsuz etkilenmesi, özellikle 25 yaş altında hafıza, dikkat ve öğrenme güçlükleri.
• Okul veya iş hayatında başarısızlık ve iş kaybı.
• Aile ve arkadaş ilişkilerinde ciddi çatışmalar ve yalnızlaşma.
• Depresyon, anksiyete bozuklukları ve bazı kişilerde psikoz belirtilerinin tetiklenmesi.
• Sigara ile karışık içildiğinde kronik bronşit ve akciğer sorunları.
• Hamilelikte bebeğin gelişimini olumsuz etkilemesi ve erken doğum riski.

Uzun vadeli görünüm

Tedavi edilebilir bir durumdur. Birçok kişi terapi, ilaç desteği ve sosyal destekle esrarı bırakabilir veya kontrol altına alabilir. Nüksetme olsa bile bu bir başarısızlık değildir; tedavinin doğal bir parçasıdır. Erken yardım alan kişilerde iyileşme şansı daha yüksektir.

Destek bul

Uluslararası kuruluşlar

• Narcotics Anonymous (NA) ↗
• SMART Recovery ↗

Yerel kuruluşlar

• Yeşilay ↗ · Türkiye
• Sağlık Bakanlığı – Alkol ve Madde Bağımlılığı Tedavi Merkezleri (AMATEM) ↗ · Türkiye

Yardım hatları

Harici bağlantılar üçüncü taraf web sitelerini açar. Ruqelo harici içerikten sorumlu değildir. Bir kuruluşun listelenmesi onaylandığı anlamına gelmez.