Çocuklarda Kabızlık

Genel Bakış

Kabızlık, çocuğun dışkılamakta zorlanması, dışkısının sert ve kuru olması ya da normalden seyrek tuvalete çıkması durumudur. Dışkı (halk arasında 'kaka'), bağırsakta uzun süre beklediğinde suyu emilir ve sertleşir; bu da tuvalete çıkmayı ağrılı hale getirebilir. Çocuklar bir kez acı duyduğunda tuvalete gitmekten korkup dışkısını tutabilir; bu da kabızlığın sürmesine yol açar. İyi haber şu: Kabızlık çoğu çocukta evde yapılan basit düzenlemelerle ve sabırla düzelir.

Evet, çok yaygındır. Okul öncesi ve okul çağındaki çocukların önemli bir bölümü zaman zaman kabızlık yaşar. Ailelerin bu konuda endişelenmesi çok normaldir, ancak çoğu durumda basit ve güvenli yöntemlerle iyileşme sağlanır.

Her yaştan çocuk etkilenebilir. En sık görüldüğü dönemler; bebeklikten çocukluğa geçiş (katı gıdaya başlama, bezden tuvalete geçme) ve okula başlama dönemidir. Okulda tuvalete gitmekten çekinen çocuklar, tuvalet eğitimi sırasında baskı hisseden çocuklar ve yeterince sıvı almayan çocuklar daha fazla risk altındadır.

Belirtiler

Yaygın belirtiler

• Haftada üçten az tuvalete çıkma
• Sert, kuru veya küçük topaklar halinde dışkılama
• Dışkılarken zorlanma, yüzün kızarması, ıkınma
• Dışkılamada ağrı veya acı duyma
• Karında şişkinlik, gaz ve rahatsızlık hissi
• Dışkı yapmayı erteleme, bacakları çaprazlayıp kendini sıkma
• İştahın azalması, huzursuzluk

Çocuklarda belirtiler

• Tuvalete gitmek istememe, oyalamaya çalışma veya saklanma
• İç çamaşırında az miktarda dışkı lekesi (sızıntı) — bu, çocuğun tutmasına bağlı olabilir
• Karnını tutma, kıvranma veya bacaklarını çaprazlama
• Yeni yürümeye başlayan çocuklarda huzursuzluk, ağlama, emmeyi reddetme
• Bezden tuvalete geçiş döneminde gerileme yaşanması
• Okula gitmek istememe, tuvalet korkusu

Yaşlı yetişkinlerde belirtiler

• Bu sayfa çocuklar için hazırlanmıştır; ancak benzer şikâyetler yetişkinlerde ve yaşlılarda da görülür.
• Yaşlı bir yakınınızda yeni başlayan veya giderek kötüleşen kabızlık varsa, kilo kaybı ya da kanama eşlik ediyorsa mutlaka bir sağlık kuruluşuna başvurulmalıdır.

Nedenler

Ana nedenler

• Yetersiz lif alımı: sebze, meyve ve tam tahılların az tüketilmesi
• Yetersiz sıvı alımı, özellikle sıcak havalarda ve hareketli günlerde
• Tuvaleti erteleme: oyun, okul veya tuvalet ortamının uygun olmaması
• Ağrılı dışkılama korkusu: çocuk acı duyduğunda dışkısını tutar, dışkı daha da sertleşir
• Tuvalet eğitimi sırasında baskı veya zorlama
• Beslenme değişiklikleri: katı gıdaya geçiş, inek sütüne erken veya fazla başlama
• Hareketsizlik, uzun süre ekran başında oturma
• Bazı ilaçlar (doktorunuza danışın; ilacı kendi başınıza kesmeyin)
• Nadiren altta yatan bir hastalık: tiroid bezinin az çalışması, çölyak hastalığı, bağırsak yapısına ilişkin doğumsal durumlar

Risk faktörleri

• Az lifli ve işlenmiş gıdalarla beslenme
• Su yerine şekerli içeceklerin tercih edilmesi
• Okulda tuvalete gitmekten utanma veya temiz olmadığını düşünme
• Yoğun ders, kurs ve etkinlik programı nedeniyle tuvalete zaman ayıramama
• Stres, kaygı, okul değişikliği, taşınma gibi yaşam olayları
• Ailede kabızlık öyküsü olması
• Fiziksel engel veya hareket kısıtlılığı
• Gelişimsel ya da nörolojik farklılıklar

Ne zaman doktora görünmeli

Aşağıdaki durumlarda acilen doktora görünün:

• Karın ağrısı, ateş ve kusmanın birlikte olması
• Makattan kan gelmesi
• Üç günden fazla süren, gaz çıkarılamayan kabızlık
• Bebeklerde beslenmenin belirgin şekilde azalması ve huzursuzluk
• Kilo kaybı veya büyümede yavaşlama
• Dışkı kaçırma ve çocuğun durumunun giderek kötüleşmesi

Şu durumlarda rutin randevu alın:

• Kabızlık iki haftadan uzun sürüyorsa
• Evde lif, sıvı ve tuvalet düzeni değişikliklerine rağmen düzelmiyorsa
• Dışkılama sırasında belirgin ağrı ve ağlama varsa
• Çocuk tuvalete gitmeyi tamamen reddediyorsa
• Okul yaşamı, iştahı veya uyku düzeni etkileniyorsa
• Tuvalet eğitimi ile ilgili desteğe ihtiyaç duyuyorsanız

Tanı

Tanı çoğu zaman ayrıntılı bir öykü ve fizik muayene ile konur. Doktor; çocuğun ne sıklıkla tuvalete çıktığını, dışkının şeklini ve sertliğini, tuvalet alışkanlıklarını, beslenmesini, sıvı alımını ve okul yaşamını sorar. Ardından karın ve makat bölgesini muayene eder. Çoğu çocukta ek test gerekmez. Belirtiler uzun sürüyorsa, kilo kaybı veya kanama varsa ya da altta yatan bir hastalık düşünülüyorsa bazı testler istenebilir.

Yapılabilecek testler

• Dışkılama günlüğü: birkaç hafta boyunca tuvalete çıkma sıklığının ve dışkı şeklinin not edilmesi
• Fizik muayene: karın muayenesi ve makat bölgesinin değerlendirilmesi
• Dışkı testleri (gerekirse): gizli kan veya enfeksiyon açısından
• Kan testleri (gerekirse): tiroid işlevleri, çölyak hastalığı veya kansızlık açısından
• Karın grafisi veya bağırsak görüntülemesi (nadiren, özel durumlarda)
• Çocuk cerrahisi veya çocuk gastroenteroloji uzmanına yönlendirme (gerekli görülürse)

Randevunuzda neler beklenir

Değerlendirme genellikle kısa ve ağrısızdır. Doktorunuz size bazı sorular soracak, çocuğunuzun karnına ve makat bölgesine nazikçe bakacaktır. Çoğu aile için en zor kısım, tuvalet alışkanlıklarını ve dışkı özelliklerini konuşmak olabilir; ancak bu bilgiler tanı için çok değerlidir. Randevuya gitmeden önce birkaç günlük basit bir not tutmak işinizi kolaylaştırır. Muayene sonrası çoğu çocuğa beslenme, sıvı, tuvalet düzeni ve gerekirse doktorun uygun gördüğü tedavi önerileri anlatılır.

Tedavi

Tedavinin temel amacı; sert dışkı döngüsünü kırmak, dışkılamayı ağrısız hale getirmek ve çocuğun tuvalete gitme korkusunu azaltmaktır. Bu genellikle beslenme ve tuvalet alışkanlığı düzenlemeleriyle başlar; gerekirse doktorun uygun gördüğü destekleyici tedaviler eklenir. Önemli olan sabırdır: iyileşme haftalar alabilir ve tedavi erken bırakılırsa şikâyetler geri dönebilir.

Evde kişisel bakım

• Her gün düzenli aralıklarla su ve sıvı alımını artırın; şekerli içecekler yerine suyu tercih edin.
• Lif kaynağı besinleri sofranızdan eksik etmeyin: sebze, meyve, baklagiller, tam tahıllı ekmek ve yulaf gibi.
• Yemeklerden sonra 5-10 dakika tuvalete oturma rutini oluşturun; ıkınmadan, sadece oturup beklesin.
• Tuvalete otururken ayaklarının yere veya küçük bir basamağa basmasını sağlayın; bu pozisyon dışkılamayı kolaylaştırır.
• Tuvalette acele ettirmeyin, baskı kurmayın ve cezalandırmayın; başarıyı küçük ödüllerle destekleyin.
• Günlük hareketi artırın: açık hava oyunları, yürüyüş, bisiklet, ip atlama gibi aktiviteler bağırsakları harekete geçirir.
• Ekran süresini sınırlayın; hareketsizlik kabızlığı artırabilir.
• Çocuğunuzun kaygısını ciddiye alın; okul tuvaletiyle ilgili endişesi varsa öğretmeniyle konuşun.
• Şikâyetleri ve tuvalet alışkanlıklarını kısa bir günlüğe yazın; bu, doktora çok yardımcı olur.

Tıbbi tedaviler

Doktorunuz, dışkıyı yumuşak tutmaya ve bağırsak hareketlerini düzenlemeye yardımcı olan bazı tedaviler önerebilir. Bu tedavilerin türü, süresi ve uygunluğu çocuğun yaşına, şikâyetlerin süresine ve muayene bulgularına göre doktor tarafından belirlenir. Burada önemli olan nokta şudur: Çocuğunuza kendi başınıza ilaç, bitkisel ürün veya eczaneden alınan herhangi bir ürün vermeyin. Daha önce başka bir çocukta kullanılan bir ürün, sizin çocuğunuz için uygun olmayabilir. İlaçlarla ilgili tüm sorularınızı doktorunuza veya eczacınıza sorun ve önerilen tedaviyi doktorunuz söylemeden kesmeyin. Ayrıca tedavi sırasında dışkı düzeni düzelse bile, doktorun önerdiği süre boyunca devam etmek nüksü önlemeye yardımcı olur.

Ameliyat ne zaman düşünülür?

Cerrahi tedavi çocuklarda kabızlık için çok nadiren gerekir. Yalnızca altta yatan doğumsal bir bağırsak sorunu (örneğin bazı bağırsak segmentlerinin normal çalışmaması) saptanırsa ve uzman değerlendirmesi bunu gerekli görürse düşünülebilir. Böyle bir durum çok ender olduğundan, ailelerin çoğu için gündeme gelmez; çocuk cerrahisi veya çocuk gastroenteroloji uzmanı gerekli görürse sizi ayrıntılı olarak bilgilendirir.

Bu durumla yaşamak

Kabızlıkla yaşamak, günlük küçük alışkanlıkların düzenli hale gelmesiyle çok daha kolay olur. Sabah kahvaltısından sonra tuvalet rutini, gün içinde su içmeyi hatırlatan küçük işaretler ve oyun saatlerini önceden planlamak işinizi kolaylaştırır. Çocuğunuzun hiç tuvalete gitmediği günlerde paniğe kapılmayın; ilerlemeyi haftalar içinde değerlendirin. Önemli olan tutarlılıktır, mükemmellik değil.

Yaşam tarzı ipuçları

• Her gün aynı saatlerde yemek ve tuvalet rutini oluşturun; düzen bağırsakları da düzenler.
• Okulda su içmesi ve tuvalete gitmesi için öğretmeniyle iş birliği yapın.
• Çocuğunuzun tuvalete gitmekten utanmasına neden olabilecek durumları (kilit, temizlik, kalabalık) konuşarak çözün.
• Uzun yolculuklarda ve tatillerde su ve lifli atıştırmalıklar yanınızda olsun.
• Tuvalet eğitimini çocuğun hazır olduğu döneme bırakın; zorlamayın.
• Ev içinde düzenli hareketi teşvik eden oyunlar planlayın.

Diyet ve egzersiz

Lif ve sıvı, kabızlıkla mücadelenin temel taşlarıdır. Çocuğunuzun tabağında her gün renkli sebze ve meyveler bulunsun; tam tahıllı ekmek, yulaf, kuru baklagiller ve kuru meyveler lif açısından zengindir. Lif alımını aniden çok artırmak bazen gaz ve şişkinlik yapabilir; bu nedenle yavaş yavaş artırmak ve beraberinde bol su içmek önemlidir. Su, meyve ve sebze tüketimi ile birlikte yürüyüş, koşma, ip atlama, yüzme gibi hareketli oyunlar bağırsak hareketlerini destekler. Ekran başında geçirilen süreyi azaltmak da bu sürecin parçasıdır.

Ruh sağlığı ve duygusal iyilik hâli

Kabızlık, çocuğun duygusal dünyasını da etkileyebilir. Ağrılı dışkılama korkusu, tuvalete gitmeyi reddetme, okulda tuvalete gidememe kaygısı, utanç ve özgüven düşüklüğü görülebilir. Bu duygular çok normaldir ve konuşulduğunda hafifler. Çocuğunuzun yanında olduğunuzu hissettirin, suçlayıcı ifadelerden kaçının ve küçük başarıları kutlayın. Uzun süren kaygı, üzüntü veya okul kaçınması varsa bir çocuk sağlığı uzmanından ya da psikolojik danışmandan destek isteyin. Acil psikolojik destek gereken bir durumda 112'yi arayabilirsiniz.

Önleme

Kabızlığın çoğu türü büyük ölçüde önlenebilir. Düzenli ve lifli beslenme, yeterli sıvı alımı, günlük hareket ve tuvaleti ertelememeyi öğretmek, çocuğunuzun bağırsak sağlığını destekler. Özellikle tuvalet eğitimi döneminde baskı yerine sabır ve ödüllendirme kullanmak, ileride tuvalet korkusunun oluşmasını önlemeye yardımcı olur.

Tarama programları

Kabızlık için rutin bir tarama testi bulunmuyor. Bunun yerine, çocuğunuzun büyüme ve gelişimi Sağlık Bakanlığı'nın önerdiği düzenli çocuk izlemleri kapsamında takip edilir; bu kontrollerde beslenme ve tuvalet alışkanlıkları da konuşulur.

Komplikasyonlar

Tedavi edilmezse

• Makat bölgesinde küçük yırtıklar (anal çatlak) ve dışkılarken kan izi
• Dışkıyı tutmaya bağlı birikim ve karnın şişmesi
• İç çamaşırında dışkı sızıntısı; bu durum çocuk için utanç ve özgüven kaybına yol açabilir
• İdrar yolu şikâyetleri, idrar kaçırma veya sık idrara çıkma
• Okuldan ve sosyal ortamlardan kaçınma, kaygı
• İştahsızlık ve kilo alımının yavaşlaması

Uzun vadeli görünüm

Umut verici bir tablo var: Çocuklarda kabızlık çoğu zaman altta yatan ciddi bir hastalık olmadan görülür ve doğru yaklaşımla düzelir. İyileşme her zaman birkaç gün içinde değil, haftalar içinde gerçekleşir; ara sıra geri dönüşler olması normaldir. Sabırlı, tutarlı ve sevgi dolu bir yaklaşım en güçlü ilaçtır. Şikâyetler uzun sürerse veya sizi endişelendiren bir belirti olursa mutlaka bir sağlık kuruluşuna başvurun.

Destek bul

Harici bağlantılar üçüncü taraf web sitelerini açar. Ruqelo harici içerikten sorumlu değildir. Bir kuruluşun listelenmesi onaylandığı anlamına gelmez.