Doğuştan Glokom (Konjenital Glokom): Bebeklerde Göz Tansiyonu

Genel Bakış

Doğuştan glokom, halk arasında 'göz tansiyonu' olarak bilinen glokomun bebeklik döneminde ortaya çıkan türüdür. Gözün içinde sürekli üretilen ve boşaltılan berrak bir sıvı vardır (aköz hümör). Bu sıvı, gözün içindeki ince kanallardan akıp gider ve göz içi basıncı dengede kalır. Doğuştan glokomda bu boşaltım kanalları ya hiç gelişmemiştir ya da yeterince açık değildir. Sıvı akamayınca göz içindeki basınç yükselir ve bu basınç, göz siniri (optik sinir — görüntüyü beyne taşıyan sinir) ile gözün önündeki saydam tabakaya (kornea) baskı yapar. Zamanında fark edilip tedavi edilmezse görme kalıcı olarak etkilenebilir. Bu yüzden erken tanı çok değerlidir.

Hayır, doğuştan glokom nadir bir durumdur. Yine de çocuk göz sağlığında erken fark edilmesi gereken önemli hastalıklardan biridir, çünkü tedavi edilmediğinde görmeyi ciddi şekilde etkileyebilir.

En sık yenidoğanları ve bebekleri etkiler. Bebeklerin çoğunda belirtiler ilk 6 ay içinde ortaya çıkar; daha küçük bir kısmında ise 1–3 yaş arasında fark edilir. Ailesinde doğuştan glokom olan bebeklerde ve akraba evliliği bulunan ailelerde görülme olasılığı bir miktar daha yüksektir. Erkek bebeklerde kızlara göre biraz daha sık görülür ve genellikle iki gözü birden etkiler.

Belirtiler

Yaygın belirtiler

• Gözün normalden büyük ve gergin görünmesi (bazen 'iri göz' olarak fark edilir)
• Gözde sulanma ve sürekli ıslaklık
• Işığa aşırı hassasiyet; bebeğin ışıkta gözünü kapatması veya yüzünü çevirmesi
• Gözün önündeki saydam tabakanın (kornea) hafif bulanık ya da mavimsi görünmesi
• Gözlerde kızarıklık veya sık göz kırpma
• Huzursuzluk, huysuzluk ve emerken ya da uyurken zorlanma

Çocuklarda belirtiler

• Gözün akranlarına göre belirgin şekilde büyük olması
• Işıkta gözünü kapatma, göz yaşarması ve sürekli ovuşturma
• Bakışta kayma (şaşılık) veya bir gözü diğerinden az kullanma
• Nesneleri takip etmede, göz teması kurmada güçlük
• Fotoğraflarda göz bebeğinin bulanık ya da beyazımsı görünmesi

Yaşlı yetişkinlerde belirtiler

• Bu bölüm doğuştan glokom için genellikle geçerli değildir; çünkü hastalık bebeklik ve çocukluk döneminde ortaya çıkar.
• Doğuştan glokomla büyümüş bir yetişkinseniz, görme alanı ve göz siniri kontrollerinizi aksatmamanız önemlidir.
• Yetişkin dönemde yeni başlayan göz tansiyonu farklı bir glokom türüdür ve ayrıca değerlendirilmelidir.

Nedenler

Ana nedenler

• Göz içindeki sıvıyı boşaltan kanalların (trabeküler ağ) doğuştan yeterince gelişmemiş olması; bu nedenle sıvı akamaz ve göz içi basıncı yükselir.
• Bazı genlerdeki doğuştan gelen değişiklikler (örneğin ailevi geçiş gösteren formlar); bu genlerin bir kısmı gözün gelişimini etkiler.
• Bazen başka doğuştan gelen sendromların ya da göz gelişim bozukluklarının bir parçası olarak ortaya çıkar.
• Çoğu bebekte altta yatan tek bir neden bulunamaz; bu durum ailenin yaptığı ya da yapmadığı bir şeyden kaynaklanmaz.

Risk faktörleri

• Ailede doğuştan glokom öyküsü bulunması
• Kardeşlerden birinde doğuştan glokom olması
• Akraba evliliği bulunan aileler
• Bebeğin göz gelişimini etkileyen başka doğuştan durumların varlığı
• Bazı genetik sendromların eşlik etmesi

Ne zaman doktora görünmeli

Aşağıdaki durumlarda acilen doktora görünün:

• Bebeğinizin gözü size normalden büyük ve gergin görünüyorsa
• Gözün önündeki saydam tabaka bulanık veya mavimsi görünüyorsa
• Bebek ışıkta sürekli gözünü kapatıyor, ağlıyor ve gözleri sulanıyorsa
• Çocuğunuzun bir gözünde ani kızarıklık, şişlik veya ağrı varsa
• Fotoğraflarda göz bebeği beyazımsı çıkıyorsa

Şu durumlarda rutin randevu alın:

• Ailenizde doğuştan glokom ya da erken yaşta göz tansiyonu öyküsü varsa, doğum sonrası ilk göz muayenesini planlamak için
• Bebeğinizin göz kayması, göz ovuşturma veya nesneleri takip etmeme gibi durumlarını rutin kontrol sırasında sormak için
• Takip altındaysanız verilen kontrol randevularını aksatmamak için
• Göz damlası ya da tedavi düzeninde bir sorun yaşıyorsanız, kendiniz değiştirmeden önce doktorunuza danışmak için

Tanı

Doğuştan glokom tanısı, bir göz hekiminin (oftalmolog) yaptığı muayene ile konur. Hekim önce gözün boyutunu, korneanın saydamlığını ve ışığa tepkisini değerlendirir; ardından göz içi basıncını ölçer ve göz sinirine bakar. Bebekler muayene sırasında çok hareketli olabildiği için bazen hafif bir sakinleştirici eşliğinde, hastane ortamında daha ayrıntılı ölçümler yapılır. Bu, bebeğinize zarar veren bir işlem değildir; doğru ölçüm için gereklidir.

Yapılabilecek testler

• Göz içi basınç ölçümü (tonometri)
• Kornea çapı ve kornea saydamlığının ölçülmesi (bebeklerde büyümüş kornea önemli bir ipucudur)
• Göz dibi muayenesi ile göz sinirinin (optik sinir) incelenmesi
• Gözün ön-arka uzunluğunun ultrasonla ölçülmesi
• Gözün ışığa ve nesnelere verdiği tepkilerin değerlendirilmesi, gerektiğinde görme davranışının izlenmesi
• Gerekli görülürse genetik danışmanlık ve aile öyküsünün ayrıntılı alınması

Randevunuzda neler beklenir

Muayene genellikle 30–60 dakika sürer ve birkaç ölçüm tekrarlanabilir. Bebeğinizin gözleri muayene sonrası kısa süre sulanabilir ya da hafif kızardığı olabilir; bu genellikle kendiliğinden geçer. Hekim sonuçları sizinle paylaşır, gerekirse ek tetkik veya takip planı önerir. Aklınıza takılan her soruyu sormaktan çekinmeyin; not almak ya da yanınızda bir yakınınızı getirmek çoğu aileye iyi gelir.

Tedavi

Tedavinin amacı göz içi basıncını düşürmek, göz sinirini ve korneayı korumak ve çocuğun görmesinin en iyi şekilde gelişmesini sağlamaktır. Doğuştan glokomda tedavinin ana yolu cerrahidir; ancak cerrahi öncesi ve sonrasında ilaçlar da kullanılabilir. Her çocuğun durumu farklıdır; tedavi planı göz hekimi tarafından çocuğunuza özel olarak belirlenir.

Evde kişisel bakım

• Doktorunuzun önerdiği göz damlalarını tarif edildiği şekilde ve düzenli kullanın; aksatmak basıncın yeniden yükselmesine yol açabilir.
• Damla kullanırken bebeğin gözünün iç köşesine hafifçe bastırmak, ilacın boğaza kaçmasını azaltmaya yardımcı olur; nasıl yapılacağını eczacınıza veya hemşirenize sorabilirsiniz.
• Kontrol randevularını not edin ve aksatmayın; bu kontroller görmenin korunmasında tedavinin bir parçasıdır.
• Bebeğinizin gözünü ovmasını ya da kaşımasını engellemeye çalışın; tırnaklarını kısa tutun.
• Gözünde kızarıklık, şişme veya beklenmedik bir değişiklik fark ederseniz hemen göz hekiminize ulaşın.
• Bebeğinizin gözünü sert kimyasallardan, sigara dumanından ve tozdan koruyun.

Tıbbi tedaviler

Göz içi basıncını düşürmeye yardımcı olan göz damlaları ve bazı durumlarda ağızdan kullanılan ilaçlar tedavinin bir parçası olabilir; hangi ilacın, hangi dozda ve ne kadar süre kullanılacağına mutlaka göz hekimi karar verir. Bu ilaçlar basıncı kontrol altında tutmaya yardımcı olur ama altta yatan kanal sorununu düzeltmez; bu nedenle çoğu bebekte asıl çözüm cerrahidir. İlaçların yan etkileri olabilir; yeni bir belirti fark ederseniz doktorunuza bildirin, ilacı kendi kararınızla bırakmayın.

Ameliyat ne zaman düşünülür?

Doğuştan glokomda cerrahi genellikle ilk tedavi seçeneğidir ve çoğu bebekte erken dönemde planlanır. Amaç, tıkalı veya gelişmemiş boşaltım kanallarını açarak sıvının akmasını sağlamaktır. Göz hekimi, gözün durumuna göre farklı cerrahi yöntemlerden birini seçer; bazen birden fazla ameliyat gerekebilir. Ameliyat sonrası düzenli kontroller, damla kullanımı ve görme takibi tedavinin ayrılmaz parçasıdır. Cerrahi kararı ve zamanlaması, çocuğunuzu izleyen göz hekimiyle birlikte verilir.

Bu durumla yaşamak

Doğuştan glokomlu bir çocukla yaşamak, düzenli takip ve biraz özen ister ama çoğu aile zamanla kendi rutinini kurar. Göz damlalarını aynı saatlerde vermek için bir hatırlatıcı kullanmak, kontrol randevularını takvime işlemek ve çocuğunuzun gözündeki değişiklikleri kısa notlar hâlinde tutmak işinizi kolaylaştırır. Çocuğunuzun görme gelişimini desteklemek için göz hekiminizin önerdiği takip aralıklarına uyun; okul öncesi dönemde öğretmenleriyle de durumu paylaşmak faydalı olur.

Yaşam tarzı ipuçları

• Göz travmasına yol açabilecek sert temaslı oyunlarda dikkatli olun; gerekiyorsa koruyucu gözlük kullanımını doktorunuza sorun.
• Ekran ve ışık düzenini çocuğunuzun rahatına göre ayarlayın; ışık hassasiyeti varsa şapka veya güneş gözlüğü işe yarayabilir.
• Evde damlaları güvenli, serin ve çocuğun ulaşamayacağı bir yerde saklayın.
• Çocuğunuzun görmesini destekleyen oyunlar (takip etme, eşleştirme, resimli kitap) günlük rutine kolayca eklenebilir.
• Sigara dumanından ve göz tahriş edici kimyasallardan uzak durmak göz sağlığına iyi gelir.

Diyet ve egzersiz

Doğuştan glokom için özel bir diyet yoktur; bebeğinizin yaşına uygun normal beslenmesi yeterlidir. Çocuğunuzun yaşına uygun hareket etmesi, koşması ve oynaması teşvik edilmelidir; göz tansiyonu nedeniyle spor yasak değildir. Yalnızca göze darbe alma riski yüksek aktivitelerde (örneğin sert top oyunları, boks gibi temas sporları) doktorunuza danışmanız iyi olur. Bol su içmek ve dengeli beslenmek genel sağlık için her zamanki gibi önemlidir.

Ruh sağlığı ve duygusal iyilik hâli

Böyle bir tanıyı duymak aileler için sarsıcı olabilir; kaygı, suçluluk ve yorgunluk hissetmek çok anlaşılır tepkilerdir. Bu duyguların hiçbiri 'zayıflık' değildir ve yalnız değilsiniz. Kendinize nazik davranın, eşinizle ve güvendiğiniz kişilerle duygularınızı paylaşın. Uzun süren kaygı, uyku sorunları ya da günlük işlerinizi yapmakta zorlanma yaşıyorsanız bir ruh sağlığı uzmanından destek almak iyi gelir; böyle bir destek istemek güçlü bir adımdır. Acil bir ruhsal kriz durumunda vakit kaybetmeden 112'yi arayın veya en yakın acil servise başvurun.

Önleme

Doğuştan glokom çoğu zaman önlenemez, çünkü bebeğin göz gelişimi sırasında oluşan yapısal bir durumdur ve anne babanın davranışlarıyla ilişkili değildir. Ancak erken fark edilmesi ve zamanında tedavi edilmesi, görmenin korunmasında en etkili yoldur. Ailede doğuştan glokom öyküsü varsa, gebelik öncesi veya erken dönemde bir göz hekimiyle görüşmek ve gerekirse genetik danışmanlık almak yol gösterici olabilir.

Aşılar

Doğuştan glokomun aşı ile korunabilen bir yönü yoktur. Yine de bebeğinizin yaşına uygun aşılarını Sağlık Bakanlığı takvimine göre tamamlamak genel sağlığını ve göz sağlığını dolaylı olarak destekler; aşılar konusunda sorularınız için aile hekiminize veya hemşirenize danışabilirsiniz.

Tarama programları

Türkiye'de yenidoğan ve bebek izlemleri kapsamında göz muayenesi önerilir; Sağlık Bakanlığı'nın bebek ve çocuk izlem takviminde göz değerlendirmesi yer alır. Aile hekiminiz veya çocuk doktorunuz bebeğinizin gözlerini rutin kontrollerde değerlendirir ve şüpheli bir durumda göz hekimine yönlendirir. Ailede doğuştan glokom öyküsü varsa bu kontrollerin daha erken ve düzenli yapılması özellikle önemlidir.

Komplikasyonlar

Tedavi edilmezse

• Göz sinirinde kalıcı hasar ve buna bağlı kalıcı görme kaybı
• Korneada (gözün önündeki saydam tabaka) kalıcı bulanıklık ve iz
• Gözün normalden fazla büyümesi ve şekil bozukluğu
• Göz tembelliği (ambliyopi — bir gözün görme yeteneğinin yeterince gelişmemesi)
• Şaşılık ve derinlik algısında azalma
• Göz tansiyonunun kontrolsüz kalması ve tekrarlayan cerrahi ihtiyacı

Uzun vadeli görünüm

Doğuştan glokom ciddi bir durumdur ama umutsuz değildir. Erken tanı ve zamanında tedaviyle çocukların büyük çoğunluğunda göz tansiyonu kontrol altına alınabilir ve görme korunabilir. Bazı çocuklarda ek ameliyat, gözlük veya göz tembelliği tedavisi gerekebilir; bu tamamen olağandır ve tedavinin bir parçasıdır. Düzenli kontroller ömür boyu sürer, ancak doğru takip ile çocuğunuzun okulunda, oyunlarında ve günlük yaşamında iyi bir yer edinmesi çoğu zaman mümkündür.

Destek bul

Harici bağlantılar üçüncü taraf web sitelerini açar. Ruqelo harici içerikten sorumlu değildir. Bir kuruluşun listelenmesi onaylandığı anlamına gelmez.