Karaciğer Sirozu (Siroz)

Genel Bakış

Siroz, karaciğerin uzun süreli hasar sonucu iz dokusuyla kaplanması ve sertleşmesidir. Bu iz dokusu karaciğerin kan akışını ve normal işlerini bozar. Siroz, karaciğer hastalığının ilerlemiş bir evresidir; erken dönemde belirti vermeyebilir. Bu bilgiler genel bilgilendirme içindir, kişisel tanı veya tedavi yerine geçmez.

Siroz dünyada yaygın ve ciddi bir sağlık sorunudur. Türkiye'de hepatit B, alkol kullanımı ve yağlı karaciğer hastalığına bağlı vakalar öne çıkar.

Her yaşta görülebilir; yetişkinlerde daha sıktır. Çocuklarda daha çok doğuştan gelen karaciğer veya safra yolu hastalıkları ve metabolik nedenlerle görülür. Risk faktörleri olan kişilerde daha yaygındır.

Belirtiler

Yaygın belirtiler

• Çoğu kişide erken dönemde belirti olmaz.
• Yorgunluk, halsizlik ve isteksizlik
• İştahsızlık, bulantı ve kilo kaybı
• Karında şişlik (asit: karın boşluğunda sıvı birikmesi)
• Bacaklarda şişlik (ödem)
• Ciltte ve gözlerde sararma (sarılık)
• Ciltte kaşıntı
• Kolay morarma ve kanama
• Kafa karışıklığı, unutkanlık veya uyku düzeninde bozulma
• Ellerde titreme
• Ciltte örümcek ağı gibi ince damarlar

Çocuklarda belirtiler

• Büyüme ve kilo alımında yavaşlama
• Sarılık (cilt ve gözlerde sararma)
• Karında şişlik veya büyümüş karaciğer/dalak
• Kaşıntı
• Kolay yorulma, halsizlik
• Beslenme sorunları

Yaşlı yetişkinlerde belirtiler

• Kafa karışıklığı veya unutkanlık gibi silik belirtiler
• Düşme ve güçsüzlük
• İştahsızlık ve kilo kaybı
• İlaçlara karşı artmış duyarlılık
• Enfeksiyonlara daha açık olma
• Karın şişliği ve bacaklarda ödem

Nedenler

Ana nedenler

• Uzun süreli ve aşırı alkol kullanımı
• Kronik hepatit B ve hepatit C enfeksiyonu
• Yağlı karaciğer hastalığı (özellikle obezite ve diyabetle birlikte)
• Otoimmün hepatit ve safra yolu hastalıkları
• Kalıtsal veya metabolik hastalıklar (örneğin Wilson hastalığı, hemokromatoz)
• Bazı ilaçlar, bitkisel ürünler ve toksinler

Risk faktörleri

• Aşırı alkol kullanımı
• Hepatit B veya C enfeksiyonu geçirmiş olmak
• Obezite, tip 2 diyabet ve metabolik sendrom
• Yüksek trigliserid düzeyi
• Ailede karaciğer hastalığı öyküsü
• Güvenli olmayan enjeksiyon, dövme veya piercing
• Korunmasız cinsel ilişki
• Bazı otoimmün hastalıklar
• Doğuştan gelen metabolik hastalıklar
• Safra yolu hastalıkları
• Bazı ilaçlar, bitkisel ürünler veya toksinlere maruz kalma

Ne zaman doktora görünmeli

Aşağıdaki durumlarda acilen doktora görünün:

• Kan kusma, kahve telvesi gibi kusmuk veya siyah dışkı
• Bilinç bulanıklığı, uykuya eğilim veya bayılma
• Yüksek ateş ve şiddetli karın ağrısı/şişliği
• Nefes almakta zorlanma
• Karın veya bacaklarda hızla artan şişlik
• Yeni başlayan sarılık

Şu durumlarda rutin randevu alın:

• Uzun süren yorgunluk, iştahsızlık veya kilo kaybı
• Karında hafif şişlik veya bacaklarda ödem
• Ciltte yaygın kaşıntı
• Ailede karaciğer hastalığı öyküsü
• Hepatit B veya C riski ya da test pozitifliği
• Karaciğer testlerinde yükseklik saptanması
• Obezite, diyabet veya yüksek alkol kullanımı

Tanı

Doktor önce hastalık öyküsünü alır, muayene eder ve kan testleri ister. Karaciğer hasarının nedeni ve derecesi ultrason, elastografi (karaciğer sertliğini ölçen test) ve gerektiğinde biyopsi ile değerlendirilir.

Yapılabilecek testler

• Kan testleri: karaciğer enzimleri, bilirubin, albümin, pıhtılaşma ve trombosit sayısı
• Hepatit B ve C testleri
• Ultrason
• Elastografi (karaciğer sertliğini ölçen ultrason benzeri test)
• Gerektiğinde tomografi veya MR
• Yemek borusu ve midede genişlemiş damarları görmek için endoskopi
• Gerektiğinde karaciğer biyopsisi

Randevunuzda neler beklenir

Tanı birkaç randevuda konabilir; bazı testler aç karnına yapılır. Sonuçları doktorunuzla birlikte değerlendirin, sorularınızı not alın ve tedavi seçeneklerini konuşun.

Tedavi

Sirozda amaç altta yatan nedeni tedavi etmek, ilerlemeyi yavaşlatmak ve komplikasyonları yönetmektir. Karaciğerdeki iz dokusu her zaman geri dönmez; ancak doğru bakım yaşam kalitesini korur.

Evde kişisel bakım

• Alkolü tamamen bırakın; gerekirse doktorunuzdan destek isteyin.
• Doktorunuzun önerdiği ilaçları düzenli kullanın; reçetesiz ilaç ve bitkisel ürünleri sormadan almayın.
• Tuzu azaltın; karında şişlik varsa doktorunuzun önerisine uyun.
• Dengeli beslenin, yeterli protein alın ve aşırı kilodan kaçının.
• Düzenli, hafif-orta egzersiz yapın; yorgunluğunuza göre ayarlayın.
• Hepatit A/B, grip ve zatürre aşılarını doktorunuzla planlayın.
• Kilonuzu ve karın çevrenizi düzenli takip edin.
• Kontrolleri aksatmayın.

Tıbbi tedaviler

Doktorunuz altta yatan nedeni tedavi eder: hepatit B veya C varsa antiviral tedavi, alkole bağlı hasar varsa alkolü bırakma desteği, yağlı karaciğer için kilo yönetimi planlanabilir. Karında sıvı birikmesi için idrar söktürücü tedavi, kafa karışıklığı için özel tedaviler ve kanama riski için takip önerilebilir. İlaç adı ve dozunu yalnızca doktorunuz belirler.

Ameliyat ne zaman düşünülür?

İleri karaciğer yetmezliğinde veya uygun bazı durumlarda karaciğer nakli değerlendirilebilir. Nakil herkes için uygun değildir; doktorunuz ve nakil merkezi birlikte karar verir.

Bu durumla yaşamak

Günlük yaşamda dinlenmeye zaman ayırın, enfeksiyonlardan korunun ve şişlik belirtilerini takip edin. İlaçlarınızı doktorunuzun önerdiği şekilde kullanın, randevularınızı kaçırmayın.

Yaşam tarzı ipuçları

• Alkol kullanmayın.
• Güvenli gıda ve temiz su tüketimine dikkat edin.
• Diş sağlığınızı koruyun; diş tedavilerinden önce doktorunuza bilgi verin.
• Kimyasallardan ve gereksiz bitkisel ürünlerden uzak durun.
• Sigara kullanıyorsanız bırakmak için destek isteyin.

Diyet ve egzersiz

Sebze, meyve, tam tahıl ve yağsız protein ağırlıklı beslenin. Karında şişlik varsa tuzu azaltın. Şekerli içecekleri sınırlayın. Yürüyüş veya yüzme gibi hafif-orta egzersizleri doktorunuza sorarak yapın; kendinizi zorlamayın. Bir diyetisyenden kişisel öneri alabilirsiniz.

Ruh sağlığı ve duygusal iyilik hâli

Siroz gibi kronik bir hastalık kaygı, üzüntü veya depresyon hissi yaratabilir. Bu duygular normaldir ve konuşmak yardımcı olur. Kendinizi çok kötü veya güvende hissetmiyorsanız hemen 112'yi arayın ya da en yakın acil servise başvurun. Ayrıca aile hekiminizden veya ruh sağlığı uzmanından destek isteyin.

Önleme

Sirozun bazı nedenleri önlenebilir. Alkolü sınırlamak veya bırakmak, sağlıklı kiloyu korumak, hepatit enfeksiyonlarından korunmak ve düzenli kontrol olmak riski azaltır. Her siroz önlenemez; bazı nedenler doğuştan veya otoimmündür.

Aşılar

Hepatit B aşısı karaciğer iltihabını önler ve Sağlık Bakanlığı'nın çocukluk çağı aşı takviminde yer alır. Risk grubundaysanız hepatit A aşısı da önerilebilir. Grip ve zatürre aşılarını doktorunuzla konuşun.

Tarama programları

Hepatit B veya C riski olan kişiler test yaptırmalıdır. Siroz tanısı olanlarda karaciğer kanserini erken yakalamak için düzenli ultrason taraması önerilebilir. Aile hekiminiz sizi uygun merkeze yönlendirebilir.

Komplikasyonlar

Tedavi edilmezse

• Karaciğere giden kan basıncının artması (portal hipertansiyon)
• Karında sıvı birikmesi (asit)
• Yemek borusu ve midede genişlemiş damarların kanaması
• Beyin fonksiyonlarının etkilenmesi (ensefalopati) ve kafa karışıklığı
• Enfeksiyonlar
• Böbrek sorunları
• Karaciğer kanseri
• Karaciğer yetmezliği

Uzun vadeli görünüm

Siroz ciddi bir hastalıktır; ancak doğru takip ve tedaviyle birçok kişi yıllarca yaşam kalitesini koruyabilir. Komplikasyonlar erken yakalanırsa yönetilebilir. Karaciğer nakli bazı kişilerde hayat kurtarıcı olabilir. Umut var; düzenli bakım çok önemlidir.

Destek bul

Harici bağlantılar üçüncü taraf web sitelerini açar. Ruqelo harici içerikten sorumlu değildir. Bir kuruluşun listelenmesi onaylandığı anlamına gelmez.