Doğum Sonrası Gebelikten Korunma

Genel Bakış

Doğum sonrası korunma, bebeğiniz dünyaya geldikten sonra yeniden gebe kalmamak için kullanabileceğiniz yöntemlerin tümüdür. Pek çok kişi emzirdiği sürece gebe kalamayacağını düşünür; oysa bu her zaman doğru değildir. Yumurtlama, ilk adetinizden önce bile geri dönebilir. Bu yüzden doğumdan sonra ne zaman ve hangi yöntemle korunacağınızı önceden konuşmak, sizin ve ailenizin sağlığı için en güvenli yoldur.

Çok yaygın ve tamamen normal bir konudur. Doğum yapan hemen herkes, doğum sonrası dönemde korunma kararı vermek durumunda kalır. Bu konuda soru sormak utanılacak bir şey değil, aksine sağlığınızı ciddiye aldığınızı gösterir.

Belirtiler

Yaygın belirtiler

• Doğumdan sonra ilk adetinizin ne zaman geldiğini not etmek, doğurganlığın geri döndüğünü gösteren en net işarettir.
• Yönteme başladıktan sonra hafif lekelenme, ara kanama, bulantı, baş ağrısı veya meme hassasiyeti görülebilir; bunlar genellikle ilk aylarda azalır.
• Rahim içi araç (spiral) uygulandıktan sonra birkaç gün süren hafif kramp ve lekelenme normal kabul edilir.
• Yöntem seçerken kararsızlık, kaygı veya eşinizle fikir ayrılığı yaşamak da bu dönemde sık görülür.

Çocuklarda belirtiler

• Bu konu doğrudan çocuklarla ilgili değildir. Ancak annenin sağlığı ve korunma planı, bebeğin bakımı ve emzirilmesi açısından önemlidir.
• Emzirme döneminde süt verimini etkilemeyen korunma seçenekleri öncelikli olarak değerlendirilir; bunu sağlık uzmanınızla konuşabilirsiniz.

Yaşlı yetişkinlerde belirtiler

• Bu konu genellikle doğurganlık çağındaki kişileri ilgilendirir. 35-40 yaş üzerinde doğum yapan kişilerde bazı yöntemlerin riskleri (örneğin pıhtı oluşma riski) daha dikkatli değerlendirilir.
• İleri yaşta doğum sonrası dönemde ek sağlık sorunları olabileceği için yöntem seçimi mutlaka bir sağlık uzmanıyla birlikte yapılmalıdır.

Nedenler

Ana nedenler

• Yumurtlamanın geri dönmesi: Emzirme durumunuza göre değişir ve ilk adetten önce bile olabilir.
• Emzirmenin sıklığı ve süresi: Tam emzirme bir miktar koruma sağlayabilir, ancak kuralları vardır ve hata payı yüksektir.
• Korunma yönteminin düzenli ve doğru kullanılmaması, unutulması veya ara verilmesi
• Doğum sonrası kontrollerin aksatılması ve korunma planının konuşulmamış olması

Risk faktörleri

• Gebe kalmak istememesine rağmen herhangi bir korunma yöntemi kullanmamak
• Sigara kullanımı ve 35 yaş üzerinde olmak (bazı yöntemlerde pıhtı riskini artırabilir)
• Yüksek tansiyon, migren veya daha önce pıhtı oluşumu öyküsü gibi durumlar
• Emzirme döneminde güvenle kullanılabilecek yöntemler hakkında bilgi eksikliği
• Uykusuzluk ve yorgunluk nedeniyle yöntemi düzenli uygulamakta zorlanmak

Ne zaman doktora görünmeli

Aşağıdaki durumlarda acilen doktora görünün:

• Yoğun kanama, yüksek ateş, bacakta şişlik-ağrı veya nefes darlığı varsa vakit kaybetmeden 112'yi arayın ya da en yakın acil servise gidin.
• Gebelik testi pozitif çıktı ve şiddetli karın ağrısı ya da baş dönmesi varsa hemen acil yardım alın.
• Rahim içi araç ipini hissedemiyorsanız veya yöntem bölgesinde enfeksiyon belirtisi varsa aynı gün sağlık kuruluşuna başvurun.

Şu durumlarda rutin randevu alın:

• Doğum sonrası ilk kontrolünüzde (genellikle ilk haftalar içinde) korunma planını konuşmak
• Emziriyorsanız süt verimini etkilemeyen bir yöntem seçmek için danışmak
• Adet düzeninizde değişiklik ya da yönteme bağlı yan etkiler uzun sürdüğünde
• Gebelik şüpheniz olduğunda erken dönemde test yapmak için
• Kullandığınız yöntemi değiştirmek istediğinizde

Tanı

Bu bir hastalık değildir, bu yüzden tanı konulacak bir durum yoktur. Bunun yerine sağlık uzmanınız size birkaç soru sorar ve size en uygun korunma yöntemini seçmenize yardımcı olur.

Yapılabilecek testler

• Sağlık geçmişinizin ve kullandığınız ilaçların konuşulması
• Kan basıncı (tansiyon) ölçümü ve gerekirse kilo takibi
• Gebelik şüphesi varsa idrar veya kan gebelik testi
• Gerekirse kansızlık ya da tiroid için kan testleri
• Yaşınıza uygun rahim ağzı kanseri taraması

Randevunuzda neler beklenir

Görüşme genellikle kısa sürer. Emzirip emzirmediğiniz, daha önce hangi yöntemleri kullandığınız, sigara kullanımınız ve sağlık geçmişiniz sorulur. Ardından seçeneklerin artılarını ve eksilerini birlikte konuşursunuz. Karar sizin; istediğiniz zaman yöntemi değiştirebilir veya yeniden danışabilirsiniz.

Tedavi

Doğum sonrası korunmada herkes için geçerli tek bir 'en iyi' yöntem yoktur. Size, yaşam düzeninize, emzirme durumunuza ve sağlık geçmişinize en uygun yöntem en iyisidir. Yöntemler kabaca şu gruplara ayrılır: bariyer yöntemler (prezervatif gibi), hormon içeren yöntemler (hap, deri altı implant, enjeksiyon, vajinal halka), rahim içi araçlar (spiral), emzirmeye dayalı yöntem ve kalıcı yöntemler.

Evde kişisel bakım

• Korunma konusunu doğum sonrası ilk kontrolünüze bırakmak zorunda değilsiniz; doğum öncesi görüşmede bile konuşabilirsiniz.
• Seçtiğiniz yöntemi nasıl uygulayacağınızı not alın; unutmamak için telefonunuza hatırlatıcı kurun.
• Prezervatifi her cinsel ilişkide ve doğru şekilde kullanın; yırtık veya kayma olursa sağlık uzmanına danışın.
• Yöntemle ilgili yan etkileri kısa notlar hâlinde takip edin; birkaç ay içinde azalmazsa mutlaka paylaşın.
• Gebelik şüpheniz varsa beklemeyin, erken dönemde test yapın.

Tıbbi tedaviler

Hormon içeren yöntemler, rahim içi araçlar ve kalıcı yöntemler bir sağlık uzmanı tarafından planlanır ve uygulanır. Emzirme döneminde süt verimini etkilemeyen seçenekler öncelikli olarak değerlendirilir. Hangi yöntemin size uygun olduğu; yaşınız, sigara kullanımınız, tansiyonunuz, migren öykünüz ve pıhtı riskiniz gibi pek çok etkene göre değişir. Bu nedenle yöntem seçimi mutlaka sağlık uzmanınızla birlikte yapılmalıdır. Bu içerikte ilaç adı ya da doz bilgisi yer almaz.

Ameliyat ne zaman düşünülür?

Kalıcı korunma (tüp bağlama gibi) bazı kişiler için uygun bir seçenek olabilir. Genellikle aile planlaması tamamlandığında düşünülür ve geri dönüşü zor olduğu için karar acele verilmez. Bu seçeneği sağlık uzmanınızla ayrıntılı olarak konuşmanız önerilir.

Bu durumla yaşamak

Doğum sonrası günler uykusuz ve yoğun geçebilir; bu yüzden yöntemi hatırlamak zorlaşabilir. Basit bir hatırlatıcı, yöntemi göz önünde tutmak ve korunma sorumluluğunu eşinizle paylaşmak işinizi belirgin şekilde kolaylaştırır.

Yaşam tarzı ipuçları

• Korunma sorumluluğunu eşinizle birlikte konuşun; bu ortak bir karardır.
• Yöntemle ilgili yan etkileri not edin ve kontrollerde paylaşın.
• Doğum sonrası izlem ve kontrolleri aksatmayın.
• Sigara kullanıyorsanız bırakmayı düşünün; bu, bazı yöntemlerin risklerini azaltır ve genel sağlığınızı korur.

Diyet ve egzersiz

Özel bir diyet gerekmez. Dengeli beslenmek ve sağlık uzmanınızın onayıyla yapılan hafif yürüyüşler doğum sonrası iyileşmeyi destekler. Kilo değişimleri bazı yöntemlerin seçimini etkileyebileceği için bunu kontrolünüzde konuşabilirsiniz.

Ruh sağlığı ve duygusal iyilik hâli

Doğum sonrası dönemde duygusal dalgalanmalar, kaygı ve yorgunluk sık görülür. Plansız bir gebelik endişesi ya da yöntemle ilgili kaygılar bu tabloyu ağırlaştırabilir. Kendinizi kötü hissediyorsanız bunu saklamayın; destek istemek güçsüzlük değil, önemli bir adımdır. Kendinize zarar verme düşünceleri veya dayanamadığınızı hissettiğiniz anlar olursa hemen 112'yi arayın ya da en yakın acil servise gidin.

Önleme

Bu konu aslında önlemenin kendisidir: düzenli ve doğru kullanılan bir korunma yöntemi, plansız gebeliği büyük ölçüde önler. Hiçbir yöntem yüzde yüz değildir, ancak doğru seçilmiş ve düzenli kullanılan bir yöntem, korunmamaya göre çok daha güvenlidir.

Tarama programları

Doğum sonrası kontrollerinizi ve yaşınıza uygun rahim ağzı kanseri taramalarını ihmal etmeyin. Bu kontroller, korunma planınızı gözden geçirmek için de iyi bir fırsattır.

Komplikasyonlar

Tedavi edilmezse

• Plansız gebelik
• İki gebelik arasındaki sürenin çok kısa olması; bu durum kansızlık, erken doğum ve düşük doğum ağırlığı riskini artırabilir
• Bebeğin bakımının ve emzirme düzeninin kesintiye uğraması
• Aile için ekonomik ve duygusal zorlanma

Uzun vadeli görünüm

İyi haber şu: doğum sonrası korunma, doğru planlandığında oldukça güvenilirdir. Size uygun yöntemi bulmak biraz deneme yanılma gerektirebilir; ama aile hekiminizle birlikte kısa sürede size en uygun yolu bulabilirsiniz. Endişelenmeden, adım adım ilerlemeniz yeterli.

Destek bul

Harici bağlantılar üçüncü taraf web sitelerini açar. Ruqelo harici içerikten sorumlu değildir. Bir kuruluşun listelenmesi onaylandığı anlamına gelmez.