Coats Hastalığı: Retina Damarlarının Nadir Bir Sorunu

Genel Bakış

Coats hastalığı, gözün arka kısmındaki ışığa duyarlı sinir tabakasının (retina) kan damarlarının normalden farklı geliştiği nadir bir göz hastalığıdır. Bu damarlar sağlıklı damarlar gibi sıkı ve kapalı olmadığı için sızdırır. Sızan kan ve yağlı sıvı (bazen 'eksuda' denir) retinanın altında ve içinde birikir. Birikim arttıkça retina şişer, görme bulanıklaşır ve tedavi edilmezse retina yerinden kalkabilir (retina dekolmanı). Genellikle tek gözde ortaya çıkar.

Hayır, Coats hastalığı nadir görülen bir durumdur. Bu yüzden çoğu aile daha önce adını duymamış olabilir. Nadir olması, durumun önemsiz olduğu anlamına gelmez; sadece tanı koyan hekimlerin bu hastalığı iyi tanıması gerektiği anlamına gelir.

En sık küçük çocuklarda, özellikle erkek çocuklarda görülür. Çoğu vaka tek gözde ortaya çıkar ve ilk belirtiler okul öncesi ya da ilkokul çağında fark edilir. Yetişkinlerde de görülebilir ama bu çok daha nadirdir ve genellikle daha hafif seyreder.

Belirtiler

Yaygın belirtiler

• Göz bebeğinde beyazımsı ya da sarımsı bir parlama (hekimler buna 'lökokori' der; bebek gözünde ışık yansımasının normalde olduğu gibi kırmızı değil beyaz görünmesi)
• Bir gözde görmede azalma veya o gözü kullanmama
• Gözlerden birinin içe ya da dışa kayması (şaşılık)
• Fotoğraflarda bir gözde beyaz yansıma, diğerinde kırmızı yansıma görülmesi
• Gözlükle düzelmeyen bulanık görme

Çocuklarda belirtiler

• Küçük çocuklar göremediklerini anlatamayabilir; bu yüzden belirtiler çoğu zaman anne babanın fark etmesiyle ortaya çıkar.
• Bir gözünü sürekli kapatma, başını yana eğerek bakma veya nesnelere çok yaklaşma
• Yürürken bir tarafa çarpma, oyuncakları tutarken zorlanma
• Okulda tahtayı görmekte zorlanma, dersi takip edememe
• Gözde kayma ya da göz bebeğinde beyaz parlama; bunlar genellikle ağrısızdır

Yaşlı yetişkinlerde belirtiler

• Yetişkinlerde Coats hastalığı çok nadirdir; genellikle daha hafif seyreder.
• Yavaş gelişen bulanık görme veya düz çizgileri eğri görme
• Görme alanında boşluk ya da gölge hissi
• Göz önünde uçuşan noktalar veya lekeler
• Nadir durumlarda göz içi basıncının yükselmesine bağlı ağrı ve kızarıklık

Nedenler

Ana nedenler

• Coats hastalığının temel nedeni, retina damarlarının doğuştan itibaren normalden farklı gelişmesidir. Bu damarlarda küçük baloncuklar (anevrizma) oluşur ve duvarları sızdırır.
• Sızan sıvı ve yağ, retina dokusunun altında birikerek dokunun beslenmesini bozar.
• Hastalık genellikle kendiliğinden ortaya çıkar; yani aileden geçen bilinen bir neden çoğu vakada yoktur.
• Bazı çok nadir durumlarda başka bir genetik hastalıkla birlikte görülebilir; hekiminiz gerek görürse bunu araştırır.

Risk faktörleri

• Erkek cinsiyet: vakaların büyük çoğunluğu erkek çocuklardır.
• Çocukluk çağı: en sık 10 yaşın altında fark edilir.
• Tek gözde görülme eğilimi.
• Önlenebilir bir risk faktörü yoktur; beslenme, aşılar ya da ebeveyn davranışları bu hastalığa yol açmaz.

Ne zaman doktora görünmeli

Aşağıdaki durumlarda acilen doktora görünün:

• Göz bebeğinde beyaz parlama fark ettiyseniz (özellikle bir bebekte veya küçük çocukta)
• Bir gözde kayma yeni ortaya çıktıysa
• Çocuk bir gözünü sürekli kapatıyor ya da başını eğerek bakıyorsa
• Görme birkaç gün içinde hızla azaldıysa
• Göz ağrısı, kızarıklık ve bulantı birlikte varsa

Şu durumlarda rutin randevu alın:

• Çocuğunuzun görmesinden şüpheleniyorsanız ama belirgin bir belirti yoksa
• Ailede göz hastalığı öyküsü varsa
• Okulda tahtayı görmekte zorlanıyorsa veya göz kontrolü önerildiyse
• Düzenli çocuk Sağlık Bakanlığı izlemlerinde göz muayenesi yapılması önerildiğinde

Tanı

Tanı genellikle bir göz hastalıkları uzmanının yaptığı göz dibi muayenesiyle konur. Hekim, göz bebeğini geçici olarak genişleten damlalar kullanarak retinanızı veya çocuğunuzun retinasını ayrıntılı olarak inceler. Sızdıran damarlar ve biriken yağlı sıvı tipik bir görünüm oluşturur.

Yapılabilecek testler

• Görme keskinliği testi (harf, resim ya da sembol kullanılarak yapılabilir)
• Göz dibi muayenesi (funduskopi): göz bebeği genişletildikten sonra retinanın incelenmesi
• Retina fotoğrafı: takip için karşılaştırma sağlar
• Optik koherens tomografi (OCT): retinanın katmanlarını ve sıvı birikimini gösteren, ağrısız bir görüntüleme
• Floresein anjiyografi: damarlardaki sızıntının yerini ve miktarını gösteren boya testi
• Göz ultrasonu: retina yerinden kalkmışsa bunu gösterir; gözün içi net görülemediğinde kullanılır
• Göz içi basıncı ölçümü: glokom (göz tansiyonu) gelişip gelişmediğini anlamak için

Randevunuzda neler beklenir

Çoğu test ağrısızdır. Göz bebeğini genişleten damlalar birkaç saat boyunca ışığa karşı hassasiyet ve yakın görmede bulanıklık yapabilir; bu yüzden o gün araç kullanmamanız ve yanınızda güneş gözlüğü bulundurmanız iyi olur. Küçük çocuklarda muayene bazen kısa bir uyku (sedasyon) altında yapılabilir. Hekiminiz tanıyı netleştirdikten sonra hangi tedavinin uygun olduğunu ve ne sıklıkla takip gerektiğini sizinle ayrıntılı konuşacaktır.

Tedavi

Coats hastalığında tedavinin amacı sızdıran damarları kapatmak, retina altındaki sıvı birikimini azaltmak ve mevcut görmeyi korumaktır. Hastalığın yaygınlığı, çocuğun yaşı ve görmenin ne kadar etkilendiği tedavi seçimini belirler. Bazı hafif vakalarda izlem yeterli olabilir; daha ileri vakalarda girişimsel tedaviler gerekir. Kararlar her zaman bir göz hastalıkları uzmanı tarafından, sizinle birlikte verilir.

Evde kişisel bakım

• Önerilen kontrol randevularını aksatmayın; bu hastalıkta düzenli takip tedavinin bir parçasıdır.
• Çocuğunuz gözlük ya da düşük görme yardımcıları kullanıyorsa düzenli olarak takmasını sağlayın.
• Göz travmasına yol açabilecek sporlarda koruyucu gözlük kullanılmasını teşvik edin.
• Evde iyi aydınlatma sağlayın, okuma materyalini büyük punto ve yüksek kontrastlı seçin.
• Yeni ya da kötüleşen belirtileri (görmede azalma, ağrı, kayma) hemen hekiminize bildirin.
• Unutmayın: Coats hastalığında evde uygulanacak bir bitkisel ya da alternatif tedavi yoktur; şüpheli ürünleri kullanmadan önce mutlaka hekiminize danışın.

Tıbbi tedaviler

Tedavi seçenekleri arasında sızdıran damarları kapatmak için lazerle yapılan uygulamalar, dondurma (kriyoterapi) tedavisi ve göz içine yapılan enjeksiyonlar yer alabilir. Enjeksiyonlarda damarlardan sızmayı azaltmaya yardımcı olan ilaçlar kullanılır; hangi ilacın, hangi dozda ve kaç kez uygulanacağına yalnızca göz hekiminiz karar verir. Bu içerikte hiçbir ilaç adı veya doz bilgisi yer almaz; kendi tedavinizle ilgili tüm soruları hekiminize veya eczacınıza sorun. Tedavilerin bazıları tekrarlayan seanslar gerektirebilir ve amaç her zaman görmeyi korumak ya da yavaş kaybı durdurmaktır.

Ameliyat ne zaman düşünülür?

Retina yerinden kalktıysa (retina dekolmanı), göz içine kanama olduysa veya göz tansiyonu ilaçlarla ve diğer tedavilerle kontrol altına alınamıyorsa cerrahi girişim gerekebilir. Cerrahi, hasarlı bölgeleri onarmak ve gözün yapısını korumak amacıyla yapılır. Gözün normal büyüklüğünü yitirdiği çok ileri vakalarda ise amaç ağrıyı gidermek ve gözün genel sağlığını korumak olabilir. Hangi durumda cerrahi gerektiğine hekiminiz ayrıntılı değerlendirme sonrası karar verir.

Bu durumla yaşamak

Coats hastalığı olan bir çocuğun yaşamı büyük ölçüde normaldir; ancak düzenli göz kontrolleri hayatın bir parçası haline gelir. Çocuğunuzun tek gözle görmeye uyum sağlaması gerekebilir; bu konuda okul ve aile desteği çok işe yarar. Öğretmeniyle görüşüp çocuğun sınıfta ön sırada oturmasını, büyük puntolu materyal kullanmasını veya ek süre verilmesini isteyebilirsiniz. Görme kaybı olan yetişkinlerde ise düşük görme rehabilitasyonu, büyüteç ve özel okuma araçları günlük yaşamı kolaylaştırır.

Yaşam tarzı ipuçları

• Göz sağlığı için düzenli göz muayenelerini aksatmayın; hekiminizin önerdiği sıklıkta gelin.
• Kontakt sporlar ve top oyunlarında koruyucu gözlük kullanın; tek gözü sağlıklı olan kişilerde travmadan korunma daha da önemlidir.
• Ekran kullanımında sık ara verin ve gözü sık sık kırpın; bu, mevcut görmeyi daha rahat kullanmanıza yardımcı olur.
• Evde ve işte yeterli aydınlatma kullanın; sert parlamalardan kaçının.
• Çocuğunuzun şikâyetlerini ciddiye alın ve not edin; hekim kontrolünde bu bilgiler yol gösterici olur.

Diyet ve egzersiz

Coats hastalığını önleyen ya da gerileten özel bir besin yoktur. Yine de genel sağlık için dengeli beslenme, bol sebze ve meyve, yeterli su içmek ve düzenli hareket etmek önerilir. Çocuklar için yaşına uygun oyun ve spor teşvik edilmelidir; göz yaralanması riski yüksek sporlarda koruyucu gözlük kullanılmalıdır. Sigara içilmemesi genel damar sağlığı açısından her zaman iyi bir tercihtir.

Ruh sağlığı ve duygusal iyilik hâli

Böyle bir tanı almak hem çocuk hem de aile için duygusal olarak zorlayıcı olabilir. Ebeveynler sıklıkla 'ben mi bir şey yaptım?' diye düşünür; oysa bu hastalık ebeveyn davranışlarından kaynaklanmaz. Çocuklar ise gözlük, damla, hastane ziyaretleri nedeniyle kendini farklı hissedebilir. Bu duygular normaldir ve konuşulduğunda hafifler. Kendinizi ya da çocuğunuzu uzun süre kaygılı, umutsuz veya uyku sorunları içinde hissediyorsanız bir ruh sağlığı uzmanından destek isteyin. Acil bir kriz durumunda 112'yi arayabilir ya da en yakın acil servise başvurabilirsiniz.

Önleme

Coats hastalığını önlemenin bilinen bir yolu yoktur; çünkü hastalık retina damarlarının doğuştan gelen gelişim farklılığıyla ilişkilidir. Yapılabilecek en değerli şey, belirtileri erken fark edip vakit kaybetmeden göz hekimine başvurmaktır. Erken tanı, görmenin korunma şansını artırır.

Tarama programları

Coats hastalığı için ülke genelinde uygulanan özel bir tarama programı yoktur. Ancak Sağlık Bakanlığı'nın önerdiği bebek ve çocuk izlemlerinde göz muayenesinin yapılması, ayrıca görme şüphesi olduğunda çocuk göz hekimine yönlendirilme önemlidir. Ailede göz hastalığı öyküsü varsa bunu hekiminize söyleyin; gerekli görürse ek değerlendirme isteyecektir.

Komplikasyonlar

Tedavi edilmezse

• Retina altında biriken sıvı ve yağ dokuyu giderek bozar ve görme kalıcı olarak azalabilir.
• Retinanın yerinden kalkması (retina dekolmanı) gelişebilir; bu acil değerlendirme gerektiren bir durumdur.
• Göz içi basıncının yükselmesi (glokom) ve buna bağlı ağrı görülebilir.
• Katarakt (göz merceğinin bulanıklaşması) gelişebilir.
• Çok ileri vakalarda göz küçülebilir ve o gözde görme tamamen kaybolabilir.

Uzun vadeli görünüm

Coats hastalığı ciddi bir göz hastalığıdır, ancak umutsuz değildir. Hastalığın yaygınlığı kişiden kişiye çok değişir; bazı kişilerde hafif seyreder ve uzun yıllar boyunca kullanılabilir bir görme korunur. Erken tanı ve düzenli tedavi ile görmenin korunma şansı belirgin şekilde artar. Önemli olan, hekiminizin önerdiği takip planına sadık kalmak ve yeni belirtileri gecikmeden bildirmektir. Çoğu hasta ve aile, doğru destekle bu süreci iyi yönetebilmektedir.

Destek bul

Harici bağlantılar üçüncü taraf web sitelerini açar. Ruqelo harici içerikten sorumlu değildir. Bir kuruluşun listelenmesi onaylandığı anlamına gelmez.