Kolajenöz Kolit ve Lenfositik Kolit (Mikroskobik Kolit)

Genel Bakış

Kolajenöz kolit ve lenfositik kolit, kalın bağırsağın (kolon) iltihaplı hastalıklarıdır. İkisine birlikte 'mikroskobik kolit' denir. Adı 'mikroskobik' olmasının nedeni şudur: Kolonoskopi ile bağırsağın iç yüzeyine bakıldığında genellikle her şey normal görünür; ancak alınan küçük doku örnekleri (biyopsi) mikroskop altında incelendiğinde iltihap belirtileri ortaya çıkar. Kolajenöz kolitte bağırsak duvarında kolajen denilen destek dokusunun kalınlaşmış bir tabakası görülür. Lenfositik kolitte ise bağışıklık hücrelerinden lenfositlerin (savunma hücreleri) dokuda arttığı izlenir. İkisi de aynı belirtilere yol açar ve tedavileri büyük ölçüde benzerdir. Bu hastalık, Crohn hastalığı veya ülseratif kolit gibi iyi bilinen iltihaplı bağırsak hastalıklarından farklıdır ve kanser değildir.

Mikroskobik kolit sanıldığı kadar nadir değildir. Özellikle son yıllarda daha sık tanınmaktadır, çünkü hekimler inatçı ishal nedeniyle yapılan kolonoskopilerde biyopsi almayı daha çok önermektedir. Yine de toplumda yaygın görülen bir hastalık değildir; orta yaş ve üzeri kişilerde daha sık rastlanır.

Genellikle 50 yaş üstü yetişkinlerde görülür, ancak genç erişkinlerde ve çocuklarda da nadiren ortaya çıkabilir. Kolajenöz kolit kadınlarda erkeklere göre daha sık görülür; lenfositik kolitte kadın-erkek dağılımı birbirine daha yakındır. Sigara içenlerde kolajenöz kolit daha sık bildirilmektedir. Bazı otoimmün hastalıkları (bağışıklık sisteminin kendi dokularına saldırdığı durumlar), çölyak hastalığı veya tiroid hastalıkları olan kişilerde de daha sık görülebilir; ancak bu, hastalığın bu durumlardan kaynaklandığı anlamına gelmez.

Belirtiler

Yaygın belirtiler

• Sulu, kansız ishal; günde birkaç kez olabilir ve gece de tuvalete kalkmayı gerektirebilir
• Ani ve ertelenemeyen tuvalet ihtiyacı (bazen tuvalete yetişememe, yani dışkı kaçırma)
• Karın ağrısı veya kramp şeklinde karın rahatsızlığı
• Şişkinlik, gaz ve karında guruldama
• Bulantı ve iştah azalması
• Hafif kilo kaybı
• Yorgunluk, halsizlik, enerji düşüklüğü
• İshal nedeniyle su ve tuz kaybına bağlı baş dönmesi, ağız kuruluğu

Çocuklarda belirtiler

• Mikroskobik kolit çocuklarda çok nadirdir; çocuklarda ishalin araştırılmasında önce daha sık görülen nedenler düşünülür
• Görüldüğünde yetişkinlerdekine benzer şekilde sulu ishal ve karın ağrısı olabilir
• Uzun süren ishal kilo alımını ve büyümeyi etkileyebileceği için çocuk hekimiyle erken görüşmek önemlidir
• Çocuklarda ishal ve karın ağrısı çoğu zaman başka ve daha yaygın nedenlere bağlıdır; endişelenmeden önce hekim değerlendirmesi gerekir

Yaşlı yetişkinlerde belirtiler

• İshal nedeniyle susuz kalma (dehidratasyon) riski daha yüksektir; bu durum baş dönmesi, halsizlik ve bilinç bulanıklığına yol açabilir
• İdrar söktürücü, tansiyon veya kalp ilaçları kullananlarda sıvı-tuz kaybı daha belirgin sorunlara yol açabilir
• Gece ishali uyku düzenini bozabilir, gündüz güçsüzlüğe ve düşme riskinde artışa neden olabilir
• Tuvalete yetişememe ve dışkı kaçırma utanç ve çekingenliğe yol açabilir; bu durum konuşulması zor olsa da hekimle paylaşılması tedaviyi kolaylaştırır
• Beslenme yetersizliği ve vitamin eksiklikleri yaşlı kişilerde daha hızlı gelişebilir

Nedenler

Ana nedenler

• Kesin neden henüz bilinmemektedir; araştırmalar bağışıklık sisteminin bağırsak duvarına verdiği anormal bir yanıt üzerinde durmaktadır
• Kolajenöz kolitte bağırsak duvarındaki kolajen tabakası kalınlaşır; lenfositik kolitte ise bağışıklık hücreleri olan lenfositler dokuda artar
• Bazı ilaçların hastalığı başlatabildiği veya kötüleştirebildiği bilinmektedir; bu nedenle hekiminiz kullandığınız tüm ilaçları gözden geçirmek isteyecektir
• Bazı bağırsak enfeksiyonlarından sonra ortaya çıkabildiği gözlenmiştir
• Safra asitlerinin bağırsağı tahriş etmesi bazı kişilerde rol oynayabilir
• Sigara, özellikle kolajenöz kolit ile ilişkili bulunmuştur

Risk faktörleri

• İleri yaş (özellikle 50 yaş üstü)
• Kadın olmak (kolajenöz kolitte risk daha yüksek)
• Sigara kullanımı
• Bazı reçeteli ilaçların uzun süreli kullanımı (hekiminizle değerlendirilmesi gerekir)
• Çölyak hastalığı, tiroid hastalıkları veya romatizmal otoimmün hastalıklar gibi eşlik eden durumlar
• Yakın zamanda geçirilmiş bir bağırsak enfeksiyonu
• Ailesinde benzer bir bağırsak hastalığı öyküsü olması (nadir bir olasılıktır)

Ne zaman doktora görünmeli

Aşağıdaki durumlarda acilen doktora görünün:

• İshal 2-3 günden uzun sürüyorsa veya giderek artıyorsa
• Dışkıda kan veya mukus varsa
• Ateş, şiddetli karın ağrısı veya istemsiz kilo kaybı varsa
• Baş dönmesi, halsizlik, çarpıntı gibi susuz kalma belirtileri varsa
• Gece uykudan uyandıracak kadar ishal oluyorsa

Şu durumlarda rutin randevu alın:

• Aralıklı da olsa haftalardır süren sulu ishaliniz varsa
• Tuvalete yetişememe veya dışkı kaçırma sorunu yaşıyorsanız
• Karın ağrısı, şişkinlik ve gaz sürekli hale geldiyse
• İshal nedeniyle günlük işlerinizi, seyahatlerinizi veya sosyal yaşamınızı kısıtlıyorsanız
• Kullandığınız ilaçların ishalinizi etkileyip etkilemediğini merak ediyorsanız

Tanı

Tanı, belirtilerin değerlendirilmesi ve bağırsaktan alınan küçük doku örneklerinin mikroskop altında incelenmesiyle konur. Kolonoskopide bağırsağın iç yüzeyi çoğu zaman normal göründüğü için tanıyı koyan asıl adım biyopsi (doku örneği) alınmasıdır. Hekiminiz ayrıca kullandığınız ilaçları, geçirdiğiniz enfeksiyonları ve eşlik eden hastalıkları sorgulayacaktır.

Yapılabilecek testler

• Dışkı (gaita) testleri: enfeksiyon etkenlerinin ve gizli kanın araştırılması
• Dışkıda kalprotektin (bağırsakta iltihap olup olmadığını gösteren bir test)
• Kan testleri: kansızlık, vitamin eksiklikleri, tiroid işlevleri ve çölyak hastalığı açısından değerlendirme
• Kolonoskopi veya sigmoidoskopi (kalın bağırsağın kamera ile görüntülenmesi) ve sırasında biyopsi alınması
• İlaç ve beslenme öyküsünün ayrıntılı olarak gözden geçirilmesi
• Gerekirse safra asitlerine bağlı tahriş olasılığını araştıran ek testler

Randevunuzda neler beklenir

Bağırsak hazırlığı için kolonoskopi öncesinde özel bir diyet ve barsak temizliği uygulamanız istenir. İşlem genellikle kısa sürer ve sakinleştirici ile rahat bir şekilde yapılabilir. Sonuçlar birkaç gün ile birkaç hafta arasında çıkabilir. Tanı konulduğunda bu, hayatınızı büyük ölçüde kısıtlayacak bir haber gibi görünse de çoğu kişide tedaviyle belirtiler belirgin şekilde azalır.

Tedavi

Tedavinin amacı ishali ve karın rahatsızlığını azaltmak, sıvı ve besin kaybını önlemek ve yaşam kalitesini yükseltmektir. İlk adım, hastalığı tetikleyebilecek ilaçların hekim gözetiminde gözden geçirilmesi ve günlük alışkanlıkların düzenlenmesidir. Belirtiler hafifse bazen yalnızca bu adımlar yeterli olur; bazı kişilerde hastalık kendiliğinden de geriler.

Evde kişisel bakım

• Bol su içerek ve sıvı kaybını yerine koyarak susuz kalmaktan kaçının; ishal sırasında su ve tuz kaybı artar
• Az ve sık yemek yemeyi deneyin; büyük öğünler bağırsağı daha çok uyarabilir
• Kafein, alkol, aşırı yağlı ve çok baharatlı yiyecekleri bir süre azaltmayı deneyin
• Yediklerinizi ve tuvalete çıkma düzeninizi kısa bir günlüğe yazın; bu, hekiminize çok yardımcı olur
• Kullandığınız tüm ilaçları, bitkisel ürünleri ve takviyeleri bir listeye yazıp her muayenede yanınızda götürün
• Hiçbir ilacı veya takviyeyi hekiminize danışmadan bırakmayın ya da başlamayın
• Seyahat ve günlük yaşam planlarınızı tuvalete erişimi kolay yerler seçerek düzenleyin; bu pratik önlem kaygıyı azaltır

Tıbbi tedaviler

Belirtiler sürdüğünde hekiminiz bağırsaktaki iltihabı azaltan reçeteli ilaçlar önerebilir. Bazı durumlarda ishali yavaşlatan veya bağırsak hareketlerini düzenleyen ilaçlar, safra asitlerinin etkisini azaltan tedaviler ya da bağışıklık sisteminin yanıtını düzenleyen seçenekler gündeme gelebilir. Tedavi kişiye göre planlanır; hangi seçeneğin size uygun olduğuna, yan etkiler ve diğer hastalıklarınız göz önünde bulundurularak hekiminiz karar verir. Belirtiler tekrarlayabilir; bu durumda tedavi yeniden düzenlenebilir. İlaçlar hakkında ayrıntılı bilgiyi eczacınızdan veya hekiminizden alabilirsiniz.

Ameliyat ne zaman düşünülür?

Mikroskobik kolitte ameliyat çok nadiren gerekir. İlaç tedavilerine yanıt vermeyen, çok ağır ve yaşam kalitesini ciddi biçimde bozan ender durumlarda hekiminiz cerrahi seçeneği bir uzmanla birlikte değerlendirebilir. Çoğu kişi için ameliyat gündeme gelmez.

Bu durumla yaşamak

Mikroskobik kolit dalgalı bir seyir gösterebilir: iyi dönemler ve alevlenmeler birbirini izleyebilir. İyi dönemlerde kendinizi normal hissetmeniz ve sosyal yaşamınıza devam etmeniz beklenir. Tuvalete yakın olma ihtiyacı nedeniyle yolculuk, iş ve sosyal planlarda küçük önlemler almak (örneğin tuvaleti olan yerleri seçmek, yanınızda yedek iç çamaşırı bulundurmak) günlük hayatı belirgin şekilde kolaylaştırır.

Yaşam tarzı ipuçları

• Düzenli uyku ve mümkünse hareketli bir günlük rutin belirleyin
• Sigara kullanıyorsanız bırakmayı hedefleyin; bu konuda aile hekiminizden destek isteyebilirsiniz
• Stresi yönetmek için nefes egzersizleri, yürüyüş veya sizi rahatlatan hobiler edinin; stres hastalığın nedeni değildir ama belirtileri etkileyebilir
• Öğünlerinizi düzenli saatlerde yemeye çalışın
• Yanınızda her zaman su bulundurun
• Yeni bir ilaç veya takviye başlamadan önce mutlaka hekiminize veya eczacınıza danışın

Diyet ve egzersiz

Mikroskobik kolit için tek bir 'doğru diyet' yoktur; hangi yiyeceklerin size iyi geldiğini deneme yanılma ve günlük tutma yoluyla bulabilirsiniz. Bazı kişiler kafein, alkol, çok yağlı yiyecekler, aşırı tatlandırıcı veya gaz yapan besinlerde ishalin arttığını fark eder. İshal dönemlerinde yağsız, sade ve sıvıdan zengin besinler daha rahat tolere edilebilir. Uzun süreli kısıtlayıcı diyetlere başlamadan önce mutlaka hekiminize ya da bir beslenme uzmanına danışın; gereksiz kısıtlamalar vitamin ve mineral eksikliğine yol açabilir. Hafif ve düzenli egzersiz (yürüyüş gibi) genel sağlığa ve bağırsak düzenine katkı sağlar; ağır belirti dönemlerinde ise kendinizi zorlamayın.

Ruh sağlığı ve duygusal iyilik hâli

Uzun süren ishal ve tuvalete yetişememe korkusu kaygıya, utanç duygusuna ve sosyal ortamlardan kaçınmaya yol açabilir. Bu çok anlaşılır bir durumdur ve tek başınıza göğüslemek zorunda değilsiniz. Duygularınızı aile hekiminizle paylaşmak, gerekirse bir psikolog veya psikiyatrist desteği almak belirtilerle baş etmeyi kolaylaştırır. Kendinize zarar verme düşünceleri veya dayanılmaz bir umutsuzluk hissediyorsanız lütfen vakit kaybetmeden 112'yi arayın ya da en yakın acil sağlık hizmetine başvurun; yalnız değilsiniz ve yardım almak mümkündür.

Önleme

Mikroskobik kolitten tamamen korunmanın bilinen kesin bir yolu yoktur. Yine de bazı adımlar riski azaltmaya veya belirtileri hafifletmeye yardımcı olabilir: kullandığınız ilaçları hekiminizle düzenli olarak gözden geçirmek, sigara kullanıyorsanız bırakmak, dengeli beslenmek ve düzenli sağlık kontrolü yaptırmak. Eşlik eden çölyak hastalığı veya tiroid hastalığı gibi durumlar varsa bunların uygun şekilde izlenmesi de önemlidir.

Aşılar

Mikroskobik kolite özel bir aşı yoktur. Bununla birlikte genel sağlığınızı korumak için Sağlık Bakanlığı'nın önerdiği aşı takvimini aile hekiminizle gözden geçirmeniz iyi olur. Bağışıklık sistemini etkileyen bir tedavi başlanacaksa, hekiminiz ek aşılar konusunda sizi bilgilendirecektir.

Tarama programları

Mikroskobik kolit için özel bir tarama programı yoktur. Ancak Türkiye'de Sağlık Bakanlığı'nın önerdiği kolon (kalın bağırsak) kanseri tarama programları vardır; yaşınıza uygun tarama testleri (örneğin dışkıda gizli kan testi ve kolonoskopi) hakkında aile hekiminizden bilgi alabilirsiniz. Bu taramalar mikroskobik kolitten bağımsız olarak genel sağlığınız için önemlidir.

Komplikasyonlar

Tedavi edilmezse

• Uzun süren ishal nedeniyle su ve tuz kaybı (dehidratasyon), baş dönmesi ve halsizlik
• Potasyum gibi elektrolitlerin (vücudun çalışması için gerekli tuzlar) düşmesi
• İstemsiz kilo kaybı ve beslenme yetersizliği
• Kansızlık ve B12, D vitamini gibi vitamin eksiklikleri
• Kemik yoğunluğunda azalma riski (bazı tedaviler ve emilim sorunları nedeniyle)
• Tuvalete yetişememe ve dışkı kaçırma nedeniyle sosyal yaşamdan çekilme, kaygı ve yaşam kalitesinde düşüş
• Bu sorunların çoğu düzenli hekim takibi ve tedaviyle önlenebilir veya düzeltilebilir.

Uzun vadeli görünüm

Mikroskobik kolitin genel seyri iyidir. Çoğu kişide belirtiler tedaviyle kontrol altına alınır, bir kısmında ise kendiliğinden geriler. Belirtiler zaman zaman tekrarlayabilir; bu, tedavinin yeniden düzenlenebileceği anlamına gelir ve umutsuzluk nedeni değildir. Hastalık kansere dönüşmez ve bağırsağın kalıcı olarak zarar gördüğü bir tabloya yol açması beklenmez. Düzenli hekim takibi, doğru tedavi ve yaşam düzenlemeleriyle çoğu kişi normal ve aktif bir yaşam sürdürebilir.

Destek bul

Harici bağlantılar üçüncü taraf web sitelerini açar. Ruqelo harici içerikten sorumlu değildir. Bir kuruluşun listelenmesi onaylandığı anlamına gelmez.