Melanom Cilt Kanseri Neden Olur?

Genel Bakış

Melanom, ciltte renk veren hücrelerden (melanosit) gelişen bir cilt kanseri türüdür. Bu hücreler cilde rengini veren melanin isimli pigmenti üretir. Melanom, erken fark edilirse tedavi edilebilir; bu yüzden ciltteki benleri tanımak önemlidir.

Melanom, cilt kanserleri arasında en az görülen ancak en tehlikeli olanıdır. Görülme sıklığı son yıllarda artmaktadır, fakat erken evrede yakalanan çoğu kişi tamamen iyileşebilir.

Melanom her yaşta görülebilmekle birlikte genç yetişkinlerde ve orta yaşlarda daha sıktır. Açık tenliler, ailesinde melanom öyküsü olanlar, çok sayıda beni olanlar ve güneş yanığı geçirenler daha yüksek risk altındadır.

Belirtiler

Yaygın belirtiler

• Ciltte yeni bir ben veya lekenin ortaya çıkması
• Mevcut bir benin boyut, şekil veya renginin değişmesi
• Bir benin iki yarısının birbirine benzememesi (asimetri)
• Benin kenarlarının düzensiz, girintili çıkıntılı olması
• Benin içinde birden fazla renk olması (siyah, kahverengi, mavi, kırmızı, beyaz)
• Benin çapının 6 milimetreden büyük olması
• Bende kaşıntı, kanama veya kabuklanma

Çocuklarda belirtiler

• Çocuklarda melanom çok nadirdir, ancak yukarıdaki ben belirtilerine benzer değişiklikler görülebilir.
• Bir benin kendiliğinden kanaması veya iyileşmeyen yara olarak görülmesi
• Çocuğun cildindeki bir benin hızla büyümesi

Yaşlı yetişkinlerde belirtiler

• Yaşlılarda melanom daha çok yüz, baş, kulak ve boyun gibi güneş gören bölgelerde görülür.
• Yavaş büyüyen, açık renkli bir nokta veya leke olarak başlayabilir.
• Yaşlı cildinde yeni çıkan veya büyüyen benler mutlaka kontrol ettirilmelidir.

Nedenler

Ana nedenler

• Güneşten veya solaryum gibi yapay kaynaklardan gelen ultraviyole (UV) ışınları cilt hücrelerinin DNA'sına zarar vererek melanom gelişimine yol açabilir.
• Çocukluk ve gençlik döneminde yaşanan yoğun ve aralıklı güneş yanıkları, özellikle kabarcıklı yanıklar riski artırır.
• Genetik yatkınlık: ailede melanom öyküsünün bulunması
• Açık ten, sarı veya kızıl saç, mavi veya yeşil göz gibi cilt tipi özellikleri
• Uzun süreli, tekrarlayan güneş maruziyeti

Risk faktörleri

• Vücutta çok sayıda ben (50'den fazla) bulunması
• Atipik (displastik) benler denilen, düzensiz görünümlü benler
• Ailede veya kişide daha önce melanom veya başka cilt kanseri öyküsü
• Bağışıklık sistemini baskılayan hastalıklar veya ilaçlar
• Organ nakli sonrası bağışıklığı baskılayıcı tedavi görmek
• Güneşe maruz kalan cilt bölgelerinde çillenme ve güneş hasarı belirtileri

Ne zaman doktora görünmeli

Aşağıdaki durumlarda acilen doktora görünün:

• Bir benin hızla büyümesi, kanaması, kaşınması veya renginin değişmesi
• Ciltte iyileşmeyen, kabuklanan veya kanayan bir yara
• Yeni çıkan ve diğerlerinden belirgin şekilde farklı olan bir leke
• Ailenizde melanom öyküsü varsa ve yeni bir ben fark ettiyseniz

Şu durumlarda rutin randevu alın:

• Risk faktörleriniz varsa yılda en az bir kez cilt muayenesi yaptırın.
• Ailede melanom öyküsü olanlar dermatolog tarafından planlı aralıklarla takip edilmelidir.
• Daha önce melanom tedavisi görenler, doktorun önerdiği kontrolleri aksatmamalıdır.

Tanı

Doktor önce tüm cildini dikkatle muayene eder ve benleri dermoskop adı verilen büyüteçli bir cihazla inceler. Şüpheli bir ben görülürse, lokal anestezi ile benin tamamı ya da bir parçası çıkarılarak patoloji laboratuvarında incelenir. Bu işleme biyopsi denir ve kesin tanı biyopsiyle konur.

Yapılabilecek testler

• Dermoskopi: benlerin büyüteçli ışıkla incelenmesi
• Cilt biyopsisi: şüpheli dokunun mikroskop altında incelenmesi
• Biyopsi sonucuna göre evreleme için görüntüleme tetkikleri (tomografi, MR gibi)
• Gerekirse lenf düğümü biyopsisi veya ince iğne aspirasyonu

Randevunuzda neler beklenir

Biyopsi genellikle muayene ortamında, lokal anestezi ile yapılır ve ağrı duyulmaz. Sonuç birkaç gün içinde çıkar. Melanom tanısı konursa, hastalığın vücuda ne kadar yayıldığını belirlemek için bazı ek testler istenebilir. Bu süreçte doktorunuz size adım adım rehberlik edecektir.

Tedavi

Melanom tedavisi, hastalığın evresine, tümörün kalınlığına ve kişinin genel sağlık durumuna göre kişiselleştirilir. Erken evrelerde cerrahi ile tam iyileşme mümkündür. İleri evrelerde cerrahiye ek olarak bağışıklık sistemini güçlendiren immünoterapi, kanser hücrelerine yönelik hedefli tedaviler, radyoterapi veya kemoterapi gibi yöntemler kullanılabilir. Tedavi planı, sizin için en uygun seçenekler belirlenerek hazırlanır.

Evde kişisel bakım

• Doktorunuzun önerdiği takip ve kontrol muayenelerini aksatmayın.
• Cildinizi düzenli olarak kendi kendinize inceleyin; yeni oluşan benleri takip edin.
• Güneşten korunmayı günlük alışkanlık haline getirin: gölgede kalın, koruyucu giysi ve geniş kenarlı şapka kullanın.
• Yüksek faktörlü geniş spektrumlu güneş kremi kullanın; ürün seçimi ve doğru kullanım için eczacınıza danışabilirsiniz.
• Vücudunuzu tanıyın ve değişiklikleri not alın.

Tıbbi tedaviler

Melanom tedavisinde kullanılan başlıca yöntemler şunlardır: cerrahi (tümörün çıkarılması), immünoterapi (bağışıklık sistemini güçlendirerek kanserle savaşmasını sağlayan tedaviler), hedefli tedaviler (kanser hücrelerindeki genetik değişikliklere etki eden ilaçlar), radyoterapi (ışın tedavisi) ve kemoterapi. Hangi tedavinin uygun olduğuna doktorunuz, hastalığın evresine ve genetik özelliklerine göre karar verir. İlaç isimlerini ve dozlarını doktorunuz belirler; bu bilgileri hasta eğitiminde kullanmayınız.

Ameliyat ne zaman düşünülür?

Erken evre melanomda ana tedavi, tümörün çevresindeki küçük bir miktar sağlam doku ile birlikte cerrahi olarak çıkarılmasıdır. Bu işlem genellikle lokal anestezi altında yapılır ve kısa sürede tamamlanır.

Bu durumla yaşamak

Melanom tedavisi sonrasında düzenli takip çok önemlidir. Doktorunuzun belirlediği kontrol zamanlarına gitmek, cildinizi güneşten korumak ve yeni benlerin oluşumunu izlemek gerekir. Aynı zamanda bağışıklık sisteminizi desteklemek için uyku düzeninize ve stres yönetimine dikkat etmelisiniz.

Yaşam tarzı ipuçları

• Güneşin en dik olduğu saatlerde (10.00-16.00) mümkünse dışarı çıkmayın; çıktığınızda gölgede kalın.
• Açık renkli, sık dokunmuş, koruyucu kumaşlardan giysiler ve geniş kenarlı şapka kullanın.
• UV filtreli güneş gözlüğü kullanın.
• Solaryum ve bronzlaştırıcı lambalardan tamamen uzak durun.
• Düzenli egzersiz yapın, yeterince su için ve uykunuzu ihmal etmeyin.

Diyet ve egzersiz

Sağlıklı ve dengeli beslenme, düzenli fiziksel aktivite ve ideal kiloyu korumak genel sağlığınızı destekler, ancak melanom tedavisinin yerine geçmez. Bol sebze, meyve, tam tahıl ve sağlıklı proteinler içeren bir beslenme düzeni önerilir. Katı diyetlere girmeden önce doktorunuzla görüşün.

Ruh sağlığı ve duygusal iyilik hâli

Kanser tanısı almak kaygı, korku, üzüntü ve belirsizlik hissi yaratabilir. Bu duygular son derece normaldir. Kendinize zaman tanıyın, ne hissettiğinizi sevdiklerinizle paylaşın ve gerekirse bir psikolog veya psikiyatristten destek alın. Ruhsal iyilik hali, fiziksel iyileşmeyi de olumlu etkiler.

Önleme

Melanomun bilinen en önemli nedeni UV ışınlarıdır. Bu nedenle çoğu melanom vakası, güneşten korunma alışkanlıklarıyla önlenebilir. Ancak genetik yatkınlık durumunda korunma her zaman tam koruma sağlamayabilir; bu yüzden erken tanı için cilt muayeneleri düzenli yaptırılmalıdır.

Aşılar

Şu anda melanomdan koruyan bir aşı bulunmamaktadır. HPV aşısı bazı kanser türlerine karşı koruma sağlar ancak melanomla doğrudan ilişkili değildir. Aşılar konusunda doktorunuzla görüşebilirsiniz.

Tarama programları

Genel toplumda rutin cilt kanseri taraması önerilmez. Ancak ailede melanom öyküsü, çok sayıda ben veya kişisel melanom öyküsü gibi risk faktörleri varsa, dermatolog tarafından düzenli cilt kontrolü yapılması önerilir. Doktorunuz size ne sıklıkta kontrol olmanız gerektiğini söyleyecektir.

Komplikasyonlar

Tedavi edilmezse

• Melanom tedavi edilmezse derinin daha derin katmanlarına doğru ilerleyebilir ve tümör kalınlaşır.
• Kanser hücreleri lenf düğümlerine, oradan da karaciğer, akciğer, beyin gibi uzak organlara yayılabilir.
• Yayılmış melanom; yorgunluk, iştahsızlık, açıklanamayan kilo kaybı, ağrı ve organ fonksiyon bozukluklarına yol açabilir.

Uzun vadeli görünüm

Erken evrede tanı konan melanom vakalarında tam iyileşme oranı oldukça yüksektir. Günümüzde gelişen tedavi seçenekleri sayesinde ileri evre melanomda da yaşam süresi ve yaşam kalitesi önemli ölçüde artmıştır. Umutlu olmak, tedaviye düzenli devam etmek ve doktorunuzla açık iletişim kurmak iyileşme sürecinin önemli bir parçasıdır.

Destek bul

Harici bağlantılar üçüncü taraf web sitelerini açar. Ruqelo harici içerikten sorumlu değildir. Bir kuruluşun listelenmesi onaylandığı anlamına gelmez.