Kabızlığın Yaygın Nedenleri

Genel Bakış

Kabızlık, bağırsakların normalden daha seyrek boşalması ya da dışkının sert ve zor çıkması durumudur. Genellikle haftada üçten az tuvalete çıkma, ıkınma, sert ve parçalı dışkı, tuvalet sonrası tam boşalmamış hissi gibi belirtilerle kendini gösterir. Kabızlık bir hastalık değil, çoğu zaman beslenme ve yaşam tarzıyla ilgili bir belirtidir; ama bazen altta yatan başka bir durumun habercisi de olabilir.

Evet, kabızlık toplumda en sık görülen sindirim şikâyetlerinden biridir. Her yaştan insan zaman zaman kabızlık yaşar; çoğu kişi bunu birkaç gün içinde atlatır.

Kabızlık herkesi etkileyebilir. Kadınlarda, hamilelik döneminde, yaşlılarda, hareketsiz yaşam sürenlerde ve tuvalet eğitimi dönemindeki çocuklarda daha sık görülür. Bazı ilaçları kullanan kişilerde ve stresli dönemlerde de artabilir.

Belirtiler

Yaygın belirtiler

• Haftada üçten az tuvalete çıkma
• Sert, topak topak veya parçalı dışkı
• Dışkılarken zorlanma ve uzun süre ıkınma
• Tuvaletten sonra bağırsağın tam boşalmadığı hissi
• Karında şişkinlik, gaz ve rahatsızlık hissi
• Dışkıyı çıkarmak için elle destek verme ihtiyacı (nadiren)
• İştah azalması ve huzursuzluk

Çocuklarda belirtiler

• Tuvalete gitmeyi erteleme veya kaka yapmaktan korkma
• Bacakları çaprazlayıp, kendini sıkarak kakayı tutma hareketleri
• Karın ağrısı ve huzursuzluk atakları
• İç çamaşırında az miktarda kaka bulaşı (tutulan kakadan sızma)
• İştahsızlık ve huzursuz uyku

Yaşlı yetişkinlerde belirtiler

• Hareket azalması ve sıvı alımının düşmesine bağlı sık kabızlık
• Çok sayıda ilaç kullanımına bağlı bağırsak hareketlerinde yavaşlama
• Karın şişkinliği ve yemek sonrası rahatsızlık
• İleri durumlarda kafa karışıklığı veya genel durumda bozulma (bu durumda mutlaka sağlık kuruluşuna başvurun)

Nedenler

Ana nedenler

• Liften (sebze, meyve, tam tahıl) yetersiz beslenme
• Yeterince su içmemek ve sıvı kaybı
• Hareketsiz yaşam ve uzun süre oturma
• Tuvalet ihtiyacını erteleme veya aceleyle tuvaletten kalkma
• Bazı ilaçlar: örneğin bazı ağrı kesiciler, bazı depresyon ilaçları, demir içeren takviyeler, bazı tansiyon ve alerji ilaçları
• Hamilelik ve doğum sonrası dönemde hormon ve baskı değişiklikleri
• Yolculuk, tatil veya günlük düzenin değişmesi
• Stres ve duygusal zorlanma
• Bağırsakların çalışmasını etkileyen durumlar: örneğin tiroid bezinin az çalışması, şeker hastalığı, huzursuz bağırsak sendromu
• Leğen tabanı kaslarının uyumsuz çalışması
• Nadiren bağırsak darlığı veya tıkanıklığı gibi yapısal sorunlar

Risk faktörleri

• İleri yaş
• Kadın olmak, özellikle hamilelik ve doğum sonrası dönem
• Düşük lifli, işlenmiş gıdalardan zengin beslenme
• Az su içmek
• Hareketsizlik, yatağa bağımlılık
• Çok sayıda ilaç kullanmak
• Depresyon, kaygı ve yoğun stres
• Seyahat ve uyku düzeninin sık değişmesi
• Daha önce kabızlık yaşamış olmak
• Ailede bağırsak hastalığı öyküsü

Ne zaman doktora görünmeli

Aşağıdaki durumlarda acilen doktora görünün:

• Makattan kan gelmesi veya dışkının siyah ve katran gibi olması
• Ateş, şiddetli karın ağrısı ve kusma
• Birkaç gündür hiç gaz ve dışkı çıkaramama
• Açıklanamayan kilo kaybı veya iştah kaybı
• Kabızlığın ani başlaması ve hızla kötüleşmesi

Şu durumlarda rutin randevu alın:

• Kabızlığın üç haftadan uzun sürmesi
• İshal ve kabızlığın birbirini izlemesi
• Tuvalete çıkmak için sürekli ilaç veya yardımcı ürün kullanma ihtiyacı
• Kabızlığın günlük yaşamı, işi veya uykuyu etkilemesi
• Karın şişkinliğinin sürekli hâle gelmesi
• Çocukta tuvalet alışkanlığının bozulması ve kaka kaçırma

Tanı

Doktor genellikle şikâyetlerinizi dinleyerek, tuvalet alışkanlıklarınızı, beslenmenizi ve kullandığınız ilaçları sorarak başlar. Ardından karın ve makatsal bölgenin muayenesi yapılabilir. Çoğu kişide ek teste gerek kalmaz; testler yalnızca uzun süren, tekrarlayan ya da uyarıcı belirtilerin eşlik ettiği durumlarda istenir.

Yapılabilecek testler

• Kan tahlilleri: tiroid hormonu, kalsiyum, kansızlık ve şeker açısından değerlendirme
• Dışkı incelemesi (gerektiğinde) ve gizli kan testi
• Karın muayenesi ve gerektiğinde karın grafisi
• Uyarıcı belirti varsa bağırsağın içini gösteren endoskopik inceleme (kolonoskopi)
• Bağırsak hareket hızını değerlendiren özel testler (nadiren)
• Leğen tabanı kaslarının çalışmasını değerlendiren incelemeler (nadiren)

Randevunuzda neler beklenir

Değerlendirme genellikle ağrısızdır ve çoğu zaman tek bir görüşmeyle sonuçlanır. Makatsal muayene bazı kişiler için utanç verici gelebilir; ancak bu muayene kısa sürer ve önemli sorunların atlanmamasını sağlar. Sorularınızı çekinmeden sormanız süreci kolaylaştırır.

Tedavi

Kabızlığın tedavisi önce yaşam tarzı düzenlemeleriyle başlar: daha fazla lif, yeterli sıvı, düzenli hareket ve tuvalet alışkanlığının düzeltilmesi. Bu adımlar çoğu kişide yeterli olur. Yeterli olmadığında doktorunuz size uygun seçenekleri değerlendirir. Kabızlığa yol açan bir ilaç varsa doktorunuzun önerisiyle doz veya ilaç değişikliği düşünülebilir; bu kararı asla kendi başınıza vermeyin.

Evde kişisel bakım

• Lif alımını yavaş yavaş artırın: sebze, meyve, baklagil ve tam tahıl ekleyin; ani artış gaz yapabilir.
• Gün içinde düzenli su içmeyi alışkanlık hâline getirin.
• Her gün yürüyüş gibi hafif ve düzenli hareket yapın.
• Kahvaltıdan sonra bağırsakların en hareketli olduğu saatlerde tuvalete gitmeyi deneyin; acele etmeyin.
• Tuvalette ayaklarınızı destekleyecek küçük bir basamak kullanmak ıkınmayı azaltabilir.
• Tuvalet ihtiyacınızı ertelemeyin.
• Stresinizi yönetmek için nefes egzersizleri veya gevşeme teknikleri deneyin.
• Kullandığınız tüm ilaçları ve takviyeleri bir liste hâlinde doktorunuza gösterin.

Tıbbi tedaviler

Doktorunuz yaşam tarzı değişiklikleri yetmediğinde bazı ürünler önerebilir: dışkıyı yumuşatan, bağırsakta su tutan ya da bağırsak hareketini destekleyen seçenekler bunlar arasındadır. Bu ürünlerin hangisinin ve ne kadar süreyle uygun olduğu kişiye göre değişir; bu nedenle eczacınıza veya doktorunuza danışmadan kullanmamalısınız. Uzun süreli kullanımda mutlaka bir sağlık uzmanıyla görüşün. Kabızlığa neden olan altta yatan bir hastalık varsa (örneğin tiroid sorunu), asıl tedavi o duruma yönelik planlanır.

Ameliyat ne zaman düşünülür?

Cerrahi tedavi kabızlıkta çok nadiren gerekir. Bağırsak tıkanıklığı, ciddi yapısal sorunlar veya leğen tabanı kaslarına bağlı ve diğer yöntemlerle düzelmeyen özel durumlarda düşünülebilir. Çoğu kişi cerrahiye hiç ihtiyaç duymaz.

Bu durumla yaşamak

Kabızlıkla yaşarken düzen en önemli yardımcıdır. Her gün benzer saatlerde yemek yemek, su içmek ve tuvalete gitmek için kendinize zaman tanımak bağırsakların ritmini kolaylaştırır. Şikâyetlerinizi kısa bir günlükte not etmek (ne zaman tuvalete çıktığınız, ne yediğiniz, hangi ilaçları aldığınız) doktorunuza çok değerli bilgi sağlar.

Yaşam tarzı ipuçları

• Öğünlerinizi düzenli saatlerde yiyin, öğün atlamayın.
• Sabah kahvaltısını ihmal etmeyin; bu öğün bağırsak hareketlerini uyarır.
• Her gün belirli bir saatte, acele etmeden tuvalete gidin.
• Uzun süre oturuyorsanız saat başı kısa molalar verin.
• Alkol ve aşırı kafein sıvı kaybına yol açabilir; dengeli tüketin.
• Seyahatte su ve lif alımına ekstra özen gösterin.

Diyet ve egzersiz

Bol lifli beslenmek ve yeterli su içmek kabızlığın en etkili önleyicileridir. Günde 25–30 gram civarı lif hedeflemek çoğu yetişkin için uygun bir yol göstericidir; lifi bir anda değil, birkaç hafta içinde artırın. Haftada çoğu gün 30 dakika yürüyüş gibi orta düzeyde hareket bağırsakların çalışmasını destekler. Yaşınıza ve sağlık durumunuza uygun bir beslenme ve hareket planı için doktorunuza veya bir beslenme uzmanına danışabilirsiniz.

Ruh sağlığı ve duygusal iyilik hâli

Kabızlık utanç, sıkıntı ve sosyal ortamlarda rahatsızlık yaratabilir; bu duygular çok anlaşılırdır. Stres ve kaygı bağırsakları doğrudan etkileyebilir, bu da şikâyetleri artırabilir. Duygularınızı bir sağlık uzmanıyla paylaşmak hem zihinsel hem bedensel olarak rahatlatıcı olur. Kendinizi çok bunalmış, umutsuz ya da yalnız hissediyorsanız bir ruh sağlığı uzmanından destek isteyin; Türkiye'de acil bir durumda 112'yi arayabilirsiniz.

Önleme

Kabızlığın büyük bölümü önlenebilir. Yeterli lif ve sıvı almak, düzenli hareket etmek, tuvalet ihtiyacını ertelememek ve düzenli bir tuvalet alışkanlığı geliştirmek riski belirgin biçimde azaltır. Yeni bir ilaca başlarken olası yan etkileri doktorunuza veya eczacınıza sormak da koruyucudur.

Tarama programları

Kabızlık tek başına bir tarama testi gerektirmez. Ancak Sağlık Bakanlığı'nın ulusal tarama programları kapsamında belirli yaş gruplarında kalın bağırsak kanseri taraması önerilmektedir. Yaşınıza uygun taramalar için aile hekiminize danışabilir, ücretsiz tarama programları hakkında bilgi alabilirsiniz.

Komplikasyonlar

Tedavi edilmezse

• Basur (hemoroid) ve makatta çatlak (anal fissür) gelişmesi
• Sert dışkının makatta zorlanmaya bağlı ağrı ve kanama yapması
• Dışkının bağırsakta birikmesi ve tıkanma (fekal impaksiyon)
• Kaka kaçırma ve sosyal yaşamda zorlanma
• Karın şişkinliği, ağrı ve yemek yeme isteğinde azalma
• Nadiren bağırsakta yapısal genişleme veya sarkma

Uzun vadeli görünüm

Kabızlığın görünümü genellikle çok iyidir. Çoğu kişi beslenme, sıvı ve hareket düzenini değiştirerek belirgin rahatlama yaşar. Şikâyetler sürerse doğru değerlendirme ve kişiye uygun bir planla kontrol altına alınabilir; yalnız kalmadığınızı ve yardım istemenin önemli olduğunu unutmayın.

Destek bul

Harici bağlantılar üçüncü taraf web sitelerini açar. Ruqelo harici içerikten sorumlu değildir. Bir kuruluşun listelenmesi onaylandığı anlamına gelmez.