Katarakt: Gözünüzdeki Sis Perdesini Anlamak

Genel Bakış

Katarakt, gözün içindeki doğal merceğin (lens) saydamlığını kaybedip bulanıklaşmasıdır. Lens, gözbebeğinin arkasında bulunan, ışığı odaklayan küçük ve şeffaf bir yapıdır. Katarakt geliştiğinde bu mercek buğulanmış bir cam gibi ışığı net geçiremez; görüntü de bulanık, soluk ve sisli hale gelir. Katarakt gözün üzerinde oluşan bir zar değildir; gözün içindeki merceğin kendisiyle ilgilidir.

Katarakt çok yaygındır. Dünyada görmenin azalmasının en sık nedenlerinden biridir ve genellikle 60 yaşından sonra daha sık görülür. Yaş ilerledikçe sıklığı artar; 70'li yaşlardaki kişilerin önemli bir bölümünde bir miktar katarakt bulunur.

En sık 60 yaş üstü kişilerde görülür. Bununla birlikte şeker hastalığı (diyabet) olanlarda, uzun süre kortizon içeren ilaç kullananlarda, göz yaralanması ya da göz iltihabı geçirenlerde, güneş ışığına korumasız maruz kalanlarda ve ailesinde katarakt öyküsü olanlarda daha erken yaşlarda da ortaya çıkabilir. Nadiren bebeklerde doğuştan (konjenital katarakt) görülebilir.

Belirtiler

Yaygın belirtiler

• Bulanık, puslu ya da sisli görme; sanki gözünüzün önünde kirli veya buğulu bir cam varmış gibi
• Işık kaynaklarının etrafında halka ya da parıltı görmek; özellikle gece karşıdan gelen araba farlarından rahatsız olmak
• Renklerin solgunlaşması, sarımsı görünmesi; canlı renkleri ayırt etmenin zorlaşması
• Hafif ışıkta okumakta güçlük çekmek, daha parlak ışığa ihtiyaç duymak
• Gözlük ya da kontakt lens numarasının sık sık değişmesi
• Tek göz kapatıldığında o gözde çift görme fark etmek
• Güneş ışığına ve parlak ışığa karşı hassasiyetin artması
• Yüzleri tanımakta, küçük yazıları ve ilaç kutularındaki bilgileri okumakta zorlanmak

Çocuklarda belirtiler

• Bebekte ya da çocukta gözbebeğinin beyazımsı veya grimsi görünmesi
• Bebeğin yüzleri, oyuncakları ya da ışığı takip etmemesi
• Gözlerde kayma (şaşılık) veya gözlerin istemsiz titremesi (nistagmus)
• Okulda tahtayı görmekte zorlanma, okumaya karşı isteksizlik
• Çocuklarda katarakt nadirdir; ancak görme gelişimi için erken değerlendirme çok önemlidir, vakit kaybetmeden çocuk göz doktoruna başvurun

Yaşlı yetişkinlerde belirtiler

• Merdiven, kaldırım kenarı gibi zemin farkı gerektiren yerlerde takılma ve düşme korkusu
• Gece araba kullanırken zorlanma, karşıdan gelen farların göz kamaştırması
• Ev içinde, mutfakta ve banyoda daha fazla ışığa ihtiyaç duymak
• Gazete, telefon ekranı ve ilaç kutusu yazılarını okumakta artan güçlük
• İnsanların kim olduğunu ayırt etmekte zorlanma, kalabalık ortamlardan uzaklaşma
• Bulanık görme düşme riskini artırabildiği için ev içi düzenin gözden geçirilmesi yararlı olur

Nedenler

Ana nedenler

• Yaşlanma: Yıllar içinde merceğin yapısındaki proteinler değişir; mercek esnekliğini ve saydamlığını kaybeder. En sık neden budur.
• Şeker hastalığı (diyabet): Yüksek kan şekeri merceğin yapısını etkileyebilir.
• Geçirilmiş göz yaralanmaları, göz ameliyatları ya da göz iltihapları
• Uzun süreli kortizon (steroid) içeren ilaç kullanımı; bu tür ilaçları kendi başınıza bırakmayın, mutlaka doktorunuza danışın
• Aileden gelen yatkınlık (genetik)
• Doğuştan gelen nedenler: Bebeğin anne karnındaki gelişimi sırasında ortaya çıkan bazı durumlar
• Yoğun ve korumasız güneş ışığı (ultraviyole) maruziyeti
• Sigara kullanımı

Risk faktörleri

• İleri yaş (en önemli risk faktörü)
• Diyabet
• Sigara kullanımı
• Uzun süre güneş ışığına korumasız maruz kalma
• Uzun süreli kortizon/steroid kullanımı
• Ailede katarakt öyküsü
• Göz yaralanması ya da geçirilmiş göz ameliyatı
• Aşırı alkol kullanımı
• Yüksek tansiyon ve kalp-damar hastalıkları
• Aşırı kilo ve dengesiz beslenme

Ne zaman doktora görünmeli

Aşağıdaki durumlarda acilen doktora görünün:

• Ani gelişen görme kaybı ya da görmede hızlı bozulma
• Göz ağrısı, kızarıklık ve bulantı ile birlikte görme değişikliği
• Aniden ortaya çıkan ışık çakmaları, uçuşan noktalar veya görme alanınızda perde hissi
• Göz travması, kimyasal temas ya da yabancı cisim sonrası gelişen şikayetler
• Ani çift görme ya da yüzde/konuşmada eşlik eden değişiklikler

Şu durumlarda rutin randevu alın:

• Görmede yavaş yavaş bulanıklaşma fark ediyorsanız
• Işıkların etrafında halka görüyor, gece araç kullanırken zorlanıyorsanız
• Gözlük numaranız sık sık değişiyorsa
• 40 yaş üstüyseniz ve uzun süredir göz muayenesi olmadıysanız
• Diyabetiniz varsa düzenli göz kontrolü için
• Ailenizde katarakt ya da başka bir göz hastalığı öyküsü varsa

Tanı

Katarakt tanısı genellikle bir göz doktorunun yaptığı muayene ile konur. Doktorunuz görmenizi ölçer, gözünüzü özel bir ışıkla inceler ve gözbebeğinizi geçici olarak genişleten damlalar kullanarak merceği ve gözün arkasını daha iyi değerlendirir. Bu muayeneler ağrısız ve kısa sürer.

Yapılabilecek testler

• Görme keskinliği testi (harf veya şekil okuma tablosu)
• Yarık lamba (biyomikroskop) muayenesi: gözün ön bölümünün ve merceğin incelenmesi
• Gözbebeği genişletilerek yapılan göz dibi muayenesi
• Işık parlaması (glare) ve kontrast duyarlılığı testleri
• Gözlük numarasının ölçülmesi (refraksiyon muayenesi)
• Gerekirse göz içi basınç ölçümü veya gözün arkasını değerlendiren görüntüleme yöntemleri

Randevunuzda neler beklenir

Muayenede gözbebeğiniz genişletildiği için birkaç saat boyunca ışığa hassasiyet ve yakını görmede bulanıklık olabilir. Bu nedenle muayeneden sonra araba kullanmamanız, yanınızda birinin olması veya toplu taşıma kullanmanız iyi olur. Muayene sonunda doktorunuz bulguları sizinle paylaşır ve izlenecek yolu anlatır.

Tedavi

Kataraktın ilerlemesini durduran ya da geri çeviren kanıtlanmış bir ilaç, damla veya gözlük yoktur. Başlangıç aşamasında daha güçlü ışık, büyüteç, büyük yazılı kaynaklar ve güncellenen gözlük numarası günlük yaşamı kolaylaştırır. Görme; okuma, araç kullanma veya çalışma gibi günlük işleri zorlaştıracak kadar azaldığında en etkili çözüm ameliyattır.

Evde kişisel bakım

• Evde ve çalışma ortamında daha parlak, doğrudan göze gelmeyen bir aydınlatma kullanın.
• Okurken büyük yazılı kitaplar, büyüteç ve telefon ya da tabletin yazı büyütme özelliklerinden yararlanın.
• Dışarıdayken UV korumalı güneş gözlüğü ve geniş kenarlı şapka kullanın.
• Gece araç kullanırken dikkatli olun; zorlanıyorsanız gece sürüşünden kaçının ve bunu doktorunuzla konuşun.
• Evde takılıp düşme riskini azaltın: iyi aydınlatma, kaymayan paspaslar ve açık geçiş yolları sağlayın.
• Diyabetiniz varsa kan şekerinizi, tansiyonunuz varsa tansiyonunuzu doktorunuzun önerdiği şekilde kontrol altında tutun.
• Sigara kullanıyorsanız bırakmak için destek isteyin.
• Gözlük numaranızı ihmal etmeyin; düzenli göz muayenesi yaptırın.

Tıbbi tedaviler

Katarakt için kullanılan ilaç ya da damla tedavisi, mercekteki bulanıklığı geri çeviremez. Hekiminiz katarakt dışında bir sorun (örneğin göz kuruluğu veya başka bir göz hastalığı) varsa onu tedavi edebilir ve gözlük numaranızı güncelleyebilir. Kataraktın kendisi için belirlenmiş kesin çözüm ameliyattır. Kullanmakta olduğunuz ilaçları, özellikle kortizon içerenleri, doktorunuza mutlaka söyleyin; hiçbir ilacı kendi başınıza bırakmayın veya değiştirmeyin.

Ameliyat ne zaman düşünülür?

Ameliyat kararı, kataraktın sizi ne kadar rahatsız ettiğine ve görmenin günlük yaşamınızı ne ölçüde etkilediğine göre verilir; kataraktın 'belirli bir olgunluğa gelmesini beklemek' gibi bir zorunluluk yoktur. Ameliyatta bulanıklaşmış mercek çıkarılır ve yerine yapay bir mercek (göz içi lensi) yerleştirilir. Genellikle lokal anestezi ile yapılan, çoğu zaman günübirlik bir işlemdir; çoğu kişi kısa sürede günlük yaşamına döner. Ameliyat sonrası doktorunuzun verdiği talimatlara ve kontrol randevularına uymak iyileşme için önemlidir.

Bu durumla yaşamak

Kataraktla yaşamak, ortamınızı gözünüze uygun hale getirmekle çok daha kolaylaşır. İyi aydınlatılmış ve düzenli bir ev, büyük yazılar, büyüteç ve ayarlanabilir ekran parlaklığı günlük işleri kolaylaştırır. Görmenizde bir değişiklik olduğunda bunu not edin ve kontrol randevunuzda doktorunuza anlatın.

Yaşam tarzı ipuçları

• Dengeli beslenin; sebze, meyve ve tam tahıl ağırlıklı bir düzen genel sağlığınıza katkı sağlar.
• Düzenli hareket edin; yürüyüş gibi hafif egzersizler kalp ve damar sağlığını destekler.
• Sigara kullanmayın; kullanıyorsanız bırakmak için destek alın.
• Güneşe çıkarken UV korumalı gözlük ve şapka kullanın.
• Kan şekerinizi ve tansiyonunuzu kontrol altında tutun.
• İş, spor ve ev işleri sırasında gözünüzü darbelerden koruyun; gerektiğinde koruyucu gözlük kullanın.

Diyet ve egzersiz

Kataraktı tek başına önleyen ya da gerileten kanıtlanmış bir besin yoktur. Yine de sebze, meyve, baklagil, zeytinyağı ve balık ağırlıklı dengeli bir beslenme düzeni; şeker hastalığı ve yüksek tansiyon gibi katarakt riskini artırabilen durumların kontrolüne yardımcı olur. Düzenli, orta tempolu egzersiz de genel sağlığınızı ve dolayısıyla göz sağlığınızı destekler. Doktorunuz size özel bir beslenme ya da egzersiz önerisinde bulunabilir.

Ruh sağlığı ve duygusal iyilik hâli

Görmede azalma günlük yaşamı ve bağımsızlık hissini etkileyebilir; bu da tedirginlik, öfke, üzüntü ya da sosyal ortamlardan uzaklaşma yaratabilir. Bu duygular anlaşılır ve yalnız değilsiniz. Kataraktın çoğu zaman tedavi edilebilir olması güçlü bir umut kaynağıdır. Duygularınızı ailenizle, doktorunuzla veya güvendiğiniz biriyle konuşmak iyi gelir. Üzüntü, kaygı ya da umutsuzluk günlerce sürüyorsa bir sağlık kuruluşuna veya ruh sağlığı uzmanına başvurmanız önemlidir. Kendinize ya da bir başkasına zarar verme düşünceniz varsa hemen 112'yi arayın veya en yakın acil servise gidin.

Önleme

Kataraktın tamamen önlenmesi mümkün değildir; çünkü en önemli nedeni yaşlanmadır. Bununla birlikte bazı önlemler kataraktın daha erken ya da daha hızlı gelişme riskini azaltmaya yardımcı olabilir: güneş gözlüğüyle UV ışınlarından korunmak, sigara kullanmamak, kan şekerini ve tansiyonu kontrol altında tutmak, dengeli beslenmek ve göz yaralanmalarından korunmak.

Tarama programları

Göz muayenesi, kataraktı henüz belirti vermeden önce fark etmenin en iyi yoludur. Genel öneri, 40 yaşından sonra düzenli göz muayenesi yaptırmak, ileri yaşlarda ise doktorunuzun önerdiği sıklıkta kontrol ettirmektir. Diyabetiniz varsa göz kontrolü daha da önemlidir. Ne sıklıkta muayene olmanız gerektiğini aile hekiminiz veya göz doktorunuzla birlikte belirleyebilirsiniz. Sağlık Bakanlığı'nın aile hekimliği ve düzenli sağlık kontrolü önerilerini takip etmek de yararlı olur.

Komplikasyonlar

Tedavi edilmezse

• Görme zamanla daha fazla azalır; okuma, araç kullanma ve günlük işler zorlaşabilir.
• Kontrast ve derinlik algısı azaldığı için düşme ve kaza riski artabilir.
• Gece görüşü ve araç kullanma güvenliği olumsuz etkilenebilir.
• Sosyal hayattan ve hobilerden uzaklaşma, ruh halinde bozulma görülebilir.
• Çok ileri ve tedavi edilmemiş durumlarda göz içi basıncında yükselme (glokom) veya göz iltihabı gibi sorunlar gelişebilir; ayrıca çok sertleşmiş mercek ameliyatı zorlaştırabilir.
• Nadiren, tedavi edilmediğinde kalıcı görme kaybına yol açabilir.

Uzun vadeli görünüm

Kataraktın gidişatı çoğu kişide yavaştır ve umut verici bir yanı vardır: katarakt ameliyatı dünyada en sık yapılan ve en başarılı kabul edilen ameliyatlardan biridir. Ameliyat olan kişilerin büyük çoğunluğu görmesinde belirgin bir iyileşme yaşar. Çoğu kişi için katarakt, yaşam kalitesini kalıcı olarak düşüren bir durum değil, tedavi edilebilir bir süreçtir.

Destek bul

Harici bağlantılar üçüncü taraf web sitelerini açar. Ruqelo harici içerikten sorumlu değildir. Bir kuruluşun listelenmesi onaylandığı anlamına gelmez.