Suçiçeği Aşısı

Genel Bakış

Suçiçeği, varisella-zoster virüsü (VZV) adı verilen bir virüsün yol açtığı, çok kolay bulaşan bir enfeksiyondur. Suçiçeği aşısı ise vücudu bu virüse karşı önceden hazırlayan bir koruma yöntemidir. Aşı, içinde zayıflatılmış virüs bulunan bir sıvının genellikle kol üst kısmına yapılmasıyla uygulanır. Amaç, kişi virüsle karşılaştığında hastalığın hiç çıkmaması ya da çok hafif geçmesidir.

Suçiçeği, aşı yaygın olarak kullanılmaya başlamadan önce çocukların büyük çoğunluğunun okul çağına gelene kadar geçirdiği çok yaygın bir hastalıktı. Günümüzde aşılama sayesinde görülme sıklığı belirgin şekilde azaldı, ancak aşısız kişiler arasında hâlâ sık görülüyor.

Suçiçeği her yaştan kişiyi etkileyebilir. En sık 2-8 yaş arası çocuklarda görülür çünkü çocuklar birbirine çok yakın temas eder. Yetişkinlerde hastalık daha ağır seyredebildiği için aşı olmamış yetişkinlerin de korunması önemlidir.

Belirtiler

Yaygın belirtiler

• Kaşıntılı, kırmızı küçük kabarcıklar şeklinde döküntü; genellikle yüz ve gövdeden başlayıp yayılır
• Döküntü ile birlikte hafif-orta ateş
• Halsizlik ve yorgunluk hissi
• İştah azalması
• Baş ağrısı
• Boğaz ağrısı ve hafif öksürük

Çocuklarda belirtiler

• Çocuklarda hastalık genellikle hafif geçer; döküntü ve ateş birkaç gün sürer
• Bebeklerde ve küçük çocuklarda huzursuzluk, uykuya dalmakta zorluk ve iştahsızlık öne çıkabilir
• Aşılanmış çocuklarda hastalık çıkarsa genellikle çok az sayıda kabarcıkla, ateşsiz veya çok hafif ateşle atlatılır

Yaşlı yetişkinlerde belirtiler

• Yetişkinlerde ve ileri yaştaki kişilerde hastalık daha ağır seyredebilir
• Yüksek ateş, belirgin halsizlik ve daha yoğun döküntü görülebilir
• Akciğer tutulumu gibi ciddi sorunların görülme olasılığı çocuklara göre daha yüksektir
• Daha önce suçiçeği geçirmiş kişilerde virüs yıllar sonra zona (gece yanığı) olarak ortaya çıkabilir

Nedenler

Ana nedenler

• Varisella-zoster virüsü (VZV) ile enfeksiyon; bu virüs suçiçeğine yol açar
• Hasta kişinin öksürmesi veya hapşırmasıyla havaya karışan damlacıkların solunması
• Döküntü sıvısına veya kabarcıklara doğrudan temas

Risk faktörleri

• Hiç suçiçeği geçirmemiş ve aşı olmamış olmak
• Kreş, okul, yurt gibi kalabalık ortamlarda bulunmak
• Bağışıklık sistemini zayıflatan bir hastalık veya tedavi alıyor olmak
• Yeni doğan bebek olmak veya gebelik döneminde olmak
• Ev içinde suçiçeği geçiren birinin bulunması

Ne zaman doktora görünmeli

Aşağıdaki durumlarda acilen doktora görünün:

• Ateşin yüksek seyretmesi veya günlerce düşmemesi
• Döküntülerde iltihap, ısı artışı, kötü koku veya şişlik fark edilmesi
• Nefes darlığı, göğüs ağrısı, şiddetli baş ağrısı veya sersemlik
• Bebeğin beslenmeyi tamamen bırakması veya çok az idrar yapması
• Gebe olmak, yeni doğan bebeği olmak veya bağışıklığı zayıflatan bir durumun bulunması

Şu durumlarda rutin randevu alın:

• Suçiçeği aşısı yaptırmayı düşünüyorsanız; çocuğunuz veya kendiniz için uygun zamanı öğrenmek istiyorsanız
• Aşı sonrası hafif ateş, kızarıklık veya huzursuzluk gibi durumlar hakkında bilgi almak istiyorsanız
• Daha önce suçiçeği geçirip geçirmediğinizden emin değilseniz
• Aile içinde suçiçeği geçiren biri varsa ve evde gebe, bebek veya bağışıklığı zayıf bir kişi bulunuyorsa

Tanı

Suçiçeği tanısı çoğu zaman hekimin döküntüyü ve diğer belirtileri görmesiyle konur. Döküntünün görünümü, dağılımı ve ateşle birlikte seyretmesi genellikle tanı için yeterlidir. Bu nedenle çoğu hastada ek test yapılmasına gerek duyulmaz.

Yapılabilecek testler

• Çoğu durumda test gerekmez; tanı muayene ile konur
• Şüpheli veya atipik durumlarda döküntü sıvısından alınan örnekte virüsün varlığının araştırılması
• Gerekirse kan testi ile virüse karşı bağışıklık durumunun değerlendirilmesi
• Bağışıklığı zayıf kişilerde veya gebelerde daha ayrıntılı değerlendirme

Randevunuzda neler beklenir

Muayene sırasında hekim döküntüleri, ağzın içini ve genel durumu inceler; ateşi ölçer ve hastalıkla temas öyküsünü sorar. Test yapılması gerekirse sonuç birkaç gün sürebilir. Tanı konduğunda hekim, evde nelere dikkat etmeniz gerektiğini ve hangi durumlarda tekrar başvurmanız gerektiğini anlatır.

Tedavi

Suçiçeği genellikle kendi kendine iyileşen bir hastalıktır; tedavinin ana amacı belirtileri rahatlatmak ve kaşıntıyı azaltmaktır. Hastalığın ağır seyredebileceği kişilerde (yetişkinler, gebeler, bağışıklığı zayıf olanlar, yeni doğanlar) hekim virüse yönelik özel bir tedavi önerebilir. Bu karar mutlaka bir hekim tarafından verilmelidir; kendi başınıza ilaç başlamayın.

Evde kişisel bakım

• Dinlenmeye zaman ayırın ve bol sıvı içirin; su, sulu çorba ve ayran gibi içecekler iyi birer seçenektir
• Ilık suyla kısa banyolar yapmak kaşıntıyı azaltabilir; çok sıcak su cildi daha da kaşındırır
• Tırnakları kısa tutun, mümkünse çocuğun eline eldiven giydirin; böylece kaşıyıp cildi yaralaması önlenir
• Gevşek, pamuklu giysiler tercih edin; sıkı ve sentetik kıyafetler kaşıntıyı artırır
• Odayı serin ve havadar tutun; aşırı sıcak ortam kaşıntıyı artırabilir
• Döküntüleri kapatmayın, kendi hâline bırakın; kuruyan kabarcıklar kendiliğinden iyileşir
• Çocuğunuzun ağrısı veya ateşi için hangi ilacın uygun olduğunu mutlaka eczacınıza veya hekiminize sorun; bazı ağrı kesiciler suçiçeği sırasında uygun değildir

Tıbbi tedaviler

Öncelikli yaklaşım destekleyici bakımdır: ateşin kontrol altında tutulması, kaşıntının rahatlatılması ve sıvı kaybının önlenmesi. Hastalığın ciddi seyredebileceği kişilerde hekim, virüsün çoğalmasını yavaşlatan bir tedavi önerebilir; bu tedavinin hastalığın erken döneminde başlanması önemlidir. Ciltte iltihap gelişirse hekim uygun bir tedavi planlar. Hangi ilacın kime ve ne zaman verileceği yalnızca hekimin değerlendirmesiyle belirlenir.

Ameliyat ne zaman düşünülür?

Suçiçeği için cerrahi bir tedavi yoktur.

Bu durumla yaşamak

Suçiçeği sırasında günler genellikle dinlenmekle, bol sıvı almakla ve kaşıntıyı rahatlatacak basit önlemlerle geçer. Döküntüler kuruyup kabuk bağlayana kadar evde kalmak hem iyileşmeyi kolaylaştırır hem de başkalarına bulaştırmayı önler. Kreş, okul veya iş yerinden ne kadar süre uzak kalınacağını hekiminize sorabilirsiniz.

Yaşam tarzı ipuçları

• Ev içinde sık sık havalandırma yapın ve kalabalık ortamlardan uzak durun
• Hasta kişiyle temas edecek aile bireylerinin, özellikle gebe ve bebeklerin, mümkünse ayrı odada kalmasını sağlayın
• Havlu, bardak ve çatal-kaşık gibi eşyaları ayrı tutun
• Aşı olmamış aile bireylerinin aşı durumunu aile hekimleriyle görüşün
• Yeterli uyku ve dengeli beslenme ile bağışıklığı destekleyin

Diyet ve egzersiz

Suçiçeği sırasında iştah azalabilir; çocuğunuzu zorlamak yerine küçük porsiyonlarla sık sık beslemeyi deneyin. Yumuşak ve sulu gıdalar yutmayı kolaylaştırır. Ağız içinde de döküntü olabileceği için çok tuzlu, çok sıcak veya ekşi yiyecekler rahatsız edebilir. Ateş varken yoğun egzersiz önerilmez; iyileşme döneminde kısa yürüyüşler gibi hafif hareketler yeterlidir. Ateş düştükten ve döküntüler kurumaya başladıktan sonra normal aktiviteye dönülebilir.

Ruh sağlığı ve duygusal iyilik hâli

Suçiçeği hem çocuk hem de ebeveynler için yorucu olabilir. Çocuklar kaşıntı, uykusuzluk ve okuldan uzak kalma nedeniyle huzursuzlanabilir; ebeveynler ise bulaştırma kaygısı veya işten izin alma zorluğu yaşayabilir. Bu duygular çok normaldir. Kaygınız günlük yaşamınızı belirgin şekilde etkiliyorsa bir sağlık kuruluşuna ya da ruh sağlığı uzmanına danışmaktan çekinmeyin. Kendinizi çok bunalmış ve yalnız hissediyorsanız, güvendiğiniz bir sağlık çalışanından destek istemek önemlidir.

Önleme

Evet, suçiçeği aşı ile büyük ölçüde önlenebilir. Aşı olan kişiler virüsle karşılaşsa bile hastalık genellikle çok hafif geçer veya hiç çıkmaz. Aşı, hastalığın yayılmasını azaltmanın yanı sıra ileride ortaya çıkabilecek zona riskini de düşürür.

Aşılar

Suçiçeği aşısı, içinde zayıflatılmış virüs bulunan bir aşıdır ve genellikle kol üst kısmına uygulanır. Çocukluk çağında ve bazı durumlarda yetişkinlikte yapılabilir; kaç doz gerektiği kişinin yaşına ve sağlık durumuna göre değişir. Türkiye'de aşının çocukluk çağı aşı takvimindeki yeri ve güncel uygulama bilgileri için Sağlık Bakanlığı'nın yayınlarını ve aile hekiminizi esas alın. Aşının içinde canlı ama zayıflatılmış virüs bulunduğu için gebelerde ve bağışıklığı baskılanmış kişilerde uygun değildir; bu durumlarda mutlaka hekime danışılmalıdır. Aşı sonrası hafif ateş veya enjeksiyon yerinde kızarıklık görülebilir; bunlar genellikle kısa sürede geçer.

Tarama programları

Suçiçeği için toplum taraması yapılan rutin bir test yoktur. Ancak gebe kalmayı planlayan kişilerde, sağlık çalışanlarında ve bağışıklığı zayıf hastalarla çalışanlarda daha önce suçiçeği geçirilip geçirilmediğinin bilinmesi faydalıdır; gerekirse kan testiyle bağışıklık durumu değerlendirilebilir.

Komplikasyonlar

Tedavi edilmezse

• Döküntülerin kaşınmasıyla ciltte bakteriyel enfeksiyon gelişmesi
• Yüksek ateş ve beslenememeye bağlı sıvı kaybı
• Akciğer iltihabı; özellikle yetişkinlerde ve gebelerde daha sık görülür
• Nadir ancak ciddi olabilen beyin iltihabı gibi nörolojik sorunlar
• Yeni doğan bebeklerde ve bağışıklığı zayıf kişilerde ağır seyir
• Yıllar sonra zona (gece yanığı) gelişmesi

Uzun vadeli görünüm

Suçiçeği çoğu kişi için birkaç gün süren ve tamamen iyileşen bir hastalıktır. Aşılı kişilerde hastalık neredeyse her zaman çok daha hafif geçer. Belirtileri izlemek, bol sıvı almak ve hekiminizin önerilerine uymak iyileşmeyi kolaylaştırır. Ciddi komplikasyonlar nadirdir ve çoğu zaman önlenebilir; aşı olmak ve riskli durumlarda erken hekime başvurmak en güçlü korumanızdır.

Destek bul

Harici bağlantılar üçüncü taraf web sitelerini açar. Ruqelo harici içerikten sorumlu değildir. Bir kuruluşun listelenmesi onaylandığı anlamına gelmez.