Dikkat: Bağımlılık Yapabilen Ağrı Kesiciler

Genel Bakış

Bazı güçlü ağrı kesiciler, beyindeki ağrı sinyallerini azaltarak etki eder. Bu ilaçlar uzun süre veya uygunsuz kullanıldığında bağımlılık yapabilir. Bağımlılık, kişinin ilacı kontrolsüzce kullanma isteği duyması ve bıraktığında yoksunluk belirtileri yaşamasıdır.

Evet. Dünya genelinde ve Türkiye'de reçeteli ağrı kesici bağımlılığı giderek artan bir halk sağlığı sorunudur. Doğru tedavi ve destekle iyileşme mümkündür.

Her yaştan insanı etkileyebilir. Özellikle uzun süreli ağrı tedavisi görenler, geçmişte madde veya alkol bağımlılığı olanlar ve depresyon ya da kaygı gibi ruhsal sağlık sorunları yaşayanlar daha yüksek risk altındadır.

Belirtiler

Yaygın belirtiler

• İlacı reçete edilenden daha fazla veya daha sık alma isteği
• İlaç bittiğinde şiddetli yoksunluk belirtileri (terleme, titreme, mide bulantısı, huzursuzluk)
• Okul, iş veya sosyal hayatta bozulma
• Ağrının geçmemesi ve dozu artırma ihtiyacı hissetme

Çocuklarda belirtiler

• Çocuklarda bu ilaçlara bağımlılık nadirdir, ancak evde yanlışlıkla alım ciddi risk oluşturur.
• Çocuklarda aşırı uyku hali, dengesizlik ve solunum yavaşlaması görülebilir.

Yaşlı yetişkinlerde belirtiler

• Yaşlılarda bağımlılık belirtileri unutkanlık, denge kaybı ve düşmelerle karıştırılabilir.
• Yaşlılarda ilaçlar karaciğer ve böbrekler tarafından daha yavaş temizlendiği için etkileri uzun sürebilir.

Nedenler

Ana nedenler

• Uzun süreli kullanım bağımlılık riskini artırır.
• Beynin ödül ve ağrı sistemi ilaca uyum sağlayarak tolerans geliştirir.
• İlaçların reçete dışı veya eğlence amacıyla kullanımı bağımlılığa yol açabilir.

Risk faktörleri

• Geçmişte alkol veya madde bağımlılığı
• Depresyon, kaygı bozukluğu gibi ruhsal sağlık sorunları
• Ailede bağımlılık öyküsü
• Çok yüksek dozda veya uzun süreli ağrı tedavisi
• İlaçların başkalarıyla paylaşılması

Ne zaman doktora görünmeli

Aşağıdaki durumlarda acilen doktora görünün:

• Kendinizin ya da bir yakınınızın bu ağrı kesicilere karşı kontrol kaybı yaşadığını düşünüyorsanız
• İlacı bırakmaya çalıştığınızda ciddi yoksunluk belirtileri oluyorsa

Şu durumlarda rutin randevu alın:

• Ağrı kesici kullanmayı planlamadan önce hekiminizle bağımlılık riskini konuşun
• Uzun süredir ağrı kesici kullanıyorsanız düzenli aralıklarla hekiminize görünün

Tanı

Bağımlılık tanısı, doktorunuzun kullanım alışkanlıklarınızı, belirtilerinizi ve risk faktörlerinizi değerlendirmesiyle konulur. Bazı tarama soruları ve muayene yardımcı olur.

Yapılabilecek testler

• Kan veya idrar testleri kullanılan maddeyi gösterebilir
• Karaciğer ve böbrek fonksiyonlarını değerlendiren testler yapılabilir
• Psikolojik değerlendirme anketleri

Randevunuzda neler beklenir

Doktorunuz size açık sorular soracak, ilaç kullanım geçmişinizi dinleyecek ve yoksunluk veya aşırı doz belirtilerini değerlendirecektir. Dürüst olmanız tedavinin en önemli parçasıdır.

Tedavi

Bağımlılık tedavisi, kişiye özel planlanır. İlacı aniden bırakmak tehlikeli olabilir; bu yüzden hekim gözetiminde güvenli bir azaltma planı yapılır. Tedavi; danışmanlık, davranış terapileri ve destekleyici ilaçları içerebilir.

Evde kişisel bakım

• İlaçlarınızı tam olarak hekimin önerdiği saat ve dozda alın
• İlaçlarınızı çocukların erişemeyeceği yerde saklayın
• Kalan ilaçları uygun şekilde imha edin — eczanenize veya sağlık kuruluşunuza danışın
• Başkasına ilaç vermeyin ve başkasının ilacını kullanmayın

Tıbbi tedaviler

Tedavide hekiminiz, bağımlılığı azaltmaya yardımcı olacak ilaçlar ve davranışsal terapiler önerebilir. Hangi tedavinin size uygun olduğuna yalnızca bir sağlık uzmanı karar vermelidir. Tedavi sırasında düzenli kontrol ve destek çok önemlidir.

Bu durumla yaşamak

İyileşme sürecinde günlük rutininize sadık kalmak, aile ve arkadaş desteği almak ve hekiminizle düzenli görüşmek önemlidir.

Yaşam tarzı ipuçları

• Düzenli uyku ve günlük plan oluşturun
• Genel ağrıyı yönetmek için fizik tedavi veya destekleyici yöntemler hakkında hekiminize danışın
• Alkol ve diğer madde kullanımından kaçının

Diyet ve egzersiz

Dengeli beslenme ve hafif egzersiz (yürüyüş gibi) vücudun iyileşmesine yardımcı olur. Egzersize başlamadan önce hekiminize danışın.

Ruh sağlığı ve duygusal iyilik hâli

Bağımlılık, suçluluk ve kaygı gibi duygulara yol açabilir. Bunun bir tedavi edilebilir sağlık durumu olduğunu unutmayın.

Önleme

Bağımlılık büyük ölçüde önlenebilir. En etkili yol, bu ağrı kesicileri yalnızca hekimin reçete ettiği şekilde ve gereken en kısa sürede kullanmaktır.

Tarama programları

Doktorunuz uzun süreli ağrı kesici yazmadan önce risk faktörlerinizi değerlendirebilir. Düzenli kontroller ile erken dönemde sorunlar yakalanabilir.

Komplikasyonlar

Tedavi edilmezse

• Aşırı doz ve ölüm riski
• İş, okul veya aile ilişkilerinde çöküş
• Karaciğer ve böbrek hasarı (yüksek dozlar uzun süre kullanılırsa)
• Yasa dışı madde kullanımına geçiş riski

Uzun vadeli görünüm

Bağımlılık tedavi edilebilir bir hastalıktır. Doğru destek ve tedavi ile birçok insan hayatını yeniden sağlıklı biçimde sürdürebilir. Utanç duymak yerine yardım aramak iyileşmenin ilk adımıdır.

Destek bul

Harici bağlantılar üçüncü taraf web sitelerini açar. Ruqelo harici içerikten sorumlu değildir. Bir kuruluşun listelenmesi onaylandığı anlamına gelmez.