Kürtaj Sonrası Doğum Kontrolü

Genel Bakış

Kürtaj sonrası doğum kontrolü, bir gebelik sonlandırıldıktan sonra yeniden istenmeyen bir gebeliğin önlenmesi için hangi korunma yönteminin seçileceğini, ne zaman başlanacağını ve nasıl doğru kullanılacağını planlamak anlamına gelir. Bu, kürtajın hemen ardından konuşulması gereken çok önemli bir konudur; çünkü vücut hızla eski düzenine döner ve doğurganlık (gebe kalabilme yeteneği) beklenenden çok daha erken geri gelebilir. Doğum kontrolü bir 'yasak' değil, kişinin kendi bedeni ve geleceği hakkında bilinçli bir karar vermesidir. Doğru yöntem, kişinin sağlık durumuna, yaşına, yaşam biçimine ve tercihlerine göre bir sağlık uzmanıyla birlikte belirlenir.

Evet, çok yaygın bir durumdur. Gebelik sonlandırması (kürtaj) yaşayan pek çok kişi, taburcu olmadan önce veya ilk kontrolünde doğum kontrolü hakkında bilgi alır. Bu konuyu sormak, danışmak ve seçenekleri öğrenmek son derece normaldir.

Gebelik sonlandırması yaşamış herkesi ilgilendirir. Düşük (kendiliğinden gebelik kaybı) sonrasında da benzer bir durum söz konusudur; çünkü vücut yeniden gebe kalabilir hale gelir. Yaş, medeni durum veya daha önce çocuk sahibi olup olmamak fark etmez; doğurgan çağdaki herkesin korunma konusunda bilgiye ihtiyacı olabilir. Ergenlik çağındaki gençler için de benzer bilgiler geçerlidir; karar sürecinde güvenilen bir yetişkinin veya sağlık uzmanının desteği önemlidir.

Belirtiler

Yaygın belirtiler

• Aşağıdaki maddeler bir hastalık belirtisi değil, kürtaj sonrası sık görülen ve genellikle normal olan durumlardır.
• Birkaç gün ile iki hafta arasında sürebilen hafif kanama veya lekelenme
• Adet sancısına benzer, hafif-orta şiddette karın ağrısı veya kramplar
• Birkaç gün süren yorgunluk ve uyku ihtiyacında artış
• Göğüslerdeki dolgunluk ve hassasiyetin giderek azalması
• Duygusal dalgalanmalar; bazen sevinç, bazen hüzün veya karışık duygular yaşamak

Çocuklarda belirtiler

• Bu konu doğrudan çocuklar için geçerli değildir; çocuklarda böyle bir durum söz konusu olmaz.
• Ergenlik çağındaki gençler için korunma bilgisi de benzer şekilde geçerlidir. Gençlerin güvenilir bir sağlık kuruluşuna veya aile hekimine danışması, yargılanmadan bilgi alması önemlidir.

Yaşlı yetişkinlerde belirtiler

• İlerleyen yaşta da gebelik mümkün olabilir; menopoza (adetten kesilme) kadar korunma gerekebilir.
• Kırk yaş üzerinde bazı yöntemler daha dikkatli değerlendirilir; örneğin sigara içen ve 35 yaş üstü olan kişilerde hormon içeren bazı yöntemler uygun görülmeyebilir. Bu nedenle sağlık uzmanına danışmak önemlidir.
• Yaşla birlikte ortaya çıkabilen tansiyon, şeker hastalığı gibi durumlar yöntem seçimini etkileyebilir.

Nedenler

Ana nedenler

• Kürtaj sonrası vücudun doğurganlığı hızla geri kazanması: yumurtlama, ilk adet görülmeden önce bile başlayabilir.
• Korunmasız cinsel ilişki veya korunma yönteminin o anda kullanılmaması.
• Kullanılan yöntemin bırakılması ya da ara verilmesi.
• Yöntemin düzensiz veya yanlış kullanılması (örneğin kondomun her ilişkide kullanılmaması, günlük hapın atlanması).
• Yöntem hakkında yeterli bilgiye sahip olmaması veya hangi seçeneklerin olduğunun bilinmemesi.
• Acil doğum kontrol yöntemlerinin (ilişki sonrası kullanılan korunma) varlığından haberdar olmamak.

Risk faktörleri

• Genç yaş; bilgiye ve hizmete erişimin daha sınırlı olabilmesi
• Doğumlar veya gebelikler arasındaki sürenin çok kısa olması
• Sağlık hizmetine ulaşmada güçlük yaşanması
• Partner desteğinin veya korunma konusunda ortak kararın olmaması
• Sigara kullanımı ve 35 yaş üstü olmak (bazı hormon içeren yöntemler açısından dikkate alınır)
• Kan pıhtılaşması ile ilgili bilinen bir sağlık sorunu veya ailede pıhtı öyküsü
• Emzirme dönemi; bazı yöntemlerin uygunluğu bu dönemde değişebilir
• Yöntem yan etkileri nedeniyle korunmanın bırakılması; oysa çoğu yan etki yöntem değiştirilerek çözülebilir

Ne zaman doktora görünmeli

Aşağıdaki durumlarda acilen doktora görünün:

• Ateşiniz 38 derece ve üzerine çıktıysa
• Kanamanız arttıysa veya bir saat içinde pedinizi tamamen dolduruyorsa
• Kötü kokulu akıntınız varsa
• Karın ağrınız şiddetliyse veya giderek artıyorsa
• Baş dönmesi, bayılma hissi veya aşırı halsizlik yaşıyorsanız
• Kürtaj sonrası gebelik belirtileriniz geçmiyorsa veya gebelik testi hâlâ pozitifse

Şu durumlarda rutin randevu alın:

• Kürtaj sonrası kontrol randevunuz geldiğinde
• Hangi korunma yönteminin size uygun olduğunu konuşmak istediğinizde
• Kullandığınız yöntemde yan etki (bulantı, baş ağrısı, ara kanama, ruh hali değişikliği vb.) fark ettiğinizde
• Adet düzeninizde belirgin bir değişiklik olduğunda
• Cinsel yolla bulaşan enfeksiyonlar açısından kontrol veya bilgi almak istediğinizde
• Yönteminizi değiştirmek veya bırakmak istediğinizde

Tanı

Burada 'teşhis' edilecek bir hastalık yoktur; yapılan şey bir değerlendirme ve danışmanlık sürecidir. Aile hekiminiz veya kadın doğum uzmanı, sağlık geçmişinizi (geçirilmiş hastalıklar, kullandığınız ilaçlar, sigara kullanımı, migren öyküsü, pıhtılaşma ile ilgili durumlar, doğum ve gebelik öykünüz) dinler, tansiyonunuzu ölçer ve size uygun korunma seçeneklerini anlatır. Birlikte, sizin yaşam biçiminize ve tercihlerinize en uygun yönteme karar verirsiniz.

Yapılabilecek testler

• Genel değerlendirme: tansiyon ölçümü ve kilo takibi
• Gerekirse gebelik testi (kürtajın tamamlandığını doğrulamak için)
• Gerekirse cinsel yolla bulaşan enfeksiyonlar açısından tarama testleri
• Rahim ağzı kanseri taraması (smear testi) gibi rutin jinekolojik kontroller; yaşınıza ve önerilere göre planlanır
• Rahim içi araç (spiral) düşünülüyorsa uygunluk değerlendirmesi ve muayene

Randevunuzda neler beklenir

Görüşme genellikle 15-30 dakika sürer ve sohbet havasında geçer. Sağlık uzmanı size seçenekleri, her birinin olumlu ve olumsuz yanlarını, ne sıklıkla ve nasıl kullanılacağını anlatır. Aklınıza gelen her soruyu sorabilirsiniz. Karar vermek için acele etmeniz gerekmez; isterseniz bilgi alıp düşünmek üzere randevunuzu erteleyebilirsiniz.

Tedavi

Kürtaj sonrası doğum kontrolünde 'tedavi', size uygun korunma yönteminin seçilmesi ve doğru kullanımının öğrenilmesidir. Seçenekler oldukça geniştir: geri dönüşü olan kısa süreli yöntemler, uzun süre etkili yöntemler ve kalıcı yöntemler vardır. Çoğu yöntem kürtajdan hemen sonra başlatılabilir. Hangi yöntemin sizin için doğru olduğu; sağlık durumunuz, yaşınız, sigara kullanımınız, çocuk sahibi olma planlarınız ve günlük yaşamınıza uygunluk gibi etkenlere göre belirlenir. Bu kararı tek başınıza vermek zorunda değilsiniz; aile hekiminiz, eczacınız veya bir kadın doğum uzmanı size yol gösterebilir.

Evde kişisel bakım

• Seçtiğiniz yöntemi size anlatıldığı şekilde ve düzenli olarak kullanın.
• Yöntemin ne zaman etkili olmaya başladığını mutlaka öğrenin; bazı yöntemlerde ilk günlerde ek korunma gerekebilir.
• Kanama, ağrı ve genel durumunuzu birkaç gün boyunca not edin; kontrolde sağlık uzmanınıza anlatın.
• Kontrol randevunuzu aksatmayın.
• Kondom, hem gebeliği hem de cinsel yolla bulaşan enfeksiyonları önlemeye yardımcı olur; yöntem seçiminiz ne olursa olsun bunu göz önünde bulundurun.
• İlişki sonrası kullanılabilen acil korunma seçenekleri hakkında bilgi edinin; bunlar düzenli korunmanın yerini tutmaz, ancak beklenmedik durumlarda seçenek olabilir.
• Ağrı veya ateş gibi şikâyetler için eczacınıza ya da hekiminize danışın; kendi başınıza ilaç kullanmayın.
• Dengeli beslenin, bol su için ve dinlenmeye zaman ayırın.

Tıbbi tedaviler

Korunma yöntemleri genel olarak şu başlıklarda toplanır: hormon içeren yöntemler (günlük hap, bant, vajinal halka, deri altına yerleştirilen küçük çubuk, aylık iğne), yalnızca progesteron içeren yöntemler, rahim içi araçlar (bakırlı veya hormon salgılayan spiral), bariyer yöntemleri (kondom, diyafram) ve geri dönüşü olmayan kalıcı yöntemler. Ayrıca ilişki sonrası kullanılan acil korunma yöntemleri vardır; bunlar düzenli korunmanın yerini tutmaz. Sağlık uzmanınız, sağlık geçmişinizi değerlendirerek size uygun seçenekleri sıralar ve kararı birlikte verirsiniz. Hiçbir yöntem yüzde yüz koruma sağlamaz; bu nedenle düzenli kontrol ve doğru kullanım önemlidir.

Ameliyat ne zaman düşünülür?

Kalıcı korunma yöntemleri (kadında tüplerin bağlanması, erkekte kanalların bağlanması) cerrahi işlemlerdir ve genellikle geri dönüşü yoktur. Bu nedenle çocuk sahibi olma planlarınız tamamen bittiyse ve kararınızdan eminseniz düşünülmelidir. Rahim içi araç yerleştirilmesi ise küçük bir işlemle, çoğu zaman poliklinikte yapılır ve geri dönüşü kolaydır; kürtaj sonrası hemen uygulanabilir. Uygun olup olmadığını sağlık uzmanınız değerlendirir.

Bu durumla yaşamak

Kürtaj sonrası günlük hayata dönüş genellikle birkaç gün içinde olur. Bu süreçte korunma yönteminizi düzenli kullanmak, kontrol randevularına gitmek ve bedeninizi dinlemek yeterlidir. Yöntem değiştirmek isterseniz bunu planlı bir şekilde, sağlık uzmanınıza danışarak yapın; ani bırakma istenmeyen gebelik riskini artırabilir. İlk adetinizi beklerken vücudunuzdaki değişiklikleri fark etmek faydalıdır; ancak korunmayı adet görmeyi bekleyerek ertelemeyin.

Yaşam tarzı ipuçları

• Yönteminizi günlük rutininize bağlayın (örneğin hapı her gün aynı saatte almak gibi) ki unutmayın.
• Cinsel yolla bulaşan enfeksiyonlardan korunmak için kondomu da göz önünde bulundurun.
• Sigara kullanıyorsanız bırakmayı düşünün; bu, özellikle hormon içeren yöntemlerde damar sağlığı açısından önemlidir.
• Alkol ve uyku düzeninize dikkat etmek genel iyilik halinizi destekler.
• Yönteminizle ilgili yan etkileri not alın; bir sonraki kontrolde paylaşın.

Diyet ve egzersiz

Özel bir diyet gerekmez. Kürtaj sonrası kanama nedeniyle hafif bir yorgunluk olabilir; demir açısından zengin besinler (kuru baklagiller, yeşil yapraklı sebzeler, et, yumurta) ve yeterli su tüketimi kendinizi daha iyi hissetmenize yardımcı olur. Ağır egzersizlere ve yüzmeye genellikle kanama tamamen durduktan sonra, hekiminizin önerisiyle başlanır; hafif yürüyüşler ise çoğu kişi için uygundur. Kendinizi zorlamayın, bedeninizin sinyallerini dinleyin.

Ruh sağlığı ve duygusal iyilik hâli

Kürtaj sonrası duygular karmaşık olabilir: rahatlama, hüzün, suçluluk, öfke veya hiçbir şey hissetmeme... Hepsi normaldir ve çoğu kişi bu duyguları yaşar. Bu duyguların zamanla hafiflemesi beklenir. Ancak üzüntünün uzun sürmesi, uyku ve iştah düzeninin bozulması, günlük işleri sürdürmekte zorlanma veya umutsuzluk hissi varsa mutlaka bir sağlık uzmanına ya da ruh sağlığı profesyoneline başvurun. Kendinizi yalnız hissettiğinizde destek istemek güçsüzlük değil, kendinize iyi bakmanın bir yoludur. Acil bir kriz anında vakit kaybetmeden acil sağlık hizmetlerine (112) başvurun.

Önleme

İstenmeyen gebelikler, doğru ve düzenli kullanılan korunma yöntemleriyle büyük ölçüde önlenebilir. En önemli adım, kürtaj sonrası korunmayı ertelememek ve size uygun yöntemi sağlık uzmanıyla birlikte belirlemektir. Yöntemin nasıl kullanılacağını, ne zaman etkili olmaya başladığını ve yan etkilerinde ne yapılacağını öğrenmek, kullanımı sürdürmeyi kolaylaştırır. Ayrıca acil korunma seçenekleri hakkında bilgi sahibi olmak, beklenmedik durumlarda size zaman kazandırır. Sağlık Bakanlığı'nın aile planlaması ve üreme sağlığı hizmetleri hakkında aile hekiminizden veya en yakın sağlık kuruluşundan bilgi alabilirsiniz.

Tarama programları

Korunma yöntemi seçimi bir tarama testi değildir; ancak düzenli jinekolojik kontroller genel sağlığınız için önemlidir. Yaşınıza ve Sağlık Bakanlığı'nın önerilerine göre rahim ağzı kanseri taraması (smear testi ve gerekli görüldüğünde HPV testi) yapılabilir. Cinsel yolla bulaşan enfeksiyonlar açısından riskiniz varsa test yaptırmanız önerilebilir. Bu kontroller için aile hekiminize veya bir kadın doğum polikliniğine başvurabilirsiniz.

Komplikasyonlar

Tedavi edilmezse

• Korunma olmadığında veya düzenli kullanılmadığında istenmeyen bir gebelik oluşabilir.
• İki gebelik arasındaki sürenin çok kısa olması, hem anne hem bebek sağlığı açısından ek riskler taşıyabilir.
• Korunmasız ilişki cinsel yolla bulaşan enfeksiyon riskini artırır.
• İstenmeyen gebelik kaygısı, ilişkilerde ve günlük yaşamda stres yaratabilir.
• Sık gebelik ve doğum, beden üzerinde birikmiş bir yük oluşturabilir.

Uzun vadeli görünüm

Genel görünüm umut vericidir. Doğru seçilmiş ve düzenli kullanılan bir korunma yöntemiyle istenmeyen gebeliklerin büyük çoğunluğu önlenebilir. Kürtaj sonrası beden genellikle birkaç hafta içinde normal düzenine döner ve çoğu kişi istediğinde yeniden gebe kalabilir. Önemli olan, kendinize uygun yöntemi bulmak ve gerektiğinde sağlık uzmanınızdan destek istemektir. Bu süreçte yalnız değilsiniz.

Destek bul

Harici bağlantılar üçüncü taraf web sitelerini açar. Ruqelo harici içerikten sorumlu değildir. Bir kuruluşun listelenmesi onaylandığı anlamına gelmez.