Kronik Miyelomonositik Lösemi (KMML): Bilmeniz Gerekenler

Genel Bakış

Kronik miyelomonositik lösemi (kısaca KMML, İngilizcede CMML), kemik iliğini etkileyen nadir bir kan kanseridir. Kemik iliği, kan hücrelerinin üretildiği süngerimsi dokudur. KMML'de bu dokuda bir grup beyaz kan hücresi — monosit denilen hücreler — normalden fazla üretilir ve bu hücreler tam olgunlaşmaz. Aynı zamanda kırmızı kan hücreleri ve trombosit adı verilen kan pulcuklarının üretimi de yeterli olmayabilir. Bu nedenle KMML, iki hastalık grubunun özelliklerini birlikte taşır: miyelodisplastik sendrom (kan hücrelerinin yetersiz üretimi) ve miyeloproliferatif hastalık (bazı hücrelerin aşırı üretimi). 'Kronik' kelimesi, hastalığın yavaş ve uzun süreli bir seyir gösterebildiğini anlatır; 'lösemi' ise kan yapan hücrelerle ilgili bir kanser olduğunu ifade eder. KMML çoğu zaman yavaş ilerler ve yıllar boyunca düzenli takip gerektirir.

KMML nadir görülen bir hastalıktır. Genel toplumda görülme sıklığı çok düşüktür; her yıl milyonda yalnızca birkaç kişide tanı konduğu düşünülmektedir. Bu nedenle pek çok sağlık çalışanı bile bu hastalıkla seyrek karşılaşır. Nadir olması, tanı sürecinin biraz zaman alabileceği anlamına gelir; bu durum sizi endişelendirmesin.

Çoğunlukla orta ve ileri yaştaki erişkinlerde, genellikle 60 yaş üzerinde görülür; tanı anında yaş ortalaması 70'li yaşlardır. Erkeklerde kadınlara göre biraz daha sık gözlenir. Çocuklarda çok nadirdir. Daha önce kanser tedavisi (kemoterapi veya radyoterapi) almış kişilerde veya başka bir kan hastalığı bulunan kişilerde risk bir miktar daha yüksektir.

Belirtiler

Yaygın belirtiler

• Uzun süren yorgunluk, güçsüzlük, merdiven çıkarken veya yürürken çabuk yorulma, nefes nefese kalma (kansızlık nedeniyle)
• Ciltte kolay morarma, küçük morumsu-kırmızı noktalar, kolay kanama, burun veya diş eti kanaması (trombosit düşüklüğü nedeniyle)
• Sık tekrarlayan ateş ve enfeksiyonlar (örneğin sık boğaz iltihabı, idrar yolu iltihabı), iyileşmesi uzun süren yaralar
• Açıklanamayan kilo kaybı ve iştah azalması
• Gece terlemeleri
• Karnın sol üst kısmında dolgunluk hissi, rahatsızlık veya şişlik (dalak büyümesi belirtisi olabilir)
• Halsizlik, baş dönmesi, çarpıntı
• Ciltte kaşıntı, döküntü veya tekrarlayan cilt sorunları
• Boyunda, koltuk altında veya kasıkta şişmiş bezeler

Nedenler

Risk faktörleri

• İleri yaş (en belirgin risk faktörü)
• Erkek cinsiyet
• Daha önce kanser tedavisi için kemoterapi veya radyoterapi almış olmak
• Bazı kimyasallara (örneğin benzen) uzun süre maruz kalmak — bu konudaki kanıtlar sınırlıdır
• Sigara içmek — genel olarak kan ve damar sağlığı için zararlıdır
• Daha önce başka bir kan hastalığı tanısı almış olmak

Ne zaman doktora görünmeli

Aşağıdaki durumlarda acilen doktora görünün:

• Ateş ve titreme; özellikle 38°C ve üzeri ölçüm
• Yeni veya giderek artan kanama ya da morarma
• Dinlenirken bile geçmeyen nefes darlığı veya göğüs ağrısı
• Ani bilinç değişikliği, aşırı halsizlik, bayılma hissi
• Hızla büyüyen karın şişliği veya şiddetli karın ağrısı

Şu durumlarda rutin randevu alın:

• Birkaç haftadır geçmeyen yorgunluk ve güçsüzlük
• Açıklanamayan kilo kaybı, gece terlemeleri
• Sık tekrarlayan enfeksiyonlar veya uzun süren iyileşmeyen yaralar
• Karnın sol üst kısmında dolgunluk veya rahatsızlık
• Ciltte yeni kaşıntı, döküntü veya kolay morarma
• Kan tahlilinde kansızlık, trombosit düşüklüğü veya monosit yüksekliği saptanması

Tanı

Tanı genellikle tam kan sayımı ile başlar. Kan sayımında monosit adı verilen beyaz kan hücrelerinin sayısı yüksek, kırmızı kan hücresi veya trombosit sayısı düşük bulunabilir. Kesin tanı için çoğu zaman kemik iliğinden küçük bir örnek alınır ve bu örnek mikroskopta incelenir, ayrıca genetik testler yapılır. Bu testler hem tanıyı kesinleştirir hem de hastalığın tipini ve olası seyrini anlamaya yardımcı olur. Tanı konmadan önce enfeksiyon, ilaç etkisi veya başka kan hastalıkları gibi nedenlerin dışlanması gerekir.

Yapılabilecek testler

• Tam kan sayımı (hemogram) ve periferik yayma: kan hücrelerinin sayısı ve şekli incelenir
• Kemik iliği aspirasyonu ve biyopsisi: genellikle kalça kemiğinden küçük bir örnek alınır; işlem çoğunlukla lokal uyuşturma ile yapılır
• Genetik ve moleküler testler: kemik iliğindeki hücrelerde bazı gen değişiklikleri ve kromozom düzenlemeleri araştırılır
• Akım sitometrisi: hücrelerin yüzeyindeki işaretler incelenerek hücre tipi belirlenir
• Karaciğer, böbrek fonksiyonları ve LDH gibi biyokimyasal testler ile enfeksiyon testleri
• Karın ultrasonu veya tomografi: dalak ve karaciğer büyüklüğü değerlendirilir
• Gerekirse lenf bezi incelemesi veya ek görüntüleme

Randevunuzda neler beklenir

Tanı süreci birkaç hafta alabilir; bu sizi endişelendirmesin, çünkü doğru tanı doğru planın temelidir. Kemik iliği işlemi sırasında kısa süreli bir basınç hissi olabilir, sonrasında bölgede birkaç gün hassasiyet görülebilir. Sonuçlar geldiğinde hekiminiz hastalığın tipini, kan değerlerinizi ve genetik özellikleri birlikte değerlendirir; buna göre 'hemen tedavi' mi yoksa 'düzenli izlem' mi uygun olduğunu konuşursunuz. Randevunuza bir yakınınızla gitmek ve sorularınızı önceden yazmak faydalı olur.

Tedavi

KMML'de tedavi herkes için aynı değildir. Hekiminiz hastalığın seyrini, kan değerlerinizi, belirtilerinizi, yaşınızı ve diğer sağlık sorunlarınızı birlikte değerlendirir. Hastalık yavaş seyrediyorsa ve belirgin şikâyet yoksa bazen yalnızca düzenli kontroller yeterli olabilir; buna 'izle ve bekle' yaklaşımı denir. Amaç; belirtileri hafifletmek, kan değerlerini dengelemek, enfeksiyon ve kanama riskini azaltmak ve yaşam kalitesini korumaktır.

Evde kişisel bakım

• Enfeksiyonlardan korunmak için elleri sık sık yıkamak, kalabalık ve kapalı ortamlarda dikkatli olmak
• Ateşi düzenli ölçmek; 38°C ve üzeri ateşte vakit kaybetmeden sağlık kuruluşuna başvurmak
• Bol sıvı almak, dengeli beslenmek, yeterince uyumak
• Ağız ve diş bakımına özen göstermek, yumuşak diş fırçası kullanmak
• Ağrı kesici veya kanı etkileyebilecek ilaçları, bitkisel ürünleri hekime sormadan kullanmamak
• Durumunuza uygun hafif-orta tempolu hareket etmek; yorgunken dinlenmeye izin vermek
• Randevuları ve testleri aksatmamak, belirtileri kısa bir günlüğe not etmek

Tıbbi tedaviler

Tedavi seçenekleri hastalığın alt tipine ve kişinin genel sağlık durumuna göre değişir. Başlıca yaklaşımlar şunlardır: kan değerlerini desteklemek için kan transfüzyonu (kırmızı kan hücresi veya trombosit verilmesi); kansızlığı düzeltmeye yönelik tedaviler; hücre sayılarını kontrol altına almaya yardımcı olan ağızdan veya damardan uygulanan tedaviler; kemik iliğindeki anormal hücreleri hedefleyen kemoterapi türleri; bağışıklık sistemini düzenleyen tedaviler; uygun hastalarda kök hücre (kemik iliği) nakli — bu, hastalığı tamamen ortadan kaldırabilen tek yöntem olarak görülür ancak herkes için uygun değildir. Bunlara ek olarak enfeksiyonları önlemeye yönelik destekleyici bakım ve aşılar planlanabilir. Hangi yaklaşımın size uygun olduğu yalnızca sizin hekiminiz tarafından, ayrıntılı değerlendirme sonrası belirlenmelidir; bu metinde ilaç adı veya doz bilgisi yer almaz.

Ameliyat ne zaman düşünülür?

KMML'de ameliyat genellikle ana tedavi yöntemi değildir. Ancak dalak çok büyümüşse ve belirgin şikâyet oluşturuyorsa, bazı durumlarda dalağın alınması gündeme gelebilir. Kök hücre nakli ise bir ameliyat değil, özel bir tedavi işlemidir; hazırlık süreci hastanede yatış gerektirebilir. Bu kararlar, hematoloji uzmanlarının yer aldığı bir ekip tarafından kişiye özel değerlendirilir.

Bu durumla yaşamak

KMML ile yaşamak, hastalığı izleyen bir ekiple düzenli iletişim ve günlük alışkanlıklarda küçük düzenlemeler gerektirir. Yorgunluk sık görüldüğü için işlerinizi parçalara bölmek, gün içinde kısa dinlenmeler planlamak ve gerektiğinde yardım istemek önemlidir. Kan değerleriniz zaman zaman dalgalanabilir; bu yüzden kontroller aksatılmamalıdır. Ateş, kanama veya ani halsizlik gibi durumlarda hemen kime ulaşacağınızı bildiğiniz bir planınız olsun.

Yaşam tarzı ipuçları

• Düzenli ama hafif-orta tempolu hareket: yürüyüş, yüzme, hafif germe egzersizleri
• Sigara ve alkolden uzak durmak
• Yeterli uyku ve düzenli dinlenme araları
• Kalabalık, kapalı ortamlarda hijyen önlemleri ve gerektiğinde maske kullanımı
• Güneşten korunmak, cilt bakımına özen göstermek
• Stres yönetimi: nefes egzersizleri, hobiler, destek grupları
• Yeni ilaç, takviye veya bitkisel ürünleri hekime danışmadan kullanmamak

Diyet ve egzersiz

KMML'ye özel bir diyet bulunmamaktadır. Dengeli ve çeşitli beslenme — sebze-meyve, tam tahıl, yeterli protein ve bol sıvı — genel sağlığı ve tedaviye toleransı destekler. İştahsızlık varsa az ve sık yemek yardımcı olabilir. Çiğ veya az pişmiş et, pastörize edilmemiş süt ürünleri gibi enfeksiyon riski taşıyabilecek gıdalar konusunda dikkatli olunması önerilir; bu konuyu hekiminizle konuşun. Egzersizde, özellikle trombosit değerleriniz düşükken çarpma ve yaralanma riski düşük sporlar tercih edilmelidir. Yeni bir egzersiz programına başlamadan önce hekiminize danışın.

Ruh sağlığı ve duygusal iyilik hâli

Kanserle yaşamak; korku, kaygı, öfke, üzüntü ve bazen suçluluk gibi yoğun duygular getirebilir. Bu duygular son derece normaldir ve yalnız değilsiniz. Ailenizle, güvendiğiniz bir arkadaşınızla veya bir ruh sağlığı uzmanıyla konuşmak belirgin şekilde rahatlatıcı olabilir. Uyku, iştah veya günlük işlevlerinizde belirgin bozulma varsa ya da günlerce süren umutsuzluk hissediyorsanız mutlaka bir sağlık profesyoneline başvurun. Kendinize veya başkalarına zarar verme düşünceleri varsa bunu ertelemeden hemen 112'yi arayın veya en yakın acil servise başvurun; bu durumların tedavisi mümkündür ve yardım istemek güçlü bir adımdır.

Önleme

KMML'nin bilinen ve önlenebilir bir nedeni yoktur; bu nedenle tamamen önlenmesi mümkün değildir. Yine de genel sağlığınızı korumak, sigara içmemek, zararlı kimyasallardan kaçınmak ve gereksiz radyasyondan uzak durmak kan sağlığınızı genel olarak destekler. Daha önce kemoterapi veya radyoterapi almış kişilerin düzenli kan kontrollerini sürdürmesi önemlidir.

Aşılar

Bağışıklık sistemi etkilenebildiği için, hekiminizin önerisiyle yaşa ve duruma uygun aşılar (örneğin grip ve zatürre aşıları) planlanabilir. Aşıların zamanlaması ve size uygunluğu mutlaka hekiminiz tarafından değerlendirilmelidir. Bazı aşı türleri (canlı aşılar) konusunda dikkatli olunması gerekebilir; bu nedenle hekiminize danışmadan aşı yaptırmayın.

Tarama programları

KMML için toplum genelinde uygulanan rutin bir tarama testi yoktur. Tanı çoğu zaman başka bir nedenle yapılan kan sayımında görülen anormallik sayesinde konur. Ailesinde kan hastalığı öyküsü bulunan veya daha önce kemoterapi almış kişilerde hekim, düzenli kan sayımı takibini uygun görebilir.

Komplikasyonlar

Tedavi edilmezse

• Kansızlık ve trombosit düşüklüğünün derinleşmesi: şiddetli yorgunluk, nefes darlığı ve kanama eğilimi
• Bağışıklığın zayıflaması: sık ve daha ağır seyreden enfeksiyonlar
• Dalak ve bazen karaciğer büyümesi, karında dolgunluk hissi
• Hastalığın daha hızlı seyirli bir lösemiye dönüşme olasılığı; bu durum KMML'li kişilerin bir bölümünde yıllar içinde görülebilir
• Kilo kaybı, iştahsızlık ve yaşam kalitesinde azalma

Uzun vadeli görünüm

KMML'nin seyri kişiden kişiye belirgin şekilde değişir; bazı kişiler yıllarca dengeli ve belirtisiz bir dönem yaşar. Hastalığın alt tipi, kan değerleri ve genetik özellikler seyir hakkında ipuçları verir. Günümüzdeki destekleyici bakım ve tedavi seçenekleri sayesinde birçok kişi yaşam kalitesini uzun süre koruyabilmektedir. Kendi durumunuzla ilgili en doğru bilgiyi ve beklentileri hekiminizden öğrenebilirsiniz; internette okuduklarınız sizin özel durumunuzu yansıtmayabilir. Umut her zaman vardır ve tedavi planı size özel olarak düzenlenir.

Destek bul

Harici bağlantılar üçüncü taraf web sitelerini açar. Ruqelo harici içerikten sorumlu değildir. Bir kuruluşun listelenmesi onaylandığı anlamına gelmez.