Doğuştan Omurga Eğriliği (Konjenital Skolyoz)

Genel Bakış

Doğuştan omurga eğriliği, bebeğin anne karnındaki gelişimi sırasında omurga kemiklerinin (omurların) tam olarak oluşmaması ya da birkaçının birbirine yapışması sonucu ortaya çıkan bir omurga eğriliğidir. Yani eğrilik doğumda vardır; sonradan yanlış oturma, ağır çanta taşıma veya kötü duruş nedeniyle oluşmaz. Ergenlik döneminde sık görülen ve nedeni bilinmeyen skolyozdan (idiopatik skolyoz) farklıdır, çünkü burada sorun omurga kemiklerinin yapısındadır. Eğrilik hafif olabileceği gibi, büyümeyle birlikte artabilen daha belirgin bir eğrilik de olabilir. Bu yüzden düzenli takip önemlidir.

Sık görülen bir durum değildir. Nadir bir doğuştan farklılıktır ve yaklaşık her 1000 bebekte 1 görülür. Buna karşın, skolyozun (omurga eğriliğinin) en sık görülen türü olan ergenlik dönemi skolyozu çok daha yaygındır; iki durum birbirine karıştırılmamalıdır.

Bu durum bebeğin doğuştan sahip olduğu bir özelliktir; kız ve erkek bebeklerde benzer sıklıkta görülür. Genellikle ilk muayenelerde ya da ilk iki yıl içinde fark edilir. Bazı çocuklarda eğrilik hafif kalır, bazılarında ise büyüme dönemlerinde daha belirgin hale gelebilir. Ailesinde omurga ile ilgili doğuştan bir farklılık olan çocuklarda görülme olasılığı bir miktar daha yüksek olabilir.

Belirtiler

Yaygın belirtiler

• Sırt veya bel bölgesinde gözle görülebilen eğrilik ya da yamukluk
• Omuzlardan birinin diğerinden daha yüksek durması
• Kürek kemiklerinden birinin daha belirgin veya daha yüksek olması
• Kalça seviyelerinin eşit olmaması, bel oyuntularının simetrik görünmemesi
• Gövdenin bir tarafa doğru eğik durması, giysilerin üzerinde dengesiz durması
• Boyun veya başın sürekli bir tarafa eğik olması

Çocuklarda belirtiler

• Bebeklik döneminde sırt çizgisinde ince bir eğrilik veya sırtta küçük bir çıkıntı fark edilmesi
• Sırt ya da bel bölgesindeki cilt üzerinde kıl öbeği, renk değişikliği veya küçük bir gamze gibi bulgular (bunlar her zaman bir sorun anlamına gelmez, ancak hekimin görmesi yararlıdır)
• Oturma veya yürüme sırasında gövdenin bir tarafa devrilmesi, dengede zorlanma
• Bir omzun diğerinden belirgin şekilde yüksek olması, kıyafetlerin bir tarafa kayması
• Büyüme dönemlerinde eğriliğin hızla artıyor gibi görünmesi
• Bazı çocuklarda nefes alıp vermenin zorlaşması ya da çabuk yorulma (genellikle daha belirgin eğriliklerde)

Yaşlı yetişkinlerde belirtiler

• Uzun süredir var olan eğriliğe bağlı bel veya sırt ağrısı
• Omurganın erken yıpranması (dejenerasyon) nedeniyle artan tutukluk ve sertlik
• Bacaklarda uyuşma, karıncalanma veya güçsüzlük hissi (sinir basısına bağlı olabilir)
• Ayakta durma veya yürüme mesafesinin kısalması, çabuk yorulma
• Çok belirgin eğriliklerde nefes darlığı veya nefes alırken zorlanma
• Gövde dengesini korumak için daha fazla efor harcama

Nedenler

Ana nedenler

• Anne karnındaki gelişim sırasında omurların (omurga kemiklerinin) yarım ya da eksik oluşması (hekimlerin 'hemivertebra' dediği durum)
• Birden fazla omurun birbirine yapışarak tek parça gibi gelişmesi (birleşme / segmentasyon kusuru)
• Omurların kelebek şeklinde gelişmesi gibi şekil farklılıkları
• Bu gelişim farklılıklarının tam nedeni çoğu zaman bilinmemektedir; araştırmalar genetik ve çevresel etkenlerin birlikte rol oynayabileceğini göstermektedir

Risk faktörleri

• Ailede omurga veya iskelet sistemine ait doğuştan bir farklılık öyküsü
• Annenin hamilelik döneminde kontrol altında olmayan şeker hastalığı (diyabet)
• Hamilelik sırasında bazı ilaçlara, kimyasallara veya zararlı maddelere maruz kalma
• Hamileliğin ilk aylarında geçirilen bazı enfeksiyonlar
• Bebeğin kalp, böbrek veya idrar yollarında doğuştan bir farklılık bulunması (birlikte görülebilir)

Ne zaman doktora görünmeli

Aşağıdaki durumlarda acilen doktora görünün:

• Çocuğunuzda ani gelişen güç kaybı, bacaklarda his kaybı veya idrar-gaita kontrolünde sorun varsa vakit kaybetmeden acil sağlık hizmetine başvurun (112).
• Sırt ağrısıyla birlikte ateş varsa aynı gün bir hekime başvurun.
• Nefes alma zorluğu ya da nefes alırken belirgin zorlanma varsa hemen değerlendirilmelidir.
• Eğrilik birkaç hafta içinde gözle görülür şekilde arttıysa gecikmeden hekiminize haber verin.

Şu durumlarda rutin randevu alın:

• Bebeğinizin veya çocuğunuzun sırtında eğrilik, asimetri ya da küçük bir çıkıntı fark ettiyseniz
• Bir omzun diğerinden yüksek olduğunu, kıyafetlerin bir tarafa kaydığını düşünüyorsanız
• Sırt veya bel bölgesindeki ciltte kıl öbeği, gamze ya da renk değişikliği gördüyseniz
• Çocuğunuzun yürümesinde, dengesinde veya oturma düzeninde bir farklılık gözlemliyorsanız
• Ailede doğuştan omurga eğriliği öyküsü varsa ve çocuğunuzun düzenli kontrolünü planlamak istiyorsanız
• Zaten tanı almış bir çocuk veya yetişkinseniz, planlanan kontrol randevularını aksatmamak için

Tanı

Tanı genellikle bir hekimin fizik muayenesiyle başlar. Hekim sırtı önden, arkadan ve yandan inceler, omuz ve kalça seviyelerini karşılaştırır, çocuğun öne doğru eğilmesini isteyerek (öne eğilme testi) eğriliği değerlendirir. Eğrilik düşünülüyorsa görüntüleme istenir. Ayrıca kalp, böbrek ve idrar yolları gibi diğer organların da değerlendirilmesi önerilir, çünkü bu tür doğuştan farklılıklar bazen birlikte görülebilir.

Yapılabilecek testler

• Fizik muayene ve öne eğilme testi
• Omurga röntgeni (eğriliğin derecesini ve omur kemiklerinin şeklini görmek için)
• Manyetik rezonans görüntüleme (MR) — özellikle omurilik ve sinirlerin değerlendirilmesi gerektiğinde
• Bilgisayarlı tomografi (BT) — kemik yapısının ayrıntılı incelenmesi gerektiğinde
• Kalp değerlendirmesi (ekokardiyografi gibi)
• Böbrek ve idrar yolları için ultrason
• Gerekli görülürse genetik danışmanlık ve inceleme

Randevunuzda neler beklenir

Değerlendirme genellikle birkaç muayene ve tetkikten oluşur; sonuçlar hemen aynı gün çıkmayabilir. Hekiminiz eğriliğin tipini, büyüklüğünü ve çocuğun büyüme potansiyelini birlikte değerlendirir. Bu değerlendirme, hangi çocukların sadece izlenmesinin yeterli olacağını, hangilerinde daha yakın takip veya tedavi gerekeceğini belirlemeye yardımcı olur. İlk görüşmede aklınıza takılan her şeyi sormaktan çekinmeyin; not almak faydalı olabilir.

Tedavi

Tedavi planı çocuğun yaşına, eğriliğin tipine ve büyüklüğüne, büyüme hızına ve varsa eşlik eden diğer durumlara göre kişiye özel belirlenir. Bazı çocuklarda düzenli izleme yeterli olur; bazılarında ise eğriliğin ilerlemesini yavaşlatmaya veya düzeltmeye yönelik yöntemler gündeme gelir. Kararlar genellikle bir ekip (aile hekimi, çocuk ortopedi/omurga uzmanı ve gerekirse diğer uzmanlar) tarafından birlikte alınır.

Evde kişisel bakım

• Doktorunuzun önerdiği kontrol randevularını düzenli takip edin; büyüme dönemlerinde bu aralıklar daha sık olabilir.
• Çocuğunuzun yaşına uygun fiziksel aktiviteye devam etmesini destekleyin; hareket omurga çevresi kaslar için yararlıdır.
• Uygun bir yatak ve çalışma masası düzeni sağlayın; ağır çanta taşımak yerine tekerlekli çanta veya iki omuza dengeli dağıtılmış yük tercih edin.
• Çocuğunuzun boy ve kilo değişimlerini not edin; giysilerin duruşundaki değişiklikleri gözlemleyin.
• Okul ile iletişimde kalın; beden eğitimi ve oturma düzeni konusunda gerekli uyarlamalar için hekiminizden yazılı bilgi isteyebilirsiniz.
• Sigara dumanından uzak durmak ve genel sağlığı korumak, özellikle solunum açısından önemlidir.

Tıbbi tedaviler

Yaklaşım genellikle üç ana başlıkta düşünülebilir. Birincisi düzenli izleme: hafif ve ilerlemeyen eğriliklerde belirli aralıklarla muayene ve röntgen ile takip yapılır. İkincisi destekleyici yöntemler: hekimin uygun gördüğü durumlarda korse (ortez) veya alçı gibi dışarıdan destek sağlayan yöntemler kullanılabilir; bunların etkisi eğriliğin tipine göre değişir ve mutlaka uzman değerlendirmesiyle planlanır. Üçüncüsü fizyoterapi ve egzersiz programları: amaç omurga çevresi kasları güçlendirmek, duruşu ve günlük işlevi desteklemektir. Ağrı veya eşlik eden durumlar için ilaç gerekip gerekmediğine ise yalnızca hekiminiz karar verir; bu içerikte ilaç adı veya dozu yer almaz.

Ameliyat ne zaman düşünülür?

Ameliyat her çocuk için gerekli değildir. Genellikle eğrilik belirgin şekilde ilerliyorsa, büyümeye rağmen kontrol altına alınamıyorsa, sinirler üzerinde baskı belirtileri varsa veya solunumu etkileyecek düzeye yaklaşıyorsa cerrahi seçenekler gündeme gelebilir. Çocuğun büyümesini sürdürebilmesi için bazı özel teknikler (büyüyen çubuklar gibi) kullanılabilir. Ameliyat kararı, yararları ve riskleri aile ile birlikte ayrıntılı olarak değerlendirilerek alınır; acele etmeniz gerekmez, sorularınızı sormak için zaman isteyin.

Bu durumla yaşamak

Doğuştan omurga eğriliği olan çocukların büyük çoğunluğu okula gider, oyun oynar ve arkadaşlarıyla vakit geçirir. Günlük yaşamda dikkat edilecek en önemli şey düzenli kontroller ve çocuğun kendini iyi hissettiği aktivitelere devam etmesidir. Bazı çocuklar için korse kullanımı gibi durumlar başlangıçta zorlayıcı olabilir; bu dönemde sabırlı olmak, çocuğa yaşına uygun açıklamalar yapmak ve okuldan destek istemek işleri kolaylaştırır.

Yaşam tarzı ipuçları

• Yaşa uygun düzenli hareket: yürüyüş, yüzme, bisiklet gibi keyif alınan aktiviteler
• Dengeli beslenme ve sağlıklı kilonun korunması (omurga ve eklemler üzerindeki yükü azaltır)
• Uzun süre aynı pozisyonda kalmaktan kaçınmak, ders çalışırken ara vermek
• Uyku düzenine ve uygun yatak/minder seçimine dikkat etmek
• Sigara dumanından uzak bir ortam sağlamak
• Ağır yükleri iki ele dengeli dağıtmak, sırt çantasını iki omuzda taşımak

Diyet ve egzersiz

Özel bir diyet gerekmez; dengeli ve çeşitli beslenme, yeterli kalsiyum ve D vitamini alımı genel kemik sağlığı için yararlıdır. Egzersiz konusunda tek bir 'doğru' program yoktur; amaç çocuğun keyif aldığı ve sürdürebildiği hareketi bulmaktır. Omurga çevresi kasları güçlendiren, esnekliği artıran ve dengeli duruşu destekleyen programlar fizyoterapist eşliğinde planlanabilir. Temaslı sporlar veya ağırlık kaldırma gibi aktivitelerde kısıtlama gerekip gerekmediğini mutlaka hekiminize sorun; çoğu çocuk için hareketin kendisi yararlıdır.

Ruh sağlığı ve duygusal iyilik hâli

Bu tür bir durumla büyümek, çocuk ve aile için duygusal olarak zorlayıcı olabilir. Çocuklar görünümleriyle ilgili akranlarından yorum alabilir, korse veya kontroller can sıkıcı gelebilir; ebeveynler ise endişe ve suçluluk hissedebilir. Bu duygular anlaşılırdır ve konuşulduğunda hafifler. Çocuğunuzun duygularını dinlemek, okulda destek almasını sağlamak ve gerekirse bir ruh sağlığı uzmanından yardım istemek önemlidir. Kendinizi çok bunalmış, umutsuz ya da sürekli kaygılı hissediyorsanız bir aile hekimine veya ruh sağlığı uzmanına başvurun. Acil bir durumda ya da kendinize veya çocuğunuza zarar verme düşüncesi varsa hemen 112'yi arayın ya da en yakın acil sağlık hizmetine gidin.

Önleme

Doğuştan omurga eğriliği çoğu zaman önlenemez, çünkü nedeni genellikle bilinmemektedir ve bebeğin anne karnındaki gelişim sürecinde ortaya çıkar. Hiçbir anne ya da baba bu duruma yol açtığı için suçluluk duymamalıdır. Yine de hamilelik öncesi ve sırasında sağlıklı yaşam alışkanlıkları, mevcut sağlık sorunlarının (örneğin şeker hastalığının) kontrol altında tutulması ve kullanılan ilaçların hekimle gözden geçirilmesi genel olarak bebeğin sağlıklı gelişimini destekler.

Aşılar

Doğuştan omurga eğriliğini önleyen bir aşı yoktur. Ancak çocuğunuzun Sağlık Bakanlığı'nın önerdiği çocukluk çağı aşı takvimine uygun şekilde aşılanması, genel sağlığını ve solunum yolu enfeksiyonlarına karşı direncini korumak açısından önemlidir. Ek aşılar konusunda hekiminize danışabilirsiniz.

Tarama programları

Doğuştan omurga eğriliği için herkese uygulanan rutin bir tarama programı yoktur. Bebeğin doğum sonrası rutin muayeneleri ve çocukluk çağı izlemleri sırasında sırtın değerlendirilmesi önemlidir. Hamilelik ultrasonunda bazı omurga farklılıkları fark edilebilir, ancak her zaman görülemez. Ailede benzer bir durum varsa veya çocuğunuzda asimetri fark ettiyseniz aile hekiminize danışarak değerlendirme planlayabilirsiniz.

Komplikasyonlar

Tedavi edilmezse

• Eğriliğin büyüme dönemlerinde ilerlemesi
• İleri eğriliklerde kalp ve akciğerler üzerinde baskı, nefes alma kapasitesinde azalma
• Omurilik ve sinirler üzerinde baskıya bağlı uyuşma, güçsüzlük veya nadiren daha ciddi nörolojik bulgular
• Bel ve sırt ağrısı, omurgada erken yıpranma
• Görünümle ilgili kaygılar ve özgüven üzerinde etkiler
• Eşlik eden kalp veya böbrek farklılıklarının gözden kaçması

Uzun vadeli görünüm

Umutsuz olmanız için bir neden yok. Doğuştan omurga eğriliği olan çocukların büyük bölümü, uygun takip ve gerektiğinde tedaviyle sağlıklı, aktif bir yaşam sürdürebilir. Eğrilik her çocukta aynı şekilde ilerlemez; birçoğunda hafif kalır. Düzenli kontroller sayesinde değişiklikler erken fark edilir ve zamanında önlem alınır. Her çocuğun durumu kendine özgüdür; en doğru bilgiyi çocuğunuzu takip eden hekim verecektir.

Destek bul

Harici bağlantılar üçüncü taraf web sitelerini açar. Ruqelo harici içerikten sorumlu değildir. Bir kuruluşun listelenmesi onaylandığı anlamına gelmez.